11. Sınıf OYSS Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı

Adı Soyadı:Sınıfı:No:Puan:

Süre 40 dakikadır. Soruların puanları yanlarında belirtilmiştir. Cevaplarınızı gerekçeleriyle ve işlem adımlarını göstererek yazınız.

Bir büyükşehirde yaşanan sorunlara ilişkin bilgiler:

Son yıllarda dere yataklarının üzerine ve kenarlarına çok sayıda konut ve iş yeri yapılmıştır.
Kısa sürede düşen yoğun yağışlarda bu alanlarda sel ve su baskınları yaşanmaktadır.
Şehirde yeşil alanlar azalmış, yüzeyler büyük ölçüde beton ve asfaltla kaplanmıştır.

(1. ve 2. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)1. Şehirde yaşanan sel ve su baskınlarının nedenlerini insan–doğa etkileşimi açısından açıklayınız.

(6 puan)2. Bu sorunun çözümüne coğrafya biliminin nasıl katkı sağlayabileceğini açıklayınız. Coğrafi bilgilere dayanan iki çözüm önerisi yazınız.

Web tabanlı bir harita uygulamasında kullanıcılar şu katmanları açıp kapatabilmektedir:

Uydu görüntüsü ve sokak haritası
Diri fay hatları
Okullar, hastaneler ve afet toplanma alanları
Mahallelere göre nüfus yoğunluğu

(3. ve 4. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)3. Bu uygulamada hangi katmanları birlikte açarak “afet toplanma alanlarının fay hatlarına uzaklığını” değerlendirebilirsiniz? Katmanların üst üste getirilmesinin (çakıştırma) sağladığı faydayı açıklayınız.

(7 puan)4. Bir belediye yeni bir afet toplanma alanı belirleyecektir. Uygulamadaki katmanları kullanarak yer seçiminde dikkate alınması gereken üç ölçütü yazınız ve her ölçütü hangi katmandan değerlendireceğinizi belirtiniz.

Yeryüzündeki suyun dağılımı (yaklaşık değerler):

Su kaynağı	Yeryüzündeki toplam suya oranı
Okyanus ve denizler (tuzlu)	% 97,5
Tatlı sular	% 2,5

(5. ve 6. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)5. Tatlı suların yeryüzünde hangi kaynaklarda bulunduğunu yazınız. Tatlı suyun büyük bölümünün hangi kaynakta bulunduğunu ve bunun insan kullanımı açısından anlamını açıklayınız.

(6 puan)6. Su kaynaklarını “yüzey suları” ve “yeraltı suları” olarak sınıflandırarak her birine ikişer örnek veriniz. Yeraltı sularının oluşumunu kısaca açıklayınız.

Türkiye’deki bazı göller ve oluşum özellikleri:

Göl	Oluşumu
Van Gölü	Nemrut Dağı’ndan çıkan lavların bir çukurun önünü kapatmasıyla oluşmuştur; suyu sodalıdır.
Tuz Gölü	Yer kabuğu hareketleriyle oluşan bir çukurda yer alır; suyu çok tuzludur.
Tortum Gölü	Bir heyelan sonucu düşen malzemelerin akarsu vadisinin önünü kapatmasıyla oluşmuştur.
Atatürk Baraj Gölü	Fırat Nehri üzerine yapılan barajın arkasında oluşmuştur.

(7. ve 8. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)7. Tablodaki gölleri oluşumlarına göre (volkanik set, tektonik, heyelan set, yapay) sınıflandırınız.

(7 puan)8. Van Gölü ve Tuz Gölü’nün sularının tatlı olmamasının nedenini açıklayınız. Bir gölün suyunun tatlı olması için hangi koşulun gerektiğini yazınız.

Fırat ve Dicle nehirlerine ilişkin bilgiler:

Fırat ve Dicle nehirleri Türkiye’den doğar; Suriye ve Irak’tan geçerek Basra Körfezi’ne dökülür.
Türkiye, bu nehirler üzerinde Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamında barajlar ve sulama kanalları yapmıştır.
GAP ile Harran Ovası gibi alanlar sulamaya açılmış, hidroelektrik enerji üretimi artmıştır.

(9. ve 10. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)9. GAP’ın Türkiye ekonomisine ve bölgedeki yaşama iki etkisini açıklayınız.

(6 puan)10. Fırat ve Dicle’nin sınır aşan sular olmasının siyasi (politik) sonuçlarını açıklayınız. Bu tür sorunların çözümü için bir öneri yazınız.

Konya Kapalı Havzası’na ilişkin bilgiler:

Havzada yağış azdır; tarımda sulama büyük ölçüde yeraltı sularıyla yapılmaktadır.
Son yıllarda açılan çok sayıda kuyu nedeniyle yeraltı suyu seviyesi hızla düşmektedir.
Havzanın bazı kesimlerinde aniden çöken derin çukurlar (obruklar) oluşmaktadır.
Su isteği yüksek bazı ürünler salma (vahşi) sulama yöntemiyle sulanmaktadır.

(11. ve 12. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)11. Konya Kapalı Havzası’nda yeraltı suyu seviyesinin düşmesinin nedenlerini ve sonuçlarını yazınız.

(7 puan)12. Konya Kapalı Havzası’ndaki su sorununu çevresel, ekonomik ve sosyokültürel açılardan değerlendiriniz. Sorunun çözümüne yönelik çiftçiler ve devlet için birer öneri yazınız.

Türkiye’deki bazı yerleşmelerin kuruluş ve gelişmesinde etkili olan faktörler:

Yerleşme	Kuruluş ve gelişmesinde etkili faktör
İstanbul	Boğazın iki yakasında, kıtaları ve denizleri birbirine bağlayan konum
Zonguldak	Taş kömürü yatakları
Kuşadası	Deniz kıyısı ve antik kentlere yakınlık (turizm)
Konya	Geniş ve verimli ova (tarım) ile yolların kesişme noktası

(13. ve 14. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)13. Tablodaki yerleşmelerin kuruluşunda etkili olan faktörleri doğal ve beşerî/ekonomik faktörler olarak değerlendiriniz.

(6 puan)14. Zonguldak gibi tek bir doğal kaynağa bağlı gelişen bir şehirde bu kaynak tükenirse ne gibi sorunlar ortaya çıkabilir? Böyle bir şehrin geleceği için iki öneri yazınız.

Bir ilçede yaşayan Ayşe’nin ailesinin farklı ihtiyaçlarını karşıladığı yerler:

İhtiyaç	Gidilen yer
Günlük alışveriş	Kendi mahallesindeki market
Hastane ve banka işleri	İlçe merkezi
Üniversite hastanesinde uzman doktor muayenesi	İl merkezi
Yurt dışı uçuşu	Başka bir ildeki uluslararası havalimanı

(15. ve 16. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)15. Ayşe’nin ailesinin ihtiyaçlarına göre mahalle, ilçe merkezi, il merkezi ve büyük şehir arasında nasıl bir hiyerarşi (kademe) olduğunu açıklayınız.

(7 puan)16. Bir şehrin “etki alanı” ne demektir? Etki alanının büyüklüğünü belirleyen etkenleri yazınız. Ayşe’nin ilçesine bir devlet üniversitesi ve büyük bir hastane açılırsa ilçenin etki alanının nasıl değişeceğini tartışınız.

Başarılar! · www.okuljet.com · Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Deneme amaçlıdır. Sorular öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.