11. Sınıf OYSS Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı Soruları
Sorular OYSS biçiminde: her öncülün (metin, tablo ya da liste) altında iki açık uçlu soru var. Cevaplarını kutulara yaz; bu cihazda otomatik kaydedilir. Bitirince cevap anahtarı sayfasında kendini puanla.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
Çevre etiğindeki üç temel yaklaşım:
| Yaklaşım | Temel düşünce |
|---|---|
| İnsan merkezci (antroposentrik) | Yalnızca insanın kendinde değeri vardır; doğa insanın ihtiyaçları için korunmalıdır. |
| Canlı merkezci (biyosentrik) | Bütün canlıların kendinde değeri vardır; her canlının yaşamı ahlaki açıdan önemlidir. |
| Ekosistem merkezci (ekosentrik) | Ahlaki değer, canlı ve cansız bütün unsurlarıyla ekosistemin bütünlüğündedir. |
Üç yaklaşımın ahlaki değer verdikleri varlıklar açısından farkını açıklayınız.
Çevre etiğindeki üç temel yaklaşım:
| Yaklaşım | Temel düşünce |
|---|---|
| İnsan merkezci (antroposentrik) | Yalnızca insanın kendinde değeri vardır; doğa insanın ihtiyaçları için korunmalıdır. |
| Canlı merkezci (biyosentrik) | Bütün canlıların kendinde değeri vardır; her canlının yaşamı ahlaki açıdan önemlidir. |
| Ekosistem merkezci (ekosentrik) | Ahlaki değer, canlı ve cansız bütün unsurlarıyla ekosistemin bütünlüğündedir. |
“Ormanları korumalıyız çünkü ormanlar olmazsa temiz hava ve içme suyu kaynaklarımız azalır.” ve “Bir nehri, içindeki balıklar ve kıyısındaki bitkilerle bir bütün olarak korumalıyız.” ifadeleri hangi yaklaşımlarla ilişkilidir? Gerekçelendiriniz.
Çevreyle ilgili bazı sorular:
- Doğanın, insana sağladığı faydalardan bağımsız olarak kendinde bir değeri var mıdır?
- Henüz doğmamış gelecek kuşaklara karşı sorumluluğumuz var mıdır?
- Hayvanların hakları var mıdır?
Listedeki soruların neden bilimsel değil felsefi sorular olduğunu açıklayınız.
Çevreyle ilgili bazı sorular:
- Doğanın, insana sağladığı faydalardan bağımsız olarak kendinde bir değeri var mıdır?
- Henüz doğmamış gelecek kuşaklara karşı sorumluluğumuz var mıdır?
- Hayvanların hakları var mıdır?
Listedeki sorulardan birini seçiniz. Seçtiğiniz sorunun hangi felsefi problemi içerdiğini açıklayınız ve bu soruya iki farklı yaklaşımın vereceği cevapları yazınız.
Peter Singer’ın hayvanlarla ilgili görüşünden:
Bir varlığın çıkarlarının ahlaken dikkate alınması için ölçüt akıl yürütme ya da konuşma yeteneği değil, acı çekebilme yetisidir. Acı çekebilen bir hayvanın acısını, yalnızca insan olmadığı için önemsiz saymak, insanları ırkları yüzünden ayrımcılığa uğratmaya benzer bir haksızlıktır.
Singer’ın görüşüne göre bir varlığın ahlaken dikkate alınmasının ölçütü nedir? Singer bu görüşüyle hangi çevre etiği yaklaşımına daha yakındır?
Peter Singer’ın hayvanlarla ilgili görüşünden:
Bir varlığın çıkarlarının ahlaken dikkate alınması için ölçüt akıl yürütme ya da konuşma yeteneği değil, acı çekebilme yetisidir. Acı çekebilen bir hayvanın acısını, yalnızca insan olmadığı için önemsiz saymak, insanları ırkları yüzünden ayrımcılığa uğratmaya benzer bir haksızlıktır.
Singer’ın görüşünü değerlendiriniz. Görüşün güçlü bir yönünü ve ona yöneltilebilecek bir eleştiriyi yazınız.
Hans Jonas’ın “Sorumluluk İlkesi” adlı eserindeki görüşünden uyarlanmıştır:
Modern teknoloji, insanın doğa üzerindeki gücünü daha önce görülmemiş ölçüde artırmıştır. Bugün yaptığımız eylemlerin etkileri yüzyıllar sonrasına uzanabilmektedir. Bu nedenle eylemlerimizi, yeryüzünde insan yaşamının gelecekte de sürmesini tehlikeye atmayacak biçimde düzenlemek zorundayız.
Jonas’a göre modern teknoloji neden yeni bir sorumluluk anlayışını gerekli kılmaktadır? Açıklayınız.
Hans Jonas’ın “Sorumluluk İlkesi” adlı eserindeki görüşünden uyarlanmıştır:
Modern teknoloji, insanın doğa üzerindeki gücünü daha önce görülmemiş ölçüde artırmıştır. Bugün yaptığımız eylemlerin etkileri yüzyıllar sonrasına uzanabilmektedir. Bu nedenle eylemlerimizi, yeryüzünde insan yaşamının gelecekte de sürmesini tehlikeye atmayacak biçimde düzenlemek zorundayız.
Jonas’ın ilkesini günümüzdeki bir çevre sorununa uygulayınız. Bu ilkeye göre bireylerin ve toplumların neler yapması gerektiğine dair kendi felsefi değerlendirmenizi yazınız.
Bir ilçede yaşanan tartışma:
İlçede işsizlik oranı yüksektir. Bir şirket, ilçenin yanındaki ormanın bir bölümünü keserek bin kişiye iş sağlayacak bir fabrika kurmak istemektedir. Bazı ilçe sakinleri iş imkânı nedeniyle projeyi desteklerken bazıları ormanın, içindeki canlıların ve temiz havanın yok olacağını söyleyerek karşı çıkmaktadır.
Tartışmada çatışan değerler nelerdir? Fabrikayı destekleyenlerin ve karşı çıkanların görüşlerini çevre etiği yaklaşımlarıyla ilişkilendiriniz.
Bir ilçede yaşanan tartışma:
İlçede işsizlik oranı yüksektir. Bir şirket, ilçenin yanındaki ormanın bir bölümünü keserek bin kişiye iş sağlayacak bir fabrika kurmak istemektedir. Bazı ilçe sakinleri iş imkânı nedeniyle projeyi desteklerken bazıları ormanın, içindeki canlıların ve temiz havanın yok olacağını söyleyerek karşı çıkmaktadır.
Bu tartışmada sizin tutumunuz nedir? Tutumunuzu felsefi gerekçelerle savununuz ve karşı tarafın en güçlü argümanına cevap veriniz.
İki öğrencinin iklim değişikliği hakkındaki konuşması:
- Emre: “Dünyada milyarlarca insan var. Ben plastik kullanmasam ya da toplu taşımaya binsem ne değişir? Asıl sorumluluk büyük şirketlerde ve devletlerde.”
- Zehra: “Herkes böyle düşünürse hiçbir şey değişmez. Benim eylemim tek başına küçük olabilir ama ben de bu sorunun bir parçasıyım.”
Emre ve Zehra’nın bireysel sorumluluk hakkındaki görüşlerini karşılaştırınız.
İki öğrencinin iklim değişikliği hakkındaki konuşması:
- Emre: “Dünyada milyarlarca insan var. Ben plastik kullanmasam ya da toplu taşımaya binsem ne değişir? Asıl sorumluluk büyük şirketlerde ve devletlerde.”
- Zehra: “Herkes böyle düşünürse hiçbir şey değişmez. Benim eylemim tek başına küçük olabilir ama ben de bu sorunun bir parçasıyım.”
Emre’nin görüşünü felsefi açıdan değerlendiriniz. “Herkes böyle davransaydı ne olurdu?” sorusunu kullanarak bireysel sorumluluk hakkında kendi görüşünüzü gerekçelendiriniz.
İpucu
Bir eylemin ahlaki değerini, o eylemi herkesin yaptığını düşünerek sınayabilirsiniz.
Teknolojiye ilişkin iki görüş:
- Görüş 1: “Teknoloji yalnızca bir araçtır; bıçak gibi, iyi ya da kötü olması onu kullanan kişiye bağlıdır.”
- Görüş 2: “Teknoloji yalnızca bir araç değildir; dünyayı algılama ve onunla ilişki kurma biçimimizi değiştirir. Örneğin teknolojik bakış, bir ormanı yalnızca kereste, bir nehri yalnızca enerji kaynağı olarak görmemize yol açabilir.” (Heidegger’in görüşünden uyarlanmıştır.)
İki görüşü teknolojinin doğası açısından karşılaştırınız.
Teknolojiye ilişkin iki görüş:
- Görüş 1: “Teknoloji yalnızca bir araçtır; bıçak gibi, iyi ya da kötü olması onu kullanan kişiye bağlıdır.”
- Görüş 2: “Teknoloji yalnızca bir araç değildir; dünyayı algılama ve onunla ilişki kurma biçimimizi değiştirir. Örneğin teknolojik bakış, bir ormanı yalnızca kereste, bir nehri yalnızca enerji kaynağı olarak görmemize yol açabilir.” (Heidegger’in görüşünden uyarlanmıştır.)
Günlük hayatta kullandığınız bir teknolojiyi örnek vererek Görüş 2’yi destekleyiniz ya da eleştiriniz.
Yapay zekâ ve dijital teknolojilere ilişkin bazı durumlar:
- Bir sosyal medya uygulaması, kullanıcıların ilgisini çeken içerikleri öne çıkararak onları uygulamada daha uzun süre tutmaktadır.
- Bir şirket, iş başvurularını yapay zekâ ile değerlendirmektedir; sistemin geçmiş verilerdeki ön yargıları tekrarladığı fark edilmiştir.
- Sürücüsüz bir aracın kaza anında nasıl karar vereceği yazılımcılar tarafından önceden belirlenmektedir.
Listedeki durumlardan ikisinin hangi felsefi soruları ortaya çıkardığını yazınız.
Yapay zekâ ve dijital teknolojilere ilişkin bazı durumlar:
- Bir sosyal medya uygulaması, kullanıcıların ilgisini çeken içerikleri öne çıkararak onları uygulamada daha uzun süre tutmaktadır.
- Bir şirket, iş başvurularını yapay zekâ ile değerlendirmektedir; sistemin geçmiş verilerdeki ön yargıları tekrarladığı fark edilmiştir.
- Sürücüsüz bir aracın kaza anında nasıl karar vereceği yazılımcılar tarafından önceden belirlenmektedir.
İşe alımda kullanılan yapay zekânın ön yargıları tekrarlaması durumunda sorumluluğun kime ait olduğunu tartışınız. En az iki tarafı değerlendirerek kendi görüşünüzü gerekçelendiriniz.
Sınavı bitirdin mi?
Cevap anahtarı ayrı sayfada. Orada kendi cevabınla örnek cevabı yan yana görür, ölçütleri işaretleyerek puanını hesaplarsın.
11. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı senaryoları
Okulundaki zümre bu senaryolardan birini seçer ve sınavdan önce duyurur. Senaryonu öğrenince hangi konudan kaç soru geleceğini aşağıdaki tablodan görebilirsin.
| Öğrenme çıktısı | S1 | S2 | S3 | S4 | S5 |
|---|---|---|---|---|---|
| FEL.11.1.1 Çevre ile ilgili felsefi soru ve problemleri anlayabilme | 2 | 2 | 3 | 3 | 3 |
| FEL.11.1.2 Çevre sorunlarıyla ilgili felsefi düşünce ortaya koyabilme | 2 | 3 | 3 | 2 | 3 |
| FEL.11.2.1 Teknoloji ile ilgili felsefi soru ve problemleri anlayabilme | 2 | 1 | – | 1 | 2 |
| Toplam soru | 6 | 6 | 6 | 6 | 8 |
S1, S2… senaryoları gösterir; hücredeki sayı o senaryoda o çıktıdan kaç soru geleceğidir. Kaynak: MEB ÖDSGM 2026-2027 1. Dönem Konu-Soru Dağılım Tabloları. İliniz farklı bir tablo belirlemiş olabilir; okulunuzun duyurusunu esas alın.
Bu deneme sınavındaki öğrenme çıktıları
Deneme sınavındaki soruların hangi öğrenme çıktılarına ait olduğunu ve kaç puan değerinde olduğunu gösterir.
| Kod | Öğrenme çıktısı | Sorular | Puan |
|---|---|---|---|
| FEL.11.1.1 | Çevre ile ilgili felsefi soru ve problemleri anlayabilme | 1, 2, 3, 4, 5, 7 | 37 |
| FEL.11.1.2 | Çevre sorunlarıyla ilgili felsefi düşünce ortaya koyabilme | 6, 8, 9, 10, 11, 12 | 38 |
| FEL.11.2.1 | Teknoloji ile ilgili felsefi soru ve problemleri anlayabilme | 13, 14, 15, 16 | 25 |
11. Sınıf 1. Dönem 1. Yazılı: diğer dersler
Sınava hazırlık rehberleri
- OYSS Nedir? Ortak Yazılı Sınav Sistemi Rehberi · OYSS’nin tanımı, amacı, kapsamı, soru hazırlama süreci ve puanlama.
- OYSS Sınav Takvimi 2026-2027 · 1. dönem 1. yazılıların ders ders tarihleri ve mazeret sınavları.
- OYSS Senaryoları ve Konu-Soru Dağılım Tablosu · Senaryonun ne olduğu, kimin seçtiği ve sınava nasıl hazırlanılacağı.
- Açık Uçlu Soru Nasıl Cevaplanır? · Puanlama anahtarına göre tam puanlık cevap yazmanın 5 adımı.
- Veliler İçin OYSS Rehberi · Velilerin bilmesi gerekenler, karnenin okunması ve evde destek önerileri.