11. Sınıf OYSS Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 1. Dönem 1. Yazılı

Adı Soyadı:Sınıfı:No:Puan:

Süre 40 dakikadır. Soruların puanları yanlarında belirtilmiştir. Cevaplarınızı gerekçeleriyle ve işlem adımlarını göstererek yazınız.

Kader ve kaza kavramlarına ilişkin bilgi:

Kader, Allah’ın (cc) ezelden ebede kadar olacak her şeyi, zamanını, yerini ve özelliklerini bilmesi ve belirlemesidir. Kaza ise kaderde belirlenen şeylerin zamanı gelince Allah’ın bilgisine ve takdirine uygun olarak gerçekleşmesidir. Kader planı, kaza ise bu planın uygulanması gibidir. Allah’ın bilmesi, insanı bir şeyi yapmaya zorlamaz.

(1. ve 2. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)1. Kader ve kaza kavramlarını açıklayınız. Metindeki “plan–uygulama” benzetmesini kendi örneğinizle açıklayınız.

(6 puan)2. “Allah’ın bilmesi, insanı bir şeyi yapmaya zorlamaz.” cümlesini bir benzetmeyle açıklayınız.

Kaderle ilgili bazı kavramlar:

Kavram	Anlamı
Ecel	Her canlının hayatının sona ereceği, Allah tarafından bilinen vakit
Rızık	Allah’ın canlılara verdiği, yararlanılan her türlü nimet
Tevekkül	Bir iş için gereken bütün çabayı gösterdikten sonra sonucu Allah’a bırakmak
Hayır ve şer	İyi ve kötü olarak değerlendirilen olaylar; insan iradesiyle iyiliği ya da kötülüğü seçer

(3. ve 4. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)3. Tablodaki kavramlardan ecel ve rızık kavramlarını, insanın bunlarla ilgili sorumluluğuyla birlikte açıklayınız.

(7 puan)4. Tevekkül kavramını açıklayınız. “Tevekkül etmek, hiçbir şey yapmadan beklemektir.” görüşünü değerlendirip tevekkülün doğru anlaşılmasına iki örnek veriniz.

İnsan iradesine ilişkin bilgi:

İslam inancına göre her şeyi yaratma gücü olan irade Allah’a aittir (külli irade). İnsana da bir şeyi yapma ya da yapmama yönünde tercihte bulunma gücü verilmiştir (cüz’i irade). İnsan cüz’i iradesiyle bir seçim yapar, Allah da o işi yaratır. İnsan bu nedenle kendi tercihlerinden sorumludur.

(5. ve 6. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)5. Külli irade ve cüz’i irade kavramlarını açıklayınız. Bu iki irade arasındaki ilişkiyi bir örnek üzerinden gösteriniz.

(6 puan)6. İnsanın sorumlu tutulabilmesi için neden cüz’i iradeye sahip olması gerekir? Akıl, irade ve sorumluluk arasındaki ilişkiyi açıklayınız.

İki öğrencinin konuşması:

Burak: “Sınav sonucum kaderimde ne yazıyorsa o olacak. Çalışsam da çalışmasam da sonuç değişmez. Bu yüzden ders çalışmıyorum.”
Elif: “Allah her şeyi biliyor ama bu, benim seçimlerimi O’nun yaptığı anlamına gelmez. Ben elimden geleni yaparım, sonucu Allah’a bırakırım.”

(7. ve 8. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)7. Burak ve Elif’in kader anlayışlarını karşılaştırınız.

(7 puan)8. Burak’ın düşüncesini İslam’ın kader ve sorumluluk anlayışı açısından eleştiriniz. Burak’a bu konuda neler söylerdiniz?

İslam’da dinî sorumluluğun şartlarına ilişkin bilgi:

İslam’a göre bir kişinin dinî emir ve yasaklardan sorumlu olabilmesi için akıllı ve ergenlik çağına ulaşmış (bülûğ) olması gerekir. Akıl hastaları ve küçük çocuklar dinî açıdan sorumlu tutulmaz. Ayrıca zorlama altında ya da unutarak yapılan bazı davranışlardan kişi sorumlu tutulmaz.

(9. ve 10. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)9. Metne göre dinî sorumluluğun şartlarını yazınız. Bu şartların konulmasının adaletle ilişkisini açıklayınız.

(6 puan)10. Zorlama altında ya da unutarak yapılan bazı davranışlardan kişinin sorumlu tutulmamasının nedenini irade kavramıyla açıklayınız. Günlük hayattan bir örnek veriniz.

Bakara suresi 286. ayetin anlamı (ilk bölüm):

“Allah hiç kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Herkesin kazandığı iyilik kendi yararına, işlediği kötülük de kendi zararınadır. (Müminler şöyle dua eder:) Rabbimiz! Unutur veya yanılırsak bizi sorumlu tutma. Rabbimiz! Bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme…”

(11. ve 12. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)11. Ayetin ilk cümlesi Allah’ın insana sorumluluk yüklemesindeki hangi ilkeyi ifade etmektedir? Bu ilkeyi İslam’daki bir uygulamayla örneklendiriniz.

(7 puan)12. “Herkesin kazandığı iyilik kendi yararına, işlediği kötülük de kendi zararınadır.” ifadesinin bireysel sorumluluk açısından mesajını açıklayınız. Ayetin mesajını daha iyi anlamak için farklı meallere neden başvurulması gerektiğini yazınız.

Din kavramına ilişkin bazı tanımlar:

İslam âlimlerinin yaptığı bir tanım: “Din, akıl sahiplerini kendi iradeleriyle hayırlı olana yönelten ilahi bir kanundur.”
Bir sosyoloğun yaklaşımı: Din, toplumu bir arada tutan, ortak inanç ve ritüellerle insanlar arasında bağ kuran toplumsal bir olgudur.
Bir psikoloğun yaklaşımı: Din, bireyin kutsal olanla kurduğu ilişkide yaşadığı duygu ve tecrübelerdir.

(13. ve 14. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)13. İslam âlimlerinin yaptığı din tanımındaki “akıl sahipleri” ve “kendi iradeleriyle” ifadelerinin önemini açıklayınız.

(6 puan)14. Verilen üç tanımı karşılaştırınız. Her tanımın dinin hangi boyutunu öne çıkardığını belirtiniz.

Farklı disiplinlerin dine yaklaşımları:

Disiplin	Dini incelerken öncelikli olarak sorduğu soru
Din sosyolojisi	Din toplumu nasıl etkiler, toplum dini nasıl etkiler?
Din psikolojisi	Dinî inanç ve ibadetlerin bireyin duygu ve davranışlarına etkisi nedir?
Din felsefesi	Dinî inançlar akılla temellendirilebilir mi?
Dinler tarihi	Dinler tarih içinde nasıl ortaya çıkmış ve gelişmiştir?

(15. ve 16. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)15. Tablodaki disiplinlerden ikisini seçerek dine yaklaşımlarını karşılaştırınız. Her biri için araştırabileceği bir konu örneği veriniz.

(7 puan)16. Dinin farklı disiplinler tarafından farklı açılardan incelenmesinin din hakkındaki anlayışımıza katkısını değerlendiriniz. Bu yaklaşımların bir sınırlılığını da belirtiniz.

Başarılar! · www.okuljet.com · Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Deneme amaçlıdır. Sorular öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.