11. Sınıf OYSS Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı

Adı Soyadı:Sınıfı:No:Puan:

Süre 40 dakikadır. Soruların puanları yanlarında belirtilmiştir. Cevaplarınızı gerekçeleriyle ve işlem adımlarını göstererek yazınız.

Çevre etiğindeki üç temel yaklaşım:

Yaklaşım	Temel düşünce
İnsan merkezci (antroposentrik)	Yalnızca insanın kendinde değeri vardır; doğa insanın ihtiyaçları için korunmalıdır.
Canlı merkezci (biyosentrik)	Bütün canlıların kendinde değeri vardır; her canlının yaşamı ahlaki açıdan önemlidir.
Ekosistem merkezci (ekosentrik)	Ahlaki değer, canlı ve cansız bütün unsurlarıyla ekosistemin bütünlüğündedir.

(1. ve 2. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)1. Üç yaklaşımın ahlaki değer verdikleri varlıklar açısından farkını açıklayınız.

(6 puan)2. “Ormanları korumalıyız çünkü ormanlar olmazsa temiz hava ve içme suyu kaynaklarımız azalır.” ve “Bir nehri, içindeki balıklar ve kıyısındaki bitkilerle bir bütün olarak korumalıyız.” ifadeleri hangi yaklaşımlarla ilişkilidir? Gerekçelendiriniz.

Çevreyle ilgili bazı sorular:

Doğanın, insana sağladığı faydalardan bağımsız olarak kendinde bir değeri var mıdır?
Henüz doğmamış gelecek kuşaklara karşı sorumluluğumuz var mıdır?
Hayvanların hakları var mıdır?

(3. ve 4. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)3. Listedeki soruların neden bilimsel değil felsefi sorular olduğunu açıklayınız.

(7 puan)4. Listedeki sorulardan birini seçiniz. Seçtiğiniz sorunun hangi felsefi problemi içerdiğini açıklayınız ve bu soruya iki farklı yaklaşımın vereceği cevapları yazınız.

Peter Singer’ın hayvanlarla ilgili görüşünden:

Bir varlığın çıkarlarının ahlaken dikkate alınması için ölçüt akıl yürütme ya da konuşma yeteneği değil, acı çekebilme yetisidir. Acı çekebilen bir hayvanın acısını, yalnızca insan olmadığı için önemsiz saymak, insanları ırkları yüzünden ayrımcılığa uğratmaya benzer bir haksızlıktır.

(5. ve 6. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)5. Singer’ın görüşüne göre bir varlığın ahlaken dikkate alınmasının ölçütü nedir? Singer bu görüşüyle hangi çevre etiği yaklaşımına daha yakındır?

(6 puan)6. Singer’ın görüşünü değerlendiriniz. Görüşün güçlü bir yönünü ve ona yöneltilebilecek bir eleştiriyi yazınız.

Hans Jonas’ın “Sorumluluk İlkesi” adlı eserindeki görüşünden uyarlanmıştır:

Modern teknoloji, insanın doğa üzerindeki gücünü daha önce görülmemiş ölçüde artırmıştır. Bugün yaptığımız eylemlerin etkileri yüzyıllar sonrasına uzanabilmektedir. Bu nedenle eylemlerimizi, yeryüzünde insan yaşamının gelecekte de sürmesini tehlikeye atmayacak biçimde düzenlemek zorundayız.

(7. ve 8. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)7. Jonas’a göre modern teknoloji neden yeni bir sorumluluk anlayışını gerekli kılmaktadır? Açıklayınız.

(7 puan)8. Jonas’ın ilkesini günümüzdeki bir çevre sorununa uygulayınız. Bu ilkeye göre bireylerin ve toplumların neler yapması gerektiğine dair kendi felsefi değerlendirmenizi yazınız.

Bir ilçede yaşanan tartışma:

İlçede işsizlik oranı yüksektir. Bir şirket, ilçenin yanındaki ormanın bir bölümünü keserek bin kişiye iş sağlayacak bir fabrika kurmak istemektedir. Bazı ilçe sakinleri iş imkânı nedeniyle projeyi desteklerken bazıları ormanın, içindeki canlıların ve temiz havanın yok olacağını söyleyerek karşı çıkmaktadır.

(9. ve 10. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)9. Tartışmada çatışan değerler nelerdir? Fabrikayı destekleyenlerin ve karşı çıkanların görüşlerini çevre etiği yaklaşımlarıyla ilişkilendiriniz.

(6 puan)10. Bu tartışmada sizin tutumunuz nedir? Tutumunuzu felsefi gerekçelerle savununuz ve karşı tarafın en güçlü argümanına cevap veriniz.

İki öğrencinin iklim değişikliği hakkındaki konuşması:

Emre: “Dünyada milyarlarca insan var. Ben plastik kullanmasam ya da toplu taşımaya binsem ne değişir? Asıl sorumluluk büyük şirketlerde ve devletlerde.”
Zehra: “Herkes böyle düşünürse hiçbir şey değişmez. Benim eylemim tek başına küçük olabilir ama ben de bu sorunun bir parçasıyım.”

(11. ve 12. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)11. Emre ve Zehra’nın bireysel sorumluluk hakkındaki görüşlerini karşılaştırınız.

(7 puan)12. Emre’nin görüşünü felsefi açıdan değerlendiriniz. “Herkes böyle davransaydı ne olurdu?” sorusunu kullanarak bireysel sorumluluk hakkında kendi görüşünüzü gerekçelendiriniz.

Teknolojiye ilişkin iki görüş:

Görüş 1: “Teknoloji yalnızca bir araçtır; bıçak gibi, iyi ya da kötü olması onu kullanan kişiye bağlıdır.”
Görüş 2: “Teknoloji yalnızca bir araç değildir; dünyayı algılama ve onunla ilişki kurma biçimimizi değiştirir. Örneğin teknolojik bakış, bir ormanı yalnızca kereste, bir nehri yalnızca enerji kaynağı olarak görmemize yol açabilir.” (Heidegger’in görüşünden uyarlanmıştır.)

(13. ve 14. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)13. İki görüşü teknolojinin doğası açısından karşılaştırınız.

(6 puan)14. Günlük hayatta kullandığınız bir teknolojiyi örnek vererek Görüş 2’yi destekleyiniz ya da eleştiriniz.

Yapay zekâ ve dijital teknolojilere ilişkin bazı durumlar:

Bir sosyal medya uygulaması, kullanıcıların ilgisini çeken içerikleri öne çıkararak onları uygulamada daha uzun süre tutmaktadır.
Bir şirket, iş başvurularını yapay zekâ ile değerlendirmektedir; sistemin geçmiş verilerdeki ön yargıları tekrarladığı fark edilmiştir.
Sürücüsüz bir aracın kaza anında nasıl karar vereceği yazılımcılar tarafından önceden belirlenmektedir.

(15. ve 16. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)15. Listedeki durumlardan ikisinin hangi felsefi soruları ortaya çıkardığını yazınız.

(7 puan)16. İşe alımda kullanılan yapay zekânın ön yargıları tekrarlaması durumunda sorumluluğun kime ait olduğunu tartışınız. En az iki tarafı değerlendirerek kendi görüşünüzü gerekçelendiriniz.

Başarılar! · www.okuljet.com · Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Deneme amaçlıdır. Sorular öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.