Süre 40 dakikadır. Soruların puanları yanlarında belirtilmiştir. Cevaplarınızı gerekçeleriyle ve işlem adımlarını göstererek yazınız.
Felsefe kelimesinin kökenine ilişkin bilgi:
Felsefe kelimesi, Yunanca “philo” (sevgi, seven) ve “sophia” (bilgelik) sözcüklerinden oluşan “philosophia” kelimesinden gelir ve “bilgelik sevgisi” anlamına gelir. Rivayete göre Pisagor kendisine “bilge” denmesini istememiş, yalnızca bilgeliği seven biri olduğunu söylemiştir.
(1. ve 2. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)1. Felsefe kelimesinin anlamını yazınız. Pisagor’un kendisine “bilge” değil “bilgeliği seven” denmesini istemesinin felsefenin doğası hakkında ne anlattığını açıklayınız.
(6 puan)2. Felsefi düşüncenin iki temel özelliğini yazınız ve her birini günlük hayattan bir soruyla örneklendiriniz.
Felsefenin doğduğu Antik Yunan’da, Milet’teki ilk filozofların görüşleri:
| Filozof | Evrenin ana maddesi (arkhe) hakkındaki görüşü |
|---|---|
| Thales | Her şeyin kaynağı sudur. |
| Anaksimandros | Her şeyin kaynağı sınırsız ve belirsiz olan “apeiron”dur. |
| Anaksimenes | Her şeyin kaynağı havadır. |
(3. ve 4. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)3. İlk filozofların evrenin kaynağını açıklama biçimlerini, bu soruya mitolojik anlatılarla (tanrıların dünyayı yaratması gibi) verilen cevaplarla karşılaştırınız.
(7 puan)4. Thales, Anaksimandros ve Anaksimenes farklı cevaplar vermiştir. Cevapları farklı olmasına rağmen bu filozofların felsefenin başlangıcı sayılmasının nedenini açıklayınız. Anaksimandros’un cevabının diğerlerinden farkını yorumlayınız.
Sokrates’in yargılanırken söylediği aktarılan bir söz ve çalışma yöntemi:
“Sorgulanmamış bir hayat yaşanmaya değmez.” Sokrates, Atina sokaklarında insanlara “Adalet nedir?”, “Cesaret nedir?” gibi sorular sorar, verdikleri cevapları yeni sorularla sınayarak onların bildiklerini sandıkları şeyleri gerçekte bilmediklerini fark etmelerini sağlardı.
(5. ve 6. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)5. Sokrates’in sözünden ve yönteminden yola çıkarak felsefenin bireye sağladığı iki katkıyı açıklayınız.
(6 puan)6. “Adalet nedir?” sorusu ile “Su kaç derecede kaynar?” sorusunu karşılaştırınız. Hangisinin felsefi bir soru olduğunu gerekçeleriyle açıklayınız.
Felsefenin tarihsel gelişimine ilişkin bilgiler:
| Dönem | Öne çıkan bazı filozoflar | Öne çıkan bazı sorular |
|---|---|---|
| İlk Çağ | Sokrates, Platon, Aristoteles | Varlığın ilk maddesi nedir? İyi yaşam nedir? |
| Orta Çağ (MS 2-15. yy.) | Augustinus, Farabi, İbn Sina | İnanç ile akıl nasıl uzlaştırılabilir? |
| 15-17. yüzyıl | Descartes, Bacon | Kesin bilgiye nasıl ulaşılır? |
| 18. yüzyıl (Aydınlanma) | Kant, Voltaire | İnsan aklını özgürce kullanabilir mi? |
| 20. yüzyıl ve sonrası | Russell, Wittgenstein, Arendt | Dil, bilim ve toplum hakkında hangi sorular sorulmalı? |
(7. ve 8. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)7. Tablodan yola çıkarak felsefenin farklı dönemlerde farklı sorulara yönelmesinin nedenini açıklayınız.
(7 puan)8. Tablodaki Orta Çağ filozofları arasında Farabi ve İbn Sina’nın yer almasından felsefenin gelişimi hakkında nasıl bir çıkarım yapılabilir? Günümüzde felsefenin hangi alanlarla ilişki içinde olduğuna dair iki örnek veriniz.
Dil ve düşünce ilişkisine ilişkin iki görüş:
(9. ve 10. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)9. İki görüşü dil ile düşünce arasındaki ilişki açısından karşılaştırınız.
(6 puan)10. “Kavram”, “terim” ve “sözcük” arasındaki ilişkiyi “adalet” örneği üzerinden açıklayınız. Kavramların düşünmedeki işlevini yazınız.
Bir dil öğrencisinin gözlemi:
Bazı dillerde mavinin açık ve koyu tonları için iki ayrı temel renk kelimesi vardır; bu dilleri konuşanlar mavinin tonlarını daha hızlı ayırt edebilmektedir. Türkçede ise akrabalık için “amca, dayı, hala, teyze” gibi ayrı kelimeler bulunurken bazı dillerde bunların hepsi için yalnızca iki kelime kullanılır.
(11. ve 12. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)11. Gözlemdeki örnekler iki görüşten hangisini desteklemektedir? Gerekçesiyle açıklayınız.
(7 puan)12. “Dil mi düşünceyi belirler, düşünce mi dili?” sorusuna kendi cevabınızı veriniz. Cevabınızı en az iki gerekçeyle destekleyiniz ve karşıt görüşe yöneltilebilecek bir eleştiri yazınız.
İki akıl yürütme:
(13. ve 14. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)13. Akıl yürütme 1’in öncüllerini ve sonucunu yazınız. Bu akıl yürütmenin geçerli olup olmadığını açıklayınız.
(6 puan)14. Akıl yürütme 2’nin öncüllerinin doğru, sonucunun yanlış olduğunu gösteriniz. Bu akıl yürütmedeki hatayı açıklayınız. “Geçerlilik” ile “doğruluk” arasındaki farkı yazınız.
Okul meclisinde yapılan bir konuşma:
“Okulumuzda kantinde şekerli içeceklerin satışı yasaklanmalıdır. Çünkü şekerli içecekler çocuklarda obezite ve diş çürüğü riskini artırır. Dünya Sağlık Örgütü de günlük şeker tüketiminin sınırlandırılmasını önermektedir. Bazı arkadaşlarımız bu yasağın seçme özgürlüğümüzü kısıtladığını söyleyebilir. Ancak okul, sağlığımızı korumakla da yükümlüdür ve öğrenciler okul dışında istediklerini tüketmeye devam edebilir.”
(15. ve 16. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)15. Konuşmadaki argümanın iddiasını, gerekçesini, kanıtını, karşı argümanını ve çürütmesini belirleyiniz.
(7 puan)16. “Okullarda ödev verilmeli midir?” sorusu hakkında iddia, gerekçe, kanıt, karşı argüman ve çürütmeden oluşan bir argüman yazınız.
Başarılar! · www.okuljet.com · Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Deneme amaçlıdır. Sorular öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.