10. Sınıf OYSS Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı Soruları
Sorular OYSS biçiminde: her öncülün (metin, tablo ya da liste) altında iki açık uçlu soru var. Cevaplarını kutulara yaz; bu cihazda otomatik kaydedilir. Bitirince cevap anahtarı sayfasında kendini puanla.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
İnsan vücudunda sürekli gerçekleşen bazı olaylar:
- Kas hücrelerinin kasılması
- Maddelerin hücre zarından az yoğun ortamdan çok yoğun ortama taşınması
- Hücrede protein sentezlenmesi
- Sinir hücrelerinde uyartı iletimi
- Vücut sıcaklığının 36,5 °C civarında tutulması
Listedeki olayların ortak özelliği nedir? Hücrede bu olaylar için doğrudan kullanılan enerji molekülünün adını yazınız.
İnsan vücudunda sürekli gerçekleşen bazı olaylar:
- Kas hücrelerinin kasılması
- Maddelerin hücre zarından az yoğun ortamdan çok yoğun ortama taşınması
- Hücrede protein sentezlenmesi
- Sinir hücrelerinde uyartı iletimi
- Vücut sıcaklığının 36,5 °C civarında tutulması
Bir hücrede ATP üretimi durursa listedeki olaylardan ikisi nasıl etkilenir? Bu durumun canlının yaşamını nasıl etkileyeceğini açıklayınız.
Bir çayır ekosisteminde şu beslenme ilişkisi gözlenmiştir:
Çayırdaki otlar güneş ışığını kullanarak kendi besinlerini üretir. Tavşanlar bu otlarla beslenir. Tilkiler ise tavşanları avlar.
Bu ekosistemde enerjinin kaynağı nedir? Enerjinin otlardan tilkiye kadar nasıl aktarıldığını açıklayınız.
Bir çayır ekosisteminde şu beslenme ilişkisi gözlenmiştir:
Çayırdaki otlar güneş ışığını kullanarak kendi besinlerini üretir. Tavşanlar bu otlarla beslenir. Tilkiler ise tavşanları avlar.
“Dünya’daki bütün canlıların kullandığı enerji, doğrudan ya da dolaylı olarak Güneş’ten gelir.” ifadesini değerlendiriniz. Bu ifadeye uymayan bir canlı grubu örneği veriniz.
İpucu
Okyanus tabanındaki sıcak su kaynaklarının çevresinde güneş ışığı yoktur.
Üç farklı durumdaki canlıların günlük enerji harcamaları karşılaştırılmıştır.
| Durum | Günlük enerji harcaması (yaklaşık) |
|---|---|
| Gün boyu dinlenen bir yetişkin | 1600 kcal |
| Maraton koşan bir sporcu (koşu günü) | 4500 kcal |
| Kış uykusundaki bir ayı (normal dönemine göre) | Belirgin şekilde azalır, ancak sıfır olmaz |
Gün boyu dinlenen bir insan da enerji harcar. Dinlenme sırasında enerjinin hangi yaşamsal olaylar için kullanıldığına iki örnek veriniz.
Üç farklı durumdaki canlıların günlük enerji harcamaları karşılaştırılmıştır.
| Durum | Günlük enerji harcaması (yaklaşık) |
|---|---|
| Gün boyu dinlenen bir yetişkin | 1600 kcal |
| Maraton koşan bir sporcu (koşu günü) | 4500 kcal |
| Kış uykusundaki bir ayı (normal dönemine göre) | Belirgin şekilde azalır, ancak sıfır olmaz |
Kış uykusundaki ayının enerji harcamasının azalmasının ayıya sağladığı yararı açıklayınız. Enerji harcamasının neden sıfıra inmediğini yazınız.
Bir su bitkisi (Elodea) su dolu bir deney tüpüne konmuş, lamba farklı uzaklıklara yerleştirilerek bitkiden çıkan gaz kabarcıkları sayılmıştır. Sıcaklık ve su miktarı tüm denemelerde aynıdır.
| Lambanın uzaklığı | Bir dakikadaki kabarcık sayısı |
|---|---|
| 10 cm | 30 |
| 20 cm | 18 |
| 40 cm | 8 |
Bitkiden çıkan kabarcıklardaki gaz hangisidir? Bu deneyin bağımsız ve bağımlı değişkenlerini yazınız.
Bir su bitkisi (Elodea) su dolu bir deney tüpüne konmuş, lamba farklı uzaklıklara yerleştirilerek bitkiden çıkan gaz kabarcıkları sayılmıştır. Sıcaklık ve su miktarı tüm denemelerde aynıdır.
| Lambanın uzaklığı | Bir dakikadaki kabarcık sayısı |
|---|---|
| 10 cm | 30 |
| 20 cm | 18 |
| 40 cm | 8 |
Deney sonuçlarını yorumlayınız. Lamba 5 cm uzaklığa konursa kabarcık sayısının sınırsız biçimde artmayacağını bir gerekçeyle açıklayınız.
Bir saksı bitkisi iki gün karanlıkta bekletilmiş, ardından bir yaprağının yarısı alüminyum folyoyla kapatılarak bir gün güneşte bırakılmıştır.
- Yaprak koparılıp sıcak suda kaynatılmış, sonra alkolde bekletilerek yeşil rengi giderilmiştir.
- Yaprağa iyot çözeltisi damlatılmıştır.
- Sonuç: Folyoyla kapatılmayan kısım mavi-siyah, kapatılan kısım kahverengi kalmıştır.
İyot çözeltisi hangi maddenin varlığını göstermek için kullanılmıştır? Deneyin sonucundan fotosentez için hangi koşulun gerekli olduğu sonucuna varılır?
Bir saksı bitkisi iki gün karanlıkta bekletilmiş, ardından bir yaprağının yarısı alüminyum folyoyla kapatılarak bir gün güneşte bırakılmıştır.
- Yaprak koparılıp sıcak suda kaynatılmış, sonra alkolde bekletilerek yeşil rengi giderilmiştir.
- Yaprağa iyot çözeltisi damlatılmıştır.
- Sonuç: Folyoyla kapatılmayan kısım mavi-siyah, kapatılan kısım kahverengi kalmıştır.
Bitkinin deneyden önce iki gün karanlıkta bekletilmesinin amacı nedir? Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddeleri yazınız.
Üç canlıda sindirim şekli:
- Amip: Besini hücre içine alarak besin kofulunda sindirir.
- Hidra: Besini önce sindirim boşluğunda kısmen parçalar, sonra küçük parçaları hücrelerine alarak sindirimi tamamlar.
- İnsan: Besinler sindirim kanalında, hücre dışında enzimlerle sindirilir; küçük moleküller hücrelere emilir.
Amip, hidra ve insanı sindirim çeşidine göre sınıflandırınız (hücre içi, hücre dışı ya da her ikisi).
Üç canlıda sindirim şekli:
- Amip: Besini hücre içine alarak besin kofulunda sindirir.
- Hidra: Besini önce sindirim boşluğunda kısmen parçalar, sonra küçük parçaları hücrelerine alarak sindirimi tamamlar.
- İnsan: Besinler sindirim kanalında, hücre dışında enzimlerle sindirilir; küçük moleküller hücrelere emilir.
Hücre dışı sindirimin, yalnızca hücre içi sindirime göre canlıya sağladığı bir avantajı açıklayınız.
Bazı hayvanların sindirim sistemleriyle ilgili bilgiler:
| Hayvan | Sindirim sistemi |
|---|---|
| Hidra | Tek açıklıklı sindirim boşluğu (ağız aynı zamanda artıkların atıldığı yerdir) |
| Toprak solucanı | Ağız → yutak → kursak → taşlık → bağırsak → anüs |
| Tavuk | Ağız (dişsiz gaga) → kursak → bezli mide → taşlık → bağırsak |
Hidra ile toprak solucanının sindirim sistemlerini açıklık sayısı bakımından karşılaştırınız. Toprak solucanındaki yapının sağladığı bir avantajı yazınız.
Bazı hayvanların sindirim sistemleriyle ilgili bilgiler:
| Hayvan | Sindirim sistemi |
|---|---|
| Hidra | Tek açıklıklı sindirim boşluğu (ağız aynı zamanda artıkların atıldığı yerdir) |
| Toprak solucanı | Ağız → yutak → kursak → taşlık → bağırsak → anüs |
| Tavuk | Ağız (dişsiz gaga) → kursak → bezli mide → taşlık → bağırsak |
Tavuk ve toprak solucanında bulunan kursak ve taşlığın görevlerini yazınız. Taşlığın dişsiz kuşlar için neden önemli olduğunu açıklayınız.
İnek gibi geviş getiren hayvanların midesi dört bölmelidir: işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden. İşkembede yaşayan bakteriler bitkilerdeki selülozu sindirir. Otçul hayvanların bağırsağı, aynı vücut büyüklüğündeki etçil hayvanlarınkinden çok daha uzundur.
Geviş getiren hayvanların mide bölmelerini besinin geçiş sırasına göre yazınız. Gerçek mide olarak bilinen ve enzim salgılanan bölmeyi belirtiniz.
İnek gibi geviş getiren hayvanların midesi dört bölmelidir: işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden. İşkembede yaşayan bakteriler bitkilerdeki selülozu sindirir. Otçul hayvanların bağırsağı, aynı vücut büyüklüğündeki etçil hayvanlarınkinden çok daha uzundur.
Otçul hayvanların bağırsaklarının etçillere göre daha uzun olmasının nedenini açıklayınız. Selülozun sindirilmesinde bakterilerin rolünü belirtiniz.
Sınavı bitirdin mi?
Cevap anahtarı ayrı sayfada. Orada kendi cevabınla örnek cevabı yan yana görür, ölçütleri işaretleyerek puanını hesaplarsın.
10. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı senaryoları
Okulundaki zümre bu senaryolardan birini seçer ve sınavdan önce duyurur. Senaryonu öğrenince hangi konudan kaç soru geleceğini aşağıdaki tablodan görebilirsin.
| Öğrenme çıktısı | S1 | S2 | S3 |
|---|---|---|---|
| BİY.10.1.1 Canlıların yaşamına devam edebilmesi için enerjinin gerekliliğini sorgulayabilme | 2 | 3 | 2 |
| BİY.10.1.3 Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddelerle ilgili deney yapabilme | 1 | 1 | 1 |
| BİY.10.1.5 Canlılarda sindirim çeşitlerini ve yapılarını sınıflandırabilme | 2 | 2 | 3 |
| Toplam soru | 5 | 6 | 6 |
S1, S2… senaryoları gösterir; hücredeki sayı o senaryoda o çıktıdan kaç soru geleceğidir. Kaynak: MEB ÖDSGM 2026-2027 1. Dönem Konu-Soru Dağılım Tabloları. İliniz farklı bir tablo belirlemiş olabilir; okulunuzun duyurusunu esas alın.
Bu deneme sınavındaki öğrenme çıktıları
Deneme sınavındaki soruların hangi öğrenme çıktılarına ait olduğunu ve kaç puan değerinde olduğunu gösterir.
| Kod | Öğrenme çıktısı | Sorular | Puan |
|---|---|---|---|
| BİY.10.1.1 | Canlıların yaşamına devam edebilmesi için enerjinin gerekliliğini sorgulayabilme | 1, 2, 3, 4, 5, 6 | 37 |
| BİY.10.1.3 | Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddelerle ilgili deney yapabilme | 7, 8, 9, 10 | 25 |
| BİY.10.1.5 | Canlılarda sindirim çeşitlerini ve yapılarını sınıflandırabilme | 11, 12, 13, 14, 15, 16 | 38 |
10. Sınıf 1. Dönem 1. Yazılı: diğer dersler
Sınava hazırlık rehberleri
- OYSS Nedir? Ortak Yazılı Sınav Sistemi Rehberi · OYSS’nin tanımı, amacı, kapsamı, soru hazırlama süreci ve puanlama.
- OYSS Sınav Takvimi 2026-2027 · 1. dönem 1. yazılıların ders ders tarihleri ve mazeret sınavları.
- OYSS Senaryoları ve Konu-Soru Dağılım Tablosu · Senaryonun ne olduğu, kimin seçtiği ve sınava nasıl hazırlanılacağı.
- Açık Uçlu Soru Nasıl Cevaplanır? · Puanlama anahtarına göre tam puanlık cevap yazmanın 5 adımı.
- Veliler İçin OYSS Rehberi · Velilerin bilmesi gerekenler, karnenin okunması ve evde destek önerileri.