Süre 40 dakikadır. Soruların puanları yanlarında belirtilmiştir. Cevaplarınızı gerekçeleriyle ve işlem adımlarını göstererek yazınız.
İnsan vücudunda sürekli gerçekleşen bazı olaylar:
(1. ve 2. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)1. Listedeki olayların ortak özelliği nedir? Hücrede bu olaylar için doğrudan kullanılan enerji molekülünün adını yazınız.
(6 puan)2. Bir hücrede ATP üretimi durursa listedeki olaylardan ikisi nasıl etkilenir? Bu durumun canlının yaşamını nasıl etkileyeceğini açıklayınız.
Bir çayır ekosisteminde şu beslenme ilişkisi gözlenmiştir:
Çayırdaki otlar güneş ışığını kullanarak kendi besinlerini üretir. Tavşanlar bu otlarla beslenir. Tilkiler ise tavşanları avlar.
(3. ve 4. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)3. Bu ekosistemde enerjinin kaynağı nedir? Enerjinin otlardan tilkiye kadar nasıl aktarıldığını açıklayınız.
(7 puan)4. “Dünya’daki bütün canlıların kullandığı enerji, doğrudan ya da dolaylı olarak Güneş’ten gelir.” ifadesini değerlendiriniz. Bu ifadeye uymayan bir canlı grubu örneği veriniz.
Üç farklı durumdaki canlıların günlük enerji harcamaları karşılaştırılmıştır.
| Durum | Günlük enerji harcaması (yaklaşık) |
|---|---|
| Gün boyu dinlenen bir yetişkin | 1600 kcal |
| Maraton koşan bir sporcu (koşu günü) | 4500 kcal |
| Kış uykusundaki bir ayı (normal dönemine göre) | Belirgin şekilde azalır, ancak sıfır olmaz |
(5. ve 6. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)5. Gün boyu dinlenen bir insan da enerji harcar. Dinlenme sırasında enerjinin hangi yaşamsal olaylar için kullanıldığına iki örnek veriniz.
(6 puan)6. Kış uykusundaki ayının enerji harcamasının azalmasının ayıya sağladığı yararı açıklayınız. Enerji harcamasının neden sıfıra inmediğini yazınız.
Bir su bitkisi (Elodea) su dolu bir deney tüpüne konmuş, lamba farklı uzaklıklara yerleştirilerek bitkiden çıkan gaz kabarcıkları sayılmıştır. Sıcaklık ve su miktarı tüm denemelerde aynıdır.
| Lambanın uzaklığı | Bir dakikadaki kabarcık sayısı |
|---|---|
| 10 cm | 30 |
| 20 cm | 18 |
| 40 cm | 8 |
(7. ve 8. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)7. Bitkiden çıkan kabarcıklardaki gaz hangisidir? Bu deneyin bağımsız ve bağımlı değişkenlerini yazınız.
(7 puan)8. Deney sonuçlarını yorumlayınız. Lamba 5 cm uzaklığa konursa kabarcık sayısının sınırsız biçimde artmayacağını bir gerekçeyle açıklayınız.
Bir saksı bitkisi iki gün karanlıkta bekletilmiş, ardından bir yaprağının yarısı alüminyum folyoyla kapatılarak bir gün güneşte bırakılmıştır.
(9. ve 10. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)9. İyot çözeltisi hangi maddenin varlığını göstermek için kullanılmıştır? Deneyin sonucundan fotosentez için hangi koşulun gerekli olduğu sonucuna varılır?
(6 puan)10. Bitkinin deneyden önce iki gün karanlıkta bekletilmesinin amacı nedir? Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddeleri yazınız.
Üç canlıda sindirim şekli:
(11. ve 12. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)11. Amip, hidra ve insanı sindirim çeşidine göre sınıflandırınız (hücre içi, hücre dışı ya da her ikisi).
(7 puan)12. Hücre dışı sindirimin, yalnızca hücre içi sindirime göre canlıya sağladığı bir avantajı açıklayınız.
Bazı hayvanların sindirim sistemleriyle ilgili bilgiler:
| Hayvan | Sindirim sistemi |
|---|---|
| Hidra | Tek açıklıklı sindirim boşluğu (ağız aynı zamanda artıkların atıldığı yerdir) |
| Toprak solucanı | Ağız → yutak → kursak → taşlık → bağırsak → anüs |
| Tavuk | Ağız (dişsiz gaga) → kursak → bezli mide → taşlık → bağırsak |
(13. ve 14. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)13. Hidra ile toprak solucanının sindirim sistemlerini açıklık sayısı bakımından karşılaştırınız. Toprak solucanındaki yapının sağladığı bir avantajı yazınız.
(6 puan)14. Tavuk ve toprak solucanında bulunan kursak ve taşlığın görevlerini yazınız. Taşlığın dişsiz kuşlar için neden önemli olduğunu açıklayınız.
İnek gibi geviş getiren hayvanların midesi dört bölmelidir: işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden. İşkembede yaşayan bakteriler bitkilerdeki selülozu sindirir. Otçul hayvanların bağırsağı, aynı vücut büyüklüğündeki etçil hayvanlarınkinden çok daha uzundur.
(15. ve 16. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)15. Geviş getiren hayvanların mide bölmelerini besinin geçiş sırasına göre yazınız. Gerçek mide olarak bilinen ve enzim salgılanan bölmeyi belirtiniz.
(7 puan)16. Otçul hayvanların bağırsaklarının etçillere göre daha uzun olmasının nedenini açıklayınız. Selülozun sindirilmesinde bakterilerin rolünü belirtiniz.
Başarılar! · www.okuljet.com · Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Deneme amaçlıdır. Sorular öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.