Deneme amaçlıdır. Sorular ve cevaplar öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.
1. Soru (6 puan) · FİZ.11.1.1
Örnek cevap: Hız her saniye 10 m/s artmaktadır: a = Δv / Δt = (30 − 0) / 3 = 10 m/s². Eşit zaman aralıklarında hız eşit miktarda arttığı için ivme sabittir; bu ivme yer çekimi ivmesidir (g).
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| İvmeyi 10 m/s² bulur | 3 |
| Sabit ivmeyi eşit hız artışıyla açıklar | 3 |
2. Soru (6 puan) · FİZ.11.1.1
Örnek cevap: Yükseklikler 5, 20, 45 m olup 5 · 1², 5 · 2², 5 · 3²’ye eşittir: h = 5 · t² = ½ · g · t². 4. saniyede h = 5 · 16 = 80 m, v = g · t = 10 · 4 = 40 m/s.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| h = ½ · g · t² bağıntısını tablodan çıkarır | 2 |
| Yüksekliği 80 m bulur | 2 |
| Hızı 40 m/s bulur | 2 |
3. Soru (6 puan) · FİZ.11.1.2
Örnek cevap: Ay’da hava (atmosfer) yok denecek kadar azdır; bu nedenle cisimlere hava direnci etki etmez. Kütleleri çok farklı olan çekiç ve tüyün aynı anda düşmesi, serbest düşen cisimlerin ivmesinin kütleden bağımsız olduğunu ve aynı yerdeki bütün cisimlerin aynı ivmeyle düştüğünü kanıtlar.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ay’da hava direncinin olmadığını belirtir | 2 |
| İvmenin kütleden bağımsız olduğu sonucunu çıkarır | 4 |
4. Soru (7 puan) · FİZ.11.1.2
Örnek cevap: Dünya’da tüyün geç düşmesinin nedeni kütlesinin küçük olması değil, yüzeyinin geniş olması nedeniyle ağırlığına göre büyük bir hava direncine maruz kalmasıdır. Havası boşaltılmış tüpte hava direnci ortadan kalktığında tüy ve para aynı anda düşmektedir. Ay’daki deneyde de hava olmadığı için çekiç ve tüy aynı anda yere ulaşmıştır. Bu iki kanıt, düşme süresindeki farkın kütleden değil hava direncinden kaynaklandığını gösterir; dolayısıyla öğrencinin görüşü yanlıştır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Farkın nedenini hava direnciyle açıklar | 2 |
| Vakum tüpü gözlemini kanıt olarak kullanır | 2 |
| Ay gözlemini kanıt olarak kullanır | 1 |
| Görüşün yanlış olduğunu gerekçeli olarak belirtir | 2 |
5. Soru (6 puan) · FİZ.11.1.1
Örnek cevap: h = ½ · g · t² → 80 = 5 · t² → t² = 16 → t = 4 s. Yere çarpma hızı v = g · t = 10 · 4 = 40 m/s.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Düşme süresini 4 s bulur | 3 |
| Çarpma hızını 40 m/s bulur | 3 |
6. Soru (6 puan) · FİZ.11.1.3
Örnek cevap: Yatay atışta düşey doğrultudaki hareket serbest düşmedir; ilk düşey hız sıfır olduğundan düşme süresi yine 4 s’dir. Yatay uzaklık x = 15 · 4 = 60 m’dir. Yatay ve düşey hareketler birbirinden bağımsızdır; yatay hız düşey hareketi etkilemediği için iki top aynı anda yere ulaşır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Düşme süresini 4 s bulur | 2 |
| Yatay uzaklığı 60 m bulur | 2 |
| Hareketlerin bağımsızlığını açıklar | 2 |
7. Soru (6 puan) · FİZ.11.1.3
Örnek cevap: 45 = ½ · 10 · t² → t² = 9 → t = 3 s. Yatay uzaklık x = 20 · 3 = 60 m.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Havada kalma süresini 3 s bulur | 3 |
| Yatay uzaklığı 60 m bulur | 3 |
8. Soru (7 puan) · FİZ.11.1.3
Örnek cevap: Yatay doğrultuda ivme olmadığından yatay hız değişmez: vₓ = 20 m/s. Düşey hız v_y = g · t = 10 · 3 = 30 m/s. Bileşke hız v = √(20² + 30²) = √1300 ≈ 36 m/s. Yatay hız artırılırsa havada kalma süresi değişmez (yalnızca yüksekliğe bağlıdır, yine 3 s); menzil ise yatay hızla doğru orantılı olarak artar.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Yatay hız bileşenini 20 m/s bulur | 1 |
| Düşey hız bileşenini 30 m/s bulur | 2 |
| Bileşke hızı yaklaşık 36 m/s bulur | 2 |
| Süre ve menzildeki değişimi doğru açıklar | 2 |
9. Soru (6 puan) · FİZ.11.1.3
Örnek cevap: Tepe noktasında düşey hız sıfır olur: 0 = 20 − 10 · t → t = 2 s. Maksimum yükseklik h = 20 · 2 − ½ · 10 · 2² = 40 − 20 = 20 m. Toplam uçuş süresi 2 · 2 = 4 s, menzil x = 10 · 4 = 40 m.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Çıkış süresini 2 s bulur | 2 |
| Maksimum yüksekliği 20 m bulur | 2 |
| Menzili 40 m bulur | 2 |
10. Soru (6 puan) · FİZ.11.1.3
Örnek cevap: Görüş yanlıştır. Tepe noktasında yalnızca hızın düşey bileşeni sıfırdır; yatay bileşen 10 m/s olarak korunur. Bu nedenle top tepe noktasında 10 m/s hızla yatay doğrultuda hareket etmektedir. İvme ise hareket boyunca değişmez: tepe noktasında da 10 m/s², düşey doğrultuda aşağı yönlüdür.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Görüşün yanlış olduğunu belirtir | 1 |
| Tepe noktasındaki hızı 10 m/s yatay olarak yazar | 3 |
| İvmenin g ve aşağı yönlü olduğunu yazar | 2 |
Sık yapılan hata: Tepe noktasında düşey hız sıfır olduğu için ivmenin de sıfır olduğunu düşünmek.
11. Soru (6 puan) · FİZ.11.1.4
Örnek cevap: Newton’ın birinci yasası (eylemsizlik) ile açıklanır: Bir cisme net kuvvet etki etmedikçe cisim hareket durumunu korur. Otobüs fren yaparak yavaşlar ancak yolcuların gövdesi hareket durumunu korumaya devam ettiği için öne doğru savrulur. Örnek: Masa örtüsü hızla çekildiğinde üzerindeki tabakların yerinde kalması; araçlarda emniyet kemeri kullanılması.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci yasayı (eylemsizlik) belirtir | 2 |
| Durumu yasaya göre açıklar | 2 |
| Uygun bir örnek daha verir | 2 |
12. Soru (7 puan) · FİZ.11.1.4
Örnek cevap: Roket gazlara aşağı yönde bir kuvvet uygular (etki); gazlar da rokete eşit büyüklükte ve yukarı yönde bir kuvvet uygular (tepki). Bu tepki kuvveti roketi yukarı iter. Görüş yanlıştır: etki ve tepki kuvvetleri farklı cisimlere (biri gazlara, diğeri rokete) uygulandığı için birbirini dengelemez. Bir cismin hareketini yalnızca o cisme etki eden kuvvetler belirler; rokete etki eden tepki kuvveti ağırlığından büyük olduğunda roket yukarı doğru ivmelenir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Etki ve tepki kuvvetlerini doğru belirler | 2 |
| Kuvvetlerin farklı cisimlere uygulandığını açıklar | 3 |
| Roketin neden hareket ettiğini açıklar | 2 |
13. Soru (6 puan) · FİZ.11.1.4
Örnek cevap: Deney 1’de kütle sabitken net kuvvet 2 ve 3 katına çıktığında ivme de 2 ve 3 katına çıkmaktadır: ivme net kuvvetle doğru orantılıdır. Deney 2’de kuvvet sabitken kütle 2 ve 4 katına çıktığında ivme yarıya ve dörtte bire inmektedir: ivme kütleyle ters orantılıdır. Bağıntı: a = F_net / m, yani F_net = m · a (Newton’ın ikinci yasası).
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| İvme–kuvvet doğru orantısını çıkarır | 2 |
| İvme–kütle ters orantısını çıkarır | 2 |
| F = m · a bağıntısını yazar | 2 |
14. Soru (6 puan) · FİZ.11.1.4
Örnek cevap: a = F / m = 20 / 5 = 4 m/s². İvmeyi 8 m/s²’ye çıkarmak için ya kütle sabit tutulup net kuvvet 40 N’a çıkarılır ya da kuvvet sabit tutulup kütle 2,5 kg’a indirilir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| İvmeyi 4 m/s² bulur | 2 |
| Kuvveti 40 N’a çıkarma seçeneğini yazar | 2 |
| Kütleyi 2,5 kg’a indirme seçeneğini yazar | 2 |
15. Soru (6 puan) · FİZ.11.1.5
Örnek cevap: Ağırlık (yer çekimi kuvveti): G = m · g = 4 · 10 = 40 N, aşağı yönlü. Zeminin tepki (normal) kuvveti: N = 40 N, yukarı yönlü. Çekme kuvveti: F = 30 N, sağa doğru. Sürtünme kuvveti: f = 10 N, harekete zıt yönde, sola doğru.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ağırlık ve normal kuvveti doğru yazar | 3 |
| Çekme ve sürtünme kuvvetlerini doğru yazar | 3 |
16. Soru (7 puan) · FİZ.11.1.5
Örnek cevap: Düşey doğrultuda ağırlık ile normal kuvvet birbirini dengeler. Yatay net kuvvet: 30 − 10 = 20 N sağa. a = 20 / 4 = 5 m/s², sağa doğru. Çekme kuvveti 10 N’a düşürülürse yatay net kuvvet 10 − 10 = 0 olur. Newton’ın birinci yasasına göre net kuvvet sıfır olan cisim hareket durumunu korur: kutu durmaz, o andaki hızıyla sabit hızlı hareketine devam eder.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Yatay net kuvveti 20 N bulur | 2 |
| İvmeyi 5 m/s² bulur | 2 |
| Net kuvvet sıfır olduğunda kutunun sabit hızla devam edeceğini açıklar | 3 |
Sık yapılan hata: Net kuvvet sıfır olunca kutunun duracağını düşünmek.