10. Sınıf OYSS Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı Soruları
Sorular OYSS biçiminde: her öncülün (metin, tablo ya da liste) altında iki açık uçlu soru var. Cevaplarını kutulara yaz; bu cihazda otomatik kaydedilir. Bitirince cevap anahtarı sayfasında kendini puanla.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
Felsefe kelimesinin kökenine ilişkin bilgi:
Felsefe kelimesi, Yunanca “philo” (sevgi, seven) ve “sophia” (bilgelik) sözcüklerinden oluşan “philosophia” kelimesinden gelir ve “bilgelik sevgisi” anlamına gelir. Rivayete göre Pisagor kendisine “bilge” denmesini istememiş, yalnızca bilgeliği seven biri olduğunu söylemiştir.
Felsefe kelimesinin anlamını yazınız. Pisagor’un kendisine “bilge” değil “bilgeliği seven” denmesini istemesinin felsefenin doğası hakkında ne anlattığını açıklayınız.
Felsefe kelimesinin kökenine ilişkin bilgi:
Felsefe kelimesi, Yunanca “philo” (sevgi, seven) ve “sophia” (bilgelik) sözcüklerinden oluşan “philosophia” kelimesinden gelir ve “bilgelik sevgisi” anlamına gelir. Rivayete göre Pisagor kendisine “bilge” denmesini istememiş, yalnızca bilgeliği seven biri olduğunu söylemiştir.
Felsefi düşüncenin iki temel özelliğini yazınız ve her birini günlük hayattan bir soruyla örneklendiriniz.
Felsefenin doğduğu Antik Yunan’da, Milet’teki ilk filozofların görüşleri:
| Filozof | Evrenin ana maddesi (arkhe) hakkındaki görüşü |
|---|---|
| Thales | Her şeyin kaynağı sudur. |
| Anaksimandros | Her şeyin kaynağı sınırsız ve belirsiz olan “apeiron”dur. |
| Anaksimenes | Her şeyin kaynağı havadır. |
İlk filozofların evrenin kaynağını açıklama biçimlerini, bu soruya mitolojik anlatılarla (tanrıların dünyayı yaratması gibi) verilen cevaplarla karşılaştırınız.
Felsefenin doğduğu Antik Yunan’da, Milet’teki ilk filozofların görüşleri:
| Filozof | Evrenin ana maddesi (arkhe) hakkındaki görüşü |
|---|---|
| Thales | Her şeyin kaynağı sudur. |
| Anaksimandros | Her şeyin kaynağı sınırsız ve belirsiz olan “apeiron”dur. |
| Anaksimenes | Her şeyin kaynağı havadır. |
Thales, Anaksimandros ve Anaksimenes farklı cevaplar vermiştir. Cevapları farklı olmasına rağmen bu filozofların felsefenin başlangıcı sayılmasının nedenini açıklayınız. Anaksimandros’un cevabının diğerlerinden farkını yorumlayınız.
Sokrates’in yargılanırken söylediği aktarılan bir söz ve çalışma yöntemi:
“Sorgulanmamış bir hayat yaşanmaya değmez.” Sokrates, Atina sokaklarında insanlara “Adalet nedir?”, “Cesaret nedir?” gibi sorular sorar, verdikleri cevapları yeni sorularla sınayarak onların bildiklerini sandıkları şeyleri gerçekte bilmediklerini fark etmelerini sağlardı.
Sokrates’in sözünden ve yönteminden yola çıkarak felsefenin bireye sağladığı iki katkıyı açıklayınız.
Sokrates’in yargılanırken söylediği aktarılan bir söz ve çalışma yöntemi:
“Sorgulanmamış bir hayat yaşanmaya değmez.” Sokrates, Atina sokaklarında insanlara “Adalet nedir?”, “Cesaret nedir?” gibi sorular sorar, verdikleri cevapları yeni sorularla sınayarak onların bildiklerini sandıkları şeyleri gerçekte bilmediklerini fark etmelerini sağlardı.
“Adalet nedir?” sorusu ile “Su kaç derecede kaynar?” sorusunu karşılaştırınız. Hangisinin felsefi bir soru olduğunu gerekçeleriyle açıklayınız.
Felsefenin tarihsel gelişimine ilişkin bilgiler:
| Dönem | Öne çıkan bazı filozoflar | Öne çıkan bazı sorular |
|---|---|---|
| İlk Çağ | Sokrates, Platon, Aristoteles | Varlığın ilk maddesi nedir? İyi yaşam nedir? |
| Orta Çağ (MS 2-15. yy.) | Augustinus, Farabi, İbn Sina | İnanç ile akıl nasıl uzlaştırılabilir? |
| 15-17. yüzyıl | Descartes, Bacon | Kesin bilgiye nasıl ulaşılır? |
| 18. yüzyıl (Aydınlanma) | Kant, Voltaire | İnsan aklını özgürce kullanabilir mi? |
| 20. yüzyıl ve sonrası | Russell, Wittgenstein, Arendt | Dil, bilim ve toplum hakkında hangi sorular sorulmalı? |
Tablodan yola çıkarak felsefenin farklı dönemlerde farklı sorulara yönelmesinin nedenini açıklayınız.
Felsefenin tarihsel gelişimine ilişkin bilgiler:
| Dönem | Öne çıkan bazı filozoflar | Öne çıkan bazı sorular |
|---|---|---|
| İlk Çağ | Sokrates, Platon, Aristoteles | Varlığın ilk maddesi nedir? İyi yaşam nedir? |
| Orta Çağ (MS 2-15. yy.) | Augustinus, Farabi, İbn Sina | İnanç ile akıl nasıl uzlaştırılabilir? |
| 15-17. yüzyıl | Descartes, Bacon | Kesin bilgiye nasıl ulaşılır? |
| 18. yüzyıl (Aydınlanma) | Kant, Voltaire | İnsan aklını özgürce kullanabilir mi? |
| 20. yüzyıl ve sonrası | Russell, Wittgenstein, Arendt | Dil, bilim ve toplum hakkında hangi sorular sorulmalı? |
Tablodaki Orta Çağ filozofları arasında Farabi ve İbn Sina’nın yer almasından felsefenin gelişimi hakkında nasıl bir çıkarım yapılabilir? Günümüzde felsefenin hangi alanlarla ilişki içinde olduğuna dair iki örnek veriniz.
Dil ve düşünce ilişkisine ilişkin iki görüş:
- Görüş 1: “Düşünce dilden önce gelir; dil yalnızca önceden var olan düşünceleri başkalarına aktarmaya yarayan bir araçtır.”
- Görüş 2: “Dilimizin sınırları dünyamızın sınırlarıdır. Kavramını bilmediğimiz bir şey hakkında açık seçik düşünemeyiz.” (Wittgenstein’ın görüşünden uyarlanmıştır.)
İki görüşü dil ile düşünce arasındaki ilişki açısından karşılaştırınız.
Dil ve düşünce ilişkisine ilişkin iki görüş:
- Görüş 1: “Düşünce dilden önce gelir; dil yalnızca önceden var olan düşünceleri başkalarına aktarmaya yarayan bir araçtır.”
- Görüş 2: “Dilimizin sınırları dünyamızın sınırlarıdır. Kavramını bilmediğimiz bir şey hakkında açık seçik düşünemeyiz.” (Wittgenstein’ın görüşünden uyarlanmıştır.)
“Kavram”, “terim” ve “sözcük” arasındaki ilişkiyi “adalet” örneği üzerinden açıklayınız. Kavramların düşünmedeki işlevini yazınız.
Bir dil öğrencisinin gözlemi:
Bazı dillerde mavinin açık ve koyu tonları için iki ayrı temel renk kelimesi vardır; bu dilleri konuşanlar mavinin tonlarını daha hızlı ayırt edebilmektedir. Türkçede ise akrabalık için “amca, dayı, hala, teyze” gibi ayrı kelimeler bulunurken bazı dillerde bunların hepsi için yalnızca iki kelime kullanılır.
Gözlemdeki örnekler iki görüşten hangisini desteklemektedir? Gerekçesiyle açıklayınız.
Bir dil öğrencisinin gözlemi:
Bazı dillerde mavinin açık ve koyu tonları için iki ayrı temel renk kelimesi vardır; bu dilleri konuşanlar mavinin tonlarını daha hızlı ayırt edebilmektedir. Türkçede ise akrabalık için “amca, dayı, hala, teyze” gibi ayrı kelimeler bulunurken bazı dillerde bunların hepsi için yalnızca iki kelime kullanılır.
“Dil mi düşünceyi belirler, düşünce mi dili?” sorusuna kendi cevabınızı veriniz. Cevabınızı en az iki gerekçeyle destekleyiniz ve karşıt görüşe yöneltilebilecek bir eleştiri yazınız.
İki akıl yürütme:
- Akıl yürütme 1: Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates bir insandır. O hâlde Sokrates ölümlüdür.
- Akıl yürütme 2: Bütün kediler memelidir. Benim köpeğim memelidir. O hâlde benim köpeğim bir kedidir.
Akıl yürütme 1’in öncüllerini ve sonucunu yazınız. Bu akıl yürütmenin geçerli olup olmadığını açıklayınız.
İki akıl yürütme:
- Akıl yürütme 1: Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates bir insandır. O hâlde Sokrates ölümlüdür.
- Akıl yürütme 2: Bütün kediler memelidir. Benim köpeğim memelidir. O hâlde benim köpeğim bir kedidir.
Akıl yürütme 2’nin öncüllerinin doğru, sonucunun yanlış olduğunu gösteriniz. Bu akıl yürütmedeki hatayı açıklayınız. “Geçerlilik” ile “doğruluk” arasındaki farkı yazınız.
Okul meclisinde yapılan bir konuşma:
“Okulumuzda kantinde şekerli içeceklerin satışı yasaklanmalıdır. Çünkü şekerli içecekler çocuklarda obezite ve diş çürüğü riskini artırır. Dünya Sağlık Örgütü de günlük şeker tüketiminin sınırlandırılmasını önermektedir. Bazı arkadaşlarımız bu yasağın seçme özgürlüğümüzü kısıtladığını söyleyebilir. Ancak okul, sağlığımızı korumakla da yükümlüdür ve öğrenciler okul dışında istediklerini tüketmeye devam edebilir.”
Konuşmadaki argümanın iddiasını, gerekçesini, kanıtını, karşı argümanını ve çürütmesini belirleyiniz.
Okul meclisinde yapılan bir konuşma:
“Okulumuzda kantinde şekerli içeceklerin satışı yasaklanmalıdır. Çünkü şekerli içecekler çocuklarda obezite ve diş çürüğü riskini artırır. Dünya Sağlık Örgütü de günlük şeker tüketiminin sınırlandırılmasını önermektedir. Bazı arkadaşlarımız bu yasağın seçme özgürlüğümüzü kısıtladığını söyleyebilir. Ancak okul, sağlığımızı korumakla da yükümlüdür ve öğrenciler okul dışında istediklerini tüketmeye devam edebilir.”
“Okullarda ödev verilmeli midir?” sorusu hakkında iddia, gerekçe, kanıt, karşı argüman ve çürütmeden oluşan bir argüman yazınız.
Sınavı bitirdin mi?
Cevap anahtarı ayrı sayfada. Orada kendi cevabınla örnek cevabı yan yana görür, ölçütleri işaretleyerek puanını hesaplarsın.
10. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı senaryoları
Okulundaki zümre bu senaryolardan birini seçer ve sınavdan önce duyurur. Senaryonu öğrenince hangi konudan kaç soru geleceğini aşağıdaki tablodan görebilirsin.
| Öğrenme çıktısı | S1 | S2 | S3 | S4 |
|---|---|---|---|---|
| FEL.10.1.1 Felsefenin anlamını, gelişim sürecini ve işlevini sorgulayabilme | 2 | 3 | 3 | 3 |
| FEL.10.2.1 Düşünme ve dil ilişkisini yapılandırabilme | 2 | 1 | 1 | 2 |
| FEL.10.2.2 Mantığın temel kavramlarını ve argümantasyon sürecini yorumlayabilme | 2 | 1 | 2 | 2 |
| Toplam soru | 6 | 5 | 6 | 7 |
S1, S2… senaryoları gösterir; hücredeki sayı o senaryoda o çıktıdan kaç soru geleceğidir. Kaynak: MEB ÖDSGM 2026-2027 1. Dönem Konu-Soru Dağılım Tabloları. İliniz farklı bir tablo belirlemiş olabilir; okulunuzun duyurusunu esas alın.
Bu deneme sınavındaki öğrenme çıktıları
Deneme sınavındaki soruların hangi öğrenme çıktılarına ait olduğunu ve kaç puan değerinde olduğunu gösterir.
| Kod | Öğrenme çıktısı | Sorular | Puan |
|---|---|---|---|
| FEL.10.1.1 | Felsefenin anlamını, gelişim sürecini ve işlevini sorgulayabilme | 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 | 50 |
| FEL.10.2.1 | Düşünme ve dil ilişkisini yapılandırabilme | 9, 10, 11, 12 | 25 |
| FEL.10.2.2 | Mantığın temel kavramlarını ve argümantasyon sürecini yorumlayabilme | 13, 14, 15, 16 | 25 |
10. Sınıf 1. Dönem 1. Yazılı: diğer dersler
Sınava hazırlık rehberleri
- OYSS Nedir? Ortak Yazılı Sınav Sistemi Rehberi · OYSS’nin tanımı, amacı, kapsamı, soru hazırlama süreci ve puanlama.
- OYSS Sınav Takvimi 2026-2027 · 1. dönem 1. yazılıların ders ders tarihleri ve mazeret sınavları.
- OYSS Senaryoları ve Konu-Soru Dağılım Tablosu · Senaryonun ne olduğu, kimin seçtiği ve sınava nasıl hazırlanılacağı.
- Açık Uçlu Soru Nasıl Cevaplanır? · Puanlama anahtarına göre tam puanlık cevap yazmanın 5 adımı.
- Veliler İçin OYSS Rehberi · Velilerin bilmesi gerekenler, karnenin okunması ve evde destek önerileri.