10. Sınıf OYSS Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı

Question 1

Ayetlere göre İslam’ın bilgiye bakışı hakkında bir çıkarım yapınız. Her ayetin bu çıkarımı nasıl desteklediğini açıklayınız.

Accepted Answer

İslam bilgiye ve öğrenmeye büyük önem verir. İlk inen ayetin “Oku!” emriyle başlaması okumanın ve öğrenmenin önemini gösterir. “Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” ayeti bilgi sahibi olmanın insana değer kattığını vurgular. “Rabbim, ilmimi artır.” duası da bilginin sürekli artırılması gereken bir değer olduğunu gösterir.

Question 2

“Rabbim, ilmimi artır.” duasından hareketle bir Müslümanın bilgi karşısındaki tutumunun nasıl olması gerektiğini açıklayınız.

Accepted Answer

Bir Müslüman bilgiyi yeterli görüp öğrenmeyi bırakmamalı; ömür boyu öğrenmeye açık olmalıdır. Bildikleriyle kibirlenmemeli, bilmediklerini kabul edip sormaktan çekinmemelidir. Ayrıca öğrendiği bilgiyi kendisinin ve toplumun yararına kullanmalıdır.

Question 3

Tablodaki âlimlerden ikisini seçerek bilime katkılarını açıklayınız.

Accepted Answer

Harezmî cebir alanının temellerini atmış, matematikte yeni bir dönem başlatmıştır. İbn Sina’nın El-Kanun fi’t-Tıb adlı eseri yüzyıllarca hem doğuda hem batıda tıp eğitiminde ders kitabı olarak okutulmuştur. (Bîrûnî’nin Dünya’nın yarıçapını hesaplaması, Uluğ Bey’in gözlemevi kurması da kabul edilir.)

Question 4

Tablodaki âlimlerin hem dinî hem de doğa bilimleriyle ilgilenmiş olmasından yola çıkarak İslam’da bilginin kaynakları (vahiy, akıl, duyular) arasındaki ilişkiyi yorumlayınız.

Accepted Answer

İslam düşüncesinde vahiy, akıl ve duyular birbirine rakip değil, birbirini tamamlayan bilgi kaynakları olarak görülmüştür. Vahiy, insanı evreni incelemeye ve düşünmeye teşvik etmiş; âlimler de akıl ve gözleme (duyulara) dayanarak matematik, tıp ve astronomide önemli buluşlar yapmıştır. Bu âlimler evrendeki düzeni incelemeyi Allah’ın eserlerini tanımanın bir yolu olarak görmüştür.

Question 5

Metne göre Allah ile âlem arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Allah’ın âlemi yaratıp kendi hâline bırakmadığı düşüncesinin anlamını yazınız.

Accepted Answer

Allah âlemi yoktan var etmiştir; âlem Allah’ın yaratmasıyla vardır. Allah yarattığı varlıkları her an korur, yönetir ve rızıklandırır. Bu düşünce, evrenin varlığını sürdürebilmesi için her an Allah’ın koruma ve yönetimine muhtaç olduğunu, Allah’ın evrenle ilişkisinin yaratmadan sonra da devam ettiğini anlatır.

Question 6

Sünnetullah kavramını açıklayınız. Sünnetullahın değişmemesinin insan hayatı ve bilimsel çalışmalar için önemini yazınız.

Accepted Answer

Sünnetullah, Allah’ın evrende koyduğu ve değişmeden işleyen yasalardır. Bu yasalar değişmediği için insan hayatını planlayabilir; örneğin mevsimlere göre tarım yapar. Bilim insanları da bu düzenli yasaları gözlem ve deneyle keşfederek tahminlerde bulunabilir, teknolojiler geliştirebilir. Yasalar sürekli değişseydi bilim yapmak mümkün olmazdı.

Question 7

Tablodaki isimlerin Allah-âlem ilişkisinin hangi yönünü yansıttığını açıklayınız.

Accepted Answer

Bedî ismi, Allah’ın âlemi örneksiz ve benzersiz biçimde yarattığını yansıtır (yaratma). Kayyûm ismi, Allah’ın yarattığı her şeyi ayakta tuttuğunu, koruduğunu ve yönettiğini yansıtır (yönetme). Rezzâk ismi, bütün canlıların rızkını verdiğini yansıtır (rızıklandırma). Hayy ismi ise Allah’ın diri olduğunu ve her şeye hayat verenin O olduğunu gösterir.

Question 8

Kayyûm ve Rezzâk isimlerinin anlamını kavrayan bir insanın hayata bakışı ve davranışları nasıl etkilenir? İkişer örnekle açıklayınız.

Accepted Answer

Kayyûm: Her şeyin Allah’ın koruması altında olduğunu bilen kişi zorluklar karşısında umutsuzluğa düşmez, çaba gösterdikten sonra Allah’a tevekkül eder. Yarattıklarına özen gösterir, çevreyi korur. Rezzâk: Rızkı verenin Allah olduğunu bilen kişi helal yoldan kazanmaya çalışır, kul hakkına girmez. Sahip olduklarını Allah’ın emaneti olarak görür, cömert olur ve ihtiyaç sahipleriyle paylaşır.

Question 9

Listedeki örneklerin ortak özelliği nedir? Bu örneklerin sünnetullah kavramıyla ilişkisini açıklayınız.

Accepted Answer

Örneklerin ortak özelliği, aynı koşullarda her zaman aynı biçimde gerçekleşen, değişmeyen ve öngörülebilir olaylar olmasıdır. Bu yasalar Allah’ın evrene koyduğu düzenin parçalarıdır; yani sünnetullahın örnekleridir.

Question 10

Evrendeki yasalara uymak insanın sorumluluğudur. Bir çiftçinin, bir doktorun ya da bir mühendisin bu yasaları dikkate alarak çalışmasını tevekkül kavramıyla ilişkilendiriniz.

Accepted Answer

Tevekkül, gereken bütün çabayı gösterdikten sonra sonucu Allah’a bırakmaktır. Çiftçi tohumu doğru mevsimde eker, toprağı sular ve gübreler; sonra hasat için Allah’a güvenir. Doktor hastalığı bilimsel yöntemlerle teşhis edip tedavi eder, şifayı Allah’tan diler. Mühendis binayı yer çekimi ve deprem gibi yasaları hesaba katarak sağlam yapar. Yasaları göz ardı edip yalnızca dua etmek tevekkül değil, sorumluluktan kaçmaktır.

Question 11

İsrâ suresi 36. ayete göre insanın hangi organlarından sorumlu olduğu belirtilmektedir? Ayetin bilgi edinme konusunda insana yüklediği sorumluluğu açıklayınız.

Accepted Answer

Ayette kulak, göz ve kalpten (akıldan) sorumlu olunduğu belirtilmektedir. Ayet, insanın hakkında bilgisi olmayan bir konuda hüküm vermemesini, duyduğu ve gördüğü her şeye hemen inanmamasını, bilgiyi araştırıp doğrulamasını ister. İnsan bilgi edinme araçlarını nasıl kullandığından hesaba çekilecektir.

Question 12

İsrâ suresi 36. ve Mülk suresi 23. ayetleri birlikte değerlendirerek insana verilen duyular ve akılla ilgili ortak mesajı açıklayınız. Bu mesajı günümüzde sosyal medya kullanımıyla ilişkilendiriniz.

Accepted Answer

Mülk suresi 23. ayet, kulak, göz ve kalbin Allah’ın verdiği nimetler olduğunu ve şükredilmesi gerektiğini bildirir. İsrâ suresi 36. ayet ise bu nimetlerden sorumlu olduğumuzu belirtir. Ortak mesaj: Duyular ve akıl Allah’ın nimetidir; bu nimetlere şükretmenin yolu onları doğru bilgiye ulaşmak için doğru biçimde kullanmaktır. Sosyal medyada doğruluğundan emin olmadığımız haberleri paylaşmamak, iftira ve dedikoduya alet olmamak, zararlı içeriklerden gözümüzü ve kulağımızı korumak bu sorumluluğun gereğidir.

Question 13

İnsan bedenine ilişkin verilen bilgilerin Allah’ın (cc) evreni ve canlıları yaratıp yönetmesiyle ilişkisini açıklayınız.

Accepted Answer

Gözün ışığa göre ayar yapması, kalbin hiç durmadan çalışması ve vücut ısısının sabit tutulması insanın iradesi dışında, kusursuz bir düzenle işler. Bu, Allah’ın insanı en güzel biçimde yarattığını ve yarattıklarını her an koruyup yönettiğini (Kayyûm) gösterir.

Question 14

İnsan bedenindeki düzen, Allah’ın varlığının delillerinden hangisiyle (nizam / hudûs) daha çok ilişkilidir? Gerekçesiyle açıklayınız.

Accepted Answer

Nizam (düzen) delili ile ilişkilidir. Bedenimizdeki organların birbiriyle uyum içinde, belirli bir ölçü ve amaçla çalışması tesadüfle açıklanamayacak bir düzen olduğunu gösterir; bu düzen de onu kuran bilgi ve güç sahibi bir yaratıcının varlığına işaret eder.

Question 15

Nizam ve hudûs delillerini kendi cümlelerinizle açıklayınız. Her delil için bir örnek veriniz.

Accepted Answer

Nizam delili: Evrendeki düzen ve uyum, bu düzeni kuran bir yaratıcının varlığını gösterir; örneğin Dünya’nın Güneş’e yaşama uygun uzaklıkta olması ve mevsimlerin düzenli gelmesi. Hudûs delili: Evrendeki her şey sonradan var olmuştur ve değişmektedir; sonradan var olan her şeyin onu var eden bir sebebi vardır; örneğin bir ağacın tohumdan, tohumun da başka bir ağaçtan gelmesi bu zincirin ilk sebebe, Allah’a dayandığını düşündürür.

Question 16

Bir arkadaşınız “Evrendeki düzen tesadüfen oluşmuştur.” diyor. Nizam delilinden yararlanarak bu görüşe karşı bir argüman geliştiriniz. Argümanınızı bir benzetmeyle destekleyiniz.

Accepted Answer

Evrende milyarlarca unsur birbiriyle kusursuz bir uyum içinde çalışmaktadır: Dünya’nın Güneş’e uzaklığı, atmosferin bileşimi, su döngüsü ve canlıların bedenlerindeki sistemler yaşamı mümkün kılacak ölçülerdedir. Bu kadar çok sayıda koşulun aynı anda ve sürekli olarak tesadüfen uyum içinde olması akla uygun değildir; düzen, bilgi ve kudret sahibi bir düzenleyiciyi gerektirir. Benzetme: Bir matbaanın harfleri havaya fırlatıldığında yere düşen harflerin kendiliğinden anlamlı bir kitap oluşturması beklenemez; anlamlı bir kitap bir yazarın varlığını gösterir.

Âlim	Alanı ve katkısı
Harezmî (9. yy.)	Matematik; cebir alanının temellerini attı.
İbn Sina (10-11. yy.)	Tıp ve felsefe; “El-Kanun fi’t-Tıb” yüzyıllarca ders kitabı olarak okutuldu.
Bîrûnî (10-11. yy.)	Astronomi, coğrafya ve matematik; Dünya’nın yarıçapını hesapladı.
Uluğ Bey (15. yy.)	Astronomi; Semerkant’ta gözlemevi kurdu, yıldız katalogları hazırladı.

Âlim	Alanı ve katkısı
Harezmî (9. yy.)	Matematik; cebir alanının temellerini attı.
İbn Sina (10-11. yy.)	Tıp ve felsefe; “El-Kanun fi’t-Tıb” yüzyıllarca ders kitabı olarak okutuldu.
Bîrûnî (10-11. yy.)	Astronomi, coğrafya ve matematik; Dünya’nın yarıçapını hesapladı.
Uluğ Bey (15. yy.)	Astronomi; Semerkant’ta gözlemevi kurdu, yıldız katalogları hazırladı.

İsim	Anlamı
Bedî	Benzersiz ve örneksiz olarak yaratan
Hayy	Diri, ezelî ve ebedî hayat sahibi
Kayyûm	Her şeyi ayakta tutan, yöneten ve koruyan
Rezzâk	Bütün canlıların rızkını veren

İsim	Anlamı
Bedî	Benzersiz ve örneksiz olarak yaratan
Hayy	Diri, ezelî ve ebedî hayat sahibi
Kayyûm	Her şeyi ayakta tutan, yöneten ve koruyan
Rezzâk	Bütün canlıların rızkını veren