Deneme amaçlıdır. Sorular ve cevaplar öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.
1. Soru (6 puan) · KİM.10.1.1
Örnek cevap: I – renk değişimi / yeni madde (pas) oluşumu. II – gaz çıkışı. IV – çökelek (katı) oluşumu. V – ışık ve ısı açığa çıkması. III’te kimyasal değişim yoktur.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Kimyasal değişimleri doğru seçer (I, II, IV, V) | 2 |
| Dört değişim için kanıtları doğru yazar (her biri 1 puan) | 4 |
2. Soru (6 puan) · KİM.10.1.1
Örnek cevap: Buzun erimesinde maddenin yalnızca hâli değişir; su molekülleri değişmez ve yeni bir madde oluşmaz. Bu nedenle fiziksel değişimdir. Ölçüt: Değişim sonunda maddenin kimliği (bileşimi) değişip yeni bir madde oluşuyorsa kimyasal, oluşmuyorsa fiziksel değişimdir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Yeni madde oluşmadığını / yalnızca hâlin değiştiğini belirtir | 3 |
| Maddenin kimliğinin değişmesi ölçütünü yazar | 3 |
3. Soru (6 puan) · KİM.10.1.2
Örnek cevap: Girenlerde 4 H ve 2 O atomu, ürünlerde de 4 H ve 2 O atomu vardır; atom sayıları korunmuştur. Kütle korunduğu için oluşan suyun kütlesi 4 + 32 = 36 g’dır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Atom sayılarının eşit olduğunu gösterir | 3 |
| Su kütlesini 36 g bulur | 3 |
4. Soru (7 puan) · KİM.10.1.2
Örnek cevap: İki H₂ molekülü ve bir O₂ molekülü çarpışır; H–H ve O=O bağları kırılır, atomlar yeniden düzenlenerek O–H bağları oluşur ve iki H₂O molekülü meydana gelir. Tepkimede atomlar yok olmaz ya da yoktan var olmaz, yalnızca yeniden düzenlenir; atom sayısı ve türü değişmediği için kütle korunur.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Moleküllerin çarpışarak bağların kırıldığını belirtir | 2 |
| Atomların yeniden düzenlenip yeni bağlar oluşturduğunu gösterir | 2 |
| Kütle korunumunu atomların korunmasıyla açıklar | 3 |
5. Soru (6 puan) · KİM.10.1.3
Örnek cevap: I – yanma tepkimesi. II – sentez (oluşum) tepkimesi. III – analiz (ayrışma) tepkimesi. IV – asit-baz (nötrleşme) tepkimesi. V – çözünme-çökelme tepkimesi.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| I ve II | 2 |
| III ve IV | 2 |
| V | 2 |
6. Soru (6 puan) · KİM.10.1.3
Örnek cevap: Nötrleşme tepkimesinde asit ile baz tepkimeye girerek tuz ve su oluşturur. Örneğin mide ekşimesinde kullanılan antiasit ilaçlar (baz özellikli) mide asidini nötrleştirir. Arı sokmasında soda gibi bazik maddelerin sürülmesi de örnek verilebilir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Asit ile bazın tuz ve su oluşturduğunu belirtir | 2 |
| Uygun bir günlük hayat örneği verir ve açıklar | 4 |
7. Soru (6 puan) · KİM.10.1.3
Örnek cevap: Tepkime analiz (ayrışma) tepkimesidir: CaCO₃ → CaO + CO₂. Açığa çıkan CO₂ gazı açık kaptan uzaklaştığı için katının kütlesi azalmıştır. Gazın kütlesi 100 − 56 = 44 g’dır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Analiz tepkimesi olduğunu belirtir | 2 |
| Kütle azalmasını gazın uzaklaşmasıyla açıklar | 2 |
| Gazın kütlesini 44 g bulur | 2 |
8. Soru (7 puan) · KİM.10.1.3
Örnek cevap: Düşünce yanlıştır. Kütle korunmuştur; azalma, oluşan CO₂ gazının açık kaptan çıkmasından kaynaklanır. Kapalı bir kapta yapılsaydı gaz kaptan çıkamayacağı için kabın içindeki toplam kütle 100 g olarak kalırdı.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Düşüncenin yanlış olduğunu belirtir | 2 |
| Azalmanın gazın kaçmasından kaynaklandığını açıklar | 2 |
| Kapalı kapta toplam kütlenin değişmeyeceğini (100 g) belirtir | 3 |
9. Soru (6 puan) · KİM.10.1.4
Örnek cevap: Düzinenin 12 tane nesneyi ifade etmesi gibi mol de 6,02 × 10²³ tane taneciği (atom, molekül, iyon) ifade eden bir sayma birimidir. Atom ve moleküller çok küçük ve sayıları çok fazla olduğu için tek tek sayılamaz; mol, bu çok büyük sayıları kolayca ifade etmeyi sağlar.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Molü 6,02 × 10²³ tanecik içeren sayma birimi olarak tanımlar | 3 |
| Taneciklerin çok küçük ve çok sayıda olmasıyla gerekçelendirir | 3 |
10. Soru (6 puan) · KİM.10.1.4
Örnek cevap: Molekül sayısı: 2 × 6,02 × 10²³ = 12,04 × 10²³ (1,204 × 10²⁴) tane. Her su molekülünde 2 H atomu bulunduğundan H atomu sayısı: 2 × 12,04 × 10²³ = 24,08 × 10²³ (2,408 × 10²⁴) tane.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Molekül sayısını doğru hesaplar | 3 |
| H atomu sayısını doğru hesaplar | 3 |
11. Soru (6 puan) · KİM.10.1.4
Örnek cevap: CO₂ mol kütlesi: 12 + 2 × 16 = 44 g/mol. 88 g ÷ 44 g/mol = 2 mol.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Mol kütlesini 44 g/mol bulur | 3 |
| 88 g CO₂’nin 2 mol olduğunu hesaplar | 3 |
12. Soru (7 puan) · KİM.10.1.4
Örnek cevap: İkisi de 6,02 × 10²³ tane atom içerir; yani tanecik sayıları eşittir. Ancak 1 mol demir 56 g, 1 mol alüminyum 27 g’dır. Mol bir sayma birimidir; demir atomlarının her biri alüminyum atomlarından daha ağır olduğu için aynı sayıdaki demir atomunun kütlesi daha büyüktür.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Tanecik sayılarının eşit olduğunu belirtir | 2 |
| Kütleleri (56 g ve 27 g) karşılaştırır | 2 |
| Farkı atomların kütlelerinin farklı olmasıyla açıklar | 3 |
13. Soru (6 puan) · KİM.10.1.5
Örnek cevap: Kütle = yoğunluk × hacim = 0,8 g/mL × 50 mL = 40 g.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Kütle = yoğunluk × hacim ilişkisini kullanır | 3 |
| Sonucu 40 g olarak bulur | 3 |
14. Soru (6 puan) · KİM.10.1.5
Örnek cevap: Etil alkol > su > cıva. Kütle sabitken hacim yoğunlukla ters orantılıdır (V = m / d); yoğunluğu en küçük olan etil alkolün hacmi en büyük, yoğunluğu en büyük olan cıvanın hacmi en küçüktür.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Doğru sıralamayı yazar | 3 |
| Kütle sabitken hacmin yoğunlukla ters orantılı olduğunu açıklar | 3 |
15. Soru (6 puan) · KİM.10.1.5
Örnek cevap: Mol sayısı: 44,8 L ÷ 22,4 L/mol = 2 mol. O₂ mol kütlesi 32 g/mol olduğundan kütle: 2 × 32 = 64 g.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Mol sayısını 2 bulur | 3 |
| Kütleyi 64 g bulur | 3 |
16. Soru (7 puan) · KİM.10.1.5
Örnek cevap: Mol sayısı: 11,2 ÷ 22,4 = 0,5 mol. Kütle: 0,5 × 44 = 22 g. Molekül sayısı: 0,5 × 6,02 × 10²³ = 3,01 × 10²³ tane. Hacimden mol sayısına, mol sayısından hem kütleye hem tanecik sayısına geçilir; mol, bu nicelikler arasında köprü görevi görür.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Mol sayısını 0,5 bulur | 2 |
| Kütleyi 22 g bulur | 2 |
| Molekül sayısını 3,01 × 10²³ bulur | 2 |
| Molün nicelikler arasındaki köprü rolünü belirtir | 1 |