11. Sınıf OYSS Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı

Adı Soyadı:Sınıfı:No:Puan:

Süre 40 dakikadır. Soruların puanları yanlarında belirtilmiştir. Cevaplarınızı gerekçeleriyle ve işlem adımlarını göstererek yazınız.

Farklı canlıların uyaranlara verdiği bazı tepkiler:

Bir bakteri, ortamdaki besin maddesinin yoğun olduğu bölgeye doğru hareket eder.
Venüs sinekkapan bitkisinin yaprağındaki duyarlı tüylere bir böcek iki kez dokununca yaprak hızla kapanır.
Bir kedi, arkasından gelen ani bir sesle sıçrayıp kaçar.

(1. ve 2. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)1. Verilen üç tepkiyi uyaranın türü ve tepkinin hızı bakımından karşılaştırınız.

(7 puan)2. Verilen örneklerden yola çıkarak canlıların uyaranlara tepki vermesinin yaşamlarını sürdürmelerine katkısını bir genelleme ile açıklayınız. Bitkiler ile hayvanların tepki mekanizmaları arasındaki temel farkı belirtiniz.

Bitkisel hormonlar ve bazı etkileri:

Hormon	Bazı etkileri
Oksin	Gövdede hücre uzamasını sağlar; ışık almayan tarafta daha çok birikir; uç tomurcuğun yan dalları baskılamasına (tepe baskınlığı) neden olur.
Giberellin	Gövde uzamasını ve tohum çimlenmesini uyarır.
Sitokinin	Hücre bölünmesini uyarır; yaprakların yaşlanmasını geciktirir.
Etilen	Meyvelerin olgunlaşmasını hızlandırır.
Absisik asit	Kuraklıkta stomaların kapanmasını sağlar; tohumların uyku hâlini sürdürür.

(3. ve 4. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)3. Bir bitkinin tohumu kuraklık nedeniyle uygun koşullar oluşana kadar çimlenmiyor. Daha sonra yağmurla birlikte tohum çimleniyor. Bu süreçte etkili olan iki hormonu ve görevlerini tablodan yararlanarak yazınız.

(6 puan)4. Kuraklık stresi yaşayan bir bitkide absisik asit miktarının artmasının bitkiye nasıl yarar sağladığını açıklayınız.

Bir manav ve bir bahçıvanın uygulamaları:

Manav, ham muzları olgun elmalarla birlikte kapalı bir kutuda bekletiyor.
Bahçıvan, sık ve gür bir çit elde etmek için bitkilerin uç kısımlarını düzenli olarak budayor.

(5. ve 6. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)5. Manavın uygulamasının amacını ve bu uygulamada etkili olan hormonu açıklayınız.

(6 puan)6. Bahçıvan uç kısımları budayınca çitin neden daha gür ve sık hâle geldiğini oksin hormonuyla ilişkilendirerek açıklayınız.

Bitkilerde gözlenen bazı hareketler:

I. Sarmaşığın gövdesi, değdiği bir direğin etrafına sarılır.
II. Küstüm otunun yaprakları dokunulunca kapanır.
III. Bir tohumdan çıkan kök, tohum hangi konumda olursa olsun aşağıya doğru büyür.
IV. Lale çiçekleri sıcak ortamda açılır, soğukta kapanır.
V. Polen tüpü, yumurtalıktan salgılanan kimyasal maddelere doğru uzar.

(7. ve 8. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(7 puan)7. I–V numaralı hareketlerin her birini yönelme (tropizma) ya da irkilme (nasti) olarak sınıflandırınız ve uyaranını yazınız.

(6 puan)8. Yönelme ile irkilme hareketlerini uyaranın yönüne bağlılık ve kalıcılık bakımından karşılaştırınız. I ve II numaralı hareketleri bu farkı göstermek için kullanınız.

Bitki hareketleri yönelme (tropizma), irkilme (nasti) ve göçüm (taksi) olarak sınıflandırılır. Tek hücreli bir alg olan öglena, ışığın geldiği yöne doğru yüzer.

(9. ve 10. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)9. Öglenanın hareketi hangi gruba girer? Bu hareketi bitkilerdeki yönelme hareketinden ayıran özelliği yazınız.

(6 puan)10. Bir bitkinin gövdesi ışığa doğru, kökü ise ışıktan uzağa ve aşağıya doğru büyür. Bu durumu olumlu (pozitif) ve olumsuz (negatif) yönelme kavramlarıyla açıklayınız.

Bir öğrenci fasulye fideleriyle şu deneyi yapmıştır:

A grubu fideler, yalnızca sol taraftan ışık alan bir kutuya konmuştur.
B grubu fideler, her yönden eşit ışık alan bir ortama konmuştur.
Diğer tüm koşullar iki grupta aynıdır.
Bir hafta sonra A grubundaki fidelerin gövdeleri sola doğru eğilmiş, B grubundakiler dik büyümüştür.

(11. ve 12. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)11. Deneyin bağımsız değişkenini ve kontrol grubunu belirtiniz. A grubundaki fidelerin gövdelerinin sola eğilmesi hangi yönelme hareketidir?

(7 puan)12. A grubundaki fidelerin ışığa doğru eğilmesinin nedenini oksin hormonuyla açıklayınız. Oksinin etkili olduğunu göstermek için deneye eklenebilecek bir grup öneriniz.

Duyu reseptörleri uyaran türüne göre sınıflandırılır:

Reseptör türü	Algıladığı uyaran
Fotoreseptör	Işık
Mekanoreseptör	Dokunma, basınç, ses titreşimi, denge
Kemoreseptör	Kimyasal maddeler
Termoreseptör	Sıcaklık değişimi
Ağrı reseptörü	Doku hasarı

(13. ve 14. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)13. Göz, kulak, burun, dil ve deride bulunan başlıca reseptör türlerini tablodan yararlanarak yazınız.

(6 puan)14. Ağrı reseptörlerinin çok az uyum gösterdiği (uyarana alışmadığı) bilinmektedir. Bu özelliğin vücut için önemini açıklayınız.

Aşağıdaki durumlar verilmiştir:

I. Mutfaktan gelen yemek kokusunu almak
II. Elini sıcak bir bardağa değdirince sıcaklığı hissetmek
III. Karanlık bir odada ışık yanınca göz bebeklerinin küçülmesi
IV. Dönme dolaptan inince bir süre başının dönmesi

(15. ve 16. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)15. I–IV numaralı durumlarda uyaranları algılayan reseptör türlerini ve duyu organlarını yazınız.

(7 puan)16. Dönme dolaptan inen kişinin bir süre başının dönmesinin nedenini açıklayınız.

Başarılar! · www.okuljet.com · Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Deneme amaçlıdır. Sorular öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.