Deneme amaçlıdır. Sorular ve cevaplar öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.
1. Soru (6 puan) · DKAB.10.1.1
Örnek cevap: İslam bilgiye ve öğrenmeye büyük önem verir. İlk inen ayetin “Oku!” emriyle başlaması okumanın ve öğrenmenin önemini gösterir. “Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” ayeti bilgi sahibi olmanın insana değer kattığını vurgular. “Rabbim, ilmimi artır.” duası da bilginin sürekli artırılması gereken bir değer olduğunu gösterir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Bilgiye önem verildiği çıkarımını yapar | 2 |
| Üç ayeti çıkarımla ilişkilendirir | 4 |
2. Soru (6 puan) · DKAB.10.1.1
Örnek cevap: Bir Müslüman bilgiyi yeterli görüp öğrenmeyi bırakmamalı; ömür boyu öğrenmeye açık olmalıdır. Bildikleriyle kibirlenmemeli, bilmediklerini kabul edip sormaktan çekinmemelidir. Ayrıca öğrendiği bilgiyi kendisinin ve toplumun yararına kullanmalıdır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Sürekli öğrenme tutumunu açıklar | 3 |
| Tevazu ve bilgiyi faydalı kullanma tutumunu açıklar | 3 |
3. Soru (6 puan) · DKAB.10.1.1
Örnek cevap: Harezmî cebir alanının temellerini atmış, matematikte yeni bir dönem başlatmıştır. İbn Sina’nın El-Kanun fi’t-Tıb adlı eseri yüzyıllarca hem doğuda hem batıda tıp eğitiminde ders kitabı olarak okutulmuştur. (Bîrûnî’nin Dünya’nın yarıçapını hesaplaması, Uluğ Bey’in gözlemevi kurması da kabul edilir.)
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci âlimin katkısını açıklar | 3 |
| İkinci âlimin katkısını açıklar | 3 |
4. Soru (7 puan) · DKAB.10.1.1
Örnek cevap: İslam düşüncesinde vahiy, akıl ve duyular birbirine rakip değil, birbirini tamamlayan bilgi kaynakları olarak görülmüştür. Vahiy, insanı evreni incelemeye ve düşünmeye teşvik etmiş; âlimler de akıl ve gözleme (duyulara) dayanarak matematik, tıp ve astronomide önemli buluşlar yapmıştır. Bu âlimler evrendeki düzeni incelemeyi Allah’ın eserlerini tanımanın bir yolu olarak görmüştür.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Bilgi kaynaklarının birbirini tamamladığını belirtir | 3 |
| Vahyin araştırmaya teşvikini açıklar | 2 |
| Âlimlerin çalışmalarıyla ilişkilendirir | 2 |
5. Soru (6 puan) · DKAB.10.1.2
Örnek cevap: Allah âlemi yoktan var etmiştir; âlem Allah’ın yaratmasıyla vardır. Allah yarattığı varlıkları her an korur, yönetir ve rızıklandırır. Bu düşünce, evrenin varlığını sürdürebilmesi için her an Allah’ın koruma ve yönetimine muhtaç olduğunu, Allah’ın evrenle ilişkisinin yaratmadan sonra da devam ettiğini anlatır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Yaratma ilişkisini açıklar | 3 |
| Allah’ın âlemi sürekli yönettiğini açıklar | 3 |
6. Soru (6 puan) · DKAB.10.1.2
Örnek cevap: Sünnetullah, Allah’ın evrende koyduğu ve değişmeden işleyen yasalardır. Bu yasalar değişmediği için insan hayatını planlayabilir; örneğin mevsimlere göre tarım yapar. Bilim insanları da bu düzenli yasaları gözlem ve deneyle keşfederek tahminlerde bulunabilir, teknolojiler geliştirebilir. Yasalar sürekli değişseydi bilim yapmak mümkün olmazdı.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Sünnetullahı doğru açıklar | 2 |
| İnsan hayatı için önemini açıklar | 2 |
| Bilim için önemini açıklar | 2 |
7. Soru (6 puan) · DKAB.10.1.2
Örnek cevap: Bedî ismi, Allah’ın âlemi örneksiz ve benzersiz biçimde yarattığını yansıtır (yaratma). Kayyûm ismi, Allah’ın yarattığı her şeyi ayakta tuttuğunu, koruduğunu ve yönettiğini yansıtır (yönetme). Rezzâk ismi, bütün canlıların rızkını verdiğini yansıtır (rızıklandırma). Hayy ismi ise Allah’ın diri olduğunu ve her şeye hayat verenin O olduğunu gösterir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| İsimleri yaratma yönüyle ilişkilendirir | 2 |
| İsimleri yönetme ve koruma yönüyle ilişkilendirir | 2 |
| İsimleri rızıklandırma yönüyle ilişkilendirir | 2 |
8. Soru (7 puan) · DKAB.10.1.2
Örnek cevap: Kayyûm: Her şeyin Allah’ın koruması altında olduğunu bilen kişi zorluklar karşısında umutsuzluğa düşmez, çaba gösterdikten sonra Allah’a tevekkül eder. Yarattıklarına özen gösterir, çevreyi korur. Rezzâk: Rızkı verenin Allah olduğunu bilen kişi helal yoldan kazanmaya çalışır, kul hakkına girmez. Sahip olduklarını Allah’ın emaneti olarak görür, cömert olur ve ihtiyaç sahipleriyle paylaşır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Kayyûm ismiyle ilgili iki örnek verir | 3 |
| Rezzâk ismiyle ilgili iki örnek verir | 3 |
| Hayata bakış etkisini açıklar | 1 |
9. Soru (6 puan) · DKAB.10.1.2
Örnek cevap: Örneklerin ortak özelliği, aynı koşullarda her zaman aynı biçimde gerçekleşen, değişmeyen ve öngörülebilir olaylar olmasıdır. Bu yasalar Allah’ın evrene koyduğu düzenin parçalarıdır; yani sünnetullahın örnekleridir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ortak özelliği belirtir | 3 |
| Sünnetullah ile ilişkilendirir | 3 |
10. Soru (6 puan) · DKAB.10.1.2
Örnek cevap: Tevekkül, gereken bütün çabayı gösterdikten sonra sonucu Allah’a bırakmaktır. Çiftçi tohumu doğru mevsimde eker, toprağı sular ve gübreler; sonra hasat için Allah’a güvenir. Doktor hastalığı bilimsel yöntemlerle teşhis edip tedavi eder, şifayı Allah’tan diler. Mühendis binayı yer çekimi ve deprem gibi yasaları hesaba katarak sağlam yapar. Yasaları göz ardı edip yalnızca dua etmek tevekkül değil, sorumluluktan kaçmaktır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Tevekkülü doğru açıklar | 2 |
| Meslek örneğiyle ilişkilendirir | 2 |
| Yasaları göz ardı etmenin tevekkül olmadığını belirtir | 2 |
11. Soru (6 puan) · DKAB.10.1.3
Örnek cevap: Ayette kulak, göz ve kalpten (akıldan) sorumlu olunduğu belirtilmektedir. Ayet, insanın hakkında bilgisi olmayan bir konuda hüküm vermemesini, duyduğu ve gördüğü her şeye hemen inanmamasını, bilgiyi araştırıp doğrulamasını ister. İnsan bilgi edinme araçlarını nasıl kullandığından hesaba çekilecektir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Kulak, göz ve kalbi yazar | 2 |
| Bilgiyi doğrulama sorumluluğunu açıklar | 4 |
12. Soru (7 puan) · DKAB.10.1.3
Örnek cevap: Mülk suresi 23. ayet, kulak, göz ve kalbin Allah’ın verdiği nimetler olduğunu ve şükredilmesi gerektiğini bildirir. İsrâ suresi 36. ayet ise bu nimetlerden sorumlu olduğumuzu belirtir. Ortak mesaj: Duyular ve akıl Allah’ın nimetidir; bu nimetlere şükretmenin yolu onları doğru bilgiye ulaşmak için doğru biçimde kullanmaktır. Sosyal medyada doğruluğundan emin olmadığımız haberleri paylaşmamak, iftira ve dedikoduya alet olmamak, zararlı içeriklerden gözümüzü ve kulağımızı korumak bu sorumluluğun gereğidir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Mülk 23’ün mesajını açıklar | 2 |
| İki ayetin ortak mesajını kurar | 2 |
| Sosyal medya kullanımıyla ilişkilendirir | 3 |
13. Soru (6 puan) · DKAB.10.1.2
Örnek cevap: Gözün ışığa göre ayar yapması, kalbin hiç durmadan çalışması ve vücut ısısının sabit tutulması insanın iradesi dışında, kusursuz bir düzenle işler. Bu, Allah’ın insanı en güzel biçimde yarattığını ve yarattıklarını her an koruyup yönettiğini (Kayyûm) gösterir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Bedenin iradeden bağımsız düzenle işlediğini belirtir | 3 |
| Allah’ın yaratma ve yönetmesiyle ilişkilendirir | 3 |
14. Soru (6 puan) · DKAB.10.2.1
Örnek cevap: Nizam (düzen) delili ile ilişkilidir. Bedenimizdeki organların birbiriyle uyum içinde, belirli bir ölçü ve amaçla çalışması tesadüfle açıklanamayacak bir düzen olduğunu gösterir; bu düzen de onu kuran bilgi ve güç sahibi bir yaratıcının varlığına işaret eder.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Nizam delilini belirler | 2 |
| Bedendeki düzenle gerekçelendirir | 4 |
15. Soru (6 puan) · DKAB.10.2.1
Örnek cevap: Nizam delili: Evrendeki düzen ve uyum, bu düzeni kuran bir yaratıcının varlığını gösterir; örneğin Dünya’nın Güneş’e yaşama uygun uzaklıkta olması ve mevsimlerin düzenli gelmesi. Hudûs delili: Evrendeki her şey sonradan var olmuştur ve değişmektedir; sonradan var olan her şeyin onu var eden bir sebebi vardır; örneğin bir ağacın tohumdan, tohumun da başka bir ağaçtan gelmesi bu zincirin ilk sebebe, Allah’a dayandığını düşündürür.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Nizam delilini açıklayıp örnek verir | 3 |
| Hudûs delilini açıklayıp örnek verir | 3 |
16. Soru (7 puan) · DKAB.10.2.1
Örnek cevap: Evrende milyarlarca unsur birbiriyle kusursuz bir uyum içinde çalışmaktadır: Dünya’nın Güneş’e uzaklığı, atmosferin bileşimi, su döngüsü ve canlıların bedenlerindeki sistemler yaşamı mümkün kılacak ölçülerdedir. Bu kadar çok sayıda koşulun aynı anda ve sürekli olarak tesadüfen uyum içinde olması akla uygun değildir; düzen, bilgi ve kudret sahibi bir düzenleyiciyi gerektirir. Benzetme: Bir matbaanın harfleri havaya fırlatıldığında yere düşen harflerin kendiliğinden anlamlı bir kitap oluşturması beklenemez; anlamlı bir kitap bir yazarın varlığını gösterir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Evrendeki düzene uygun örnekler verir | 2 |
| Tesadüf görüşüne karşı tutarlı bir argüman kurar | 3 |
| Argümanı uygun bir benzetmeyle destekler | 2 |