11. Sınıf OYSS Fizik 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
Hava direncinin önemsiz olduğu bir ortamda serbest bırakılan bir bilyenin ölçülen hızları ve düştüğü yükseklikler:
| Zaman (s) | 0 | 1 | 2 | 3 |
|---|---|---|---|---|
| Hız (m/s) | 0 | 10 | 20 | 30 |
| Düşülen yükseklik (m) | 0 | 5 | 20 | 45 |
Tablodaki hız değerlerini kullanarak bilyenin ivmesini bulunuz. İvmenin sabit olduğunu nasıl anladığınızı açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Hız her saniye 10 m/s artmaktadır: a = Δv / Δt = (30 − 0) / 3 = 10 m/s². Eşit zaman aralıklarında hız eşit miktarda arttığı için ivme sabittir; bu ivme yer çekimi ivmesidir (g).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Hava direncinin önemsiz olduğu bir ortamda serbest bırakılan bir bilyenin ölçülen hızları ve düştüğü yükseklikler:
| Zaman (s) | 0 | 1 | 2 | 3 |
|---|---|---|---|---|
| Hız (m/s) | 0 | 10 | 20 | 30 |
| Düşülen yükseklik (m) | 0 | 5 | 20 | 45 |
Düşülen yükseklik ile zaman arasındaki ilişkiyi tablodan çıkararak bir bağıntıyla ifade ediniz. Bilyenin 4. saniyenin sonunda düştüğü yüksekliği ve hızını bulunuz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Yükseklikler 5, 20, 45 m olup 5 · 1², 5 · 2², 5 · 3²’ye eşittir: h = 5 · t² = ½ · g · t². 4. saniyede h = 5 · 16 = 80 m, v = g · t = 10 · 4 = 40 m/s.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Serbest düşmeye ilişkin iki gözlem:
- Gözlem 1: 1971’de Apollo 15 görevinde astronot David Scott, Ay yüzeyinde bir çekiç ile bir tüyü aynı anda aynı yükseklikten bırakmıştır. İkisi yere aynı anda düşmüştür.
- Gözlem 2: Dünya’da aynı deney yapıldığında çekiç tüyden çok önce yere ulaşır. Ancak havası boşaltılmış bir cam tüpün içinde bırakılan tüy ve bozuk para aynı anda düşer.
Gözlem 1, serbest düşen cisimlerin ivmesi ile kütleleri arasındaki ilişki hakkında hangi kanıtı sunmaktadır? Açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Ay’da hava (atmosfer) yok denecek kadar azdır; bu nedenle cisimlere hava direnci etki etmez. Kütleleri çok farklı olan çekiç ve tüyün aynı anda düşmesi, serbest düşen cisimlerin ivmesinin kütleden bağımsız olduğunu ve aynı yerdeki bütün cisimlerin aynı ivmeyle düştüğünü kanıtlar.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Serbest düşmeye ilişkin iki gözlem:
- Gözlem 1: 1971’de Apollo 15 görevinde astronot David Scott, Ay yüzeyinde bir çekiç ile bir tüyü aynı anda aynı yükseklikten bırakmıştır. İkisi yere aynı anda düşmüştür.
- Gözlem 2: Dünya’da aynı deney yapıldığında çekiç tüyden çok önce yere ulaşır. Ancak havası boşaltılmış bir cam tüpün içinde bırakılan tüy ve bozuk para aynı anda düşer.
Gözlem 2’deki iki sonucu birlikte değerlendirerek Dünya’da tüyün çekiçten geç düşmesinin nedenini açıklayınız. Bir öğrenci “Ağır cisimler hafif cisimlerden daha hızlı düşer.” diyor. Bu görüşü iki gözlemi kanıt olarak kullanarak çürütünüz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Dünya’da tüyün geç düşmesinin nedeni kütlesinin küçük olması değil, yüzeyinin geniş olması nedeniyle ağırlığına göre büyük bir hava direncine maruz kalmasıdır. Havası boşaltılmış tüpte hava direnci ortadan kalktığında tüy ve para aynı anda düşmektedir. Ay’daki deneyde de hava olmadığı için çekiç ve tüy aynı anda yere ulaşmıştır. Bu iki kanıt, düşme süresindeki farkın kütleden değil hava direncinden kaynaklandığını gösterir; dolayısıyla öğrencinin görüşü yanlıştır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
80 m yüksekliğindeki bir binanın çatısından bir top serbest bırakılıyor. Aynı anda başka bir top da çatıdan yatay olarak 15 m/s hızla fırlatılıyor. (g = 10 m/s², hava direnci önemsiz)
Serbest bırakılan top kaç saniyede yere ulaşır? Yere çarpma hızını bulunuz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
h = ½ · g · t² → 80 = 5 · t² → t² = 16 → t = 4 s. Yere çarpma hızı v = g · t = 10 · 4 = 40 m/s.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
80 m yüksekliğindeki bir binanın çatısından bir top serbest bırakılıyor. Aynı anda başka bir top da çatıdan yatay olarak 15 m/s hızla fırlatılıyor. (g = 10 m/s², hava direnci önemsiz)
Yatay fırlatılan top kaç saniyede yere düşer? Binanın dibinden ne kadar uzağa düşer? Bu topun serbest bırakılan topla aynı anda yere ulaşmasının nedenini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Yatay atışta düşey doğrultudaki hareket serbest düşmedir; ilk düşey hız sıfır olduğundan düşme süresi yine 4 s’dir. Yatay uzaklık x = 15 · 4 = 60 m’dir. Yatay ve düşey hareketler birbirinden bağımsızdır; yatay hız düşey hareketi etkilemediği için iki top aynı anda yere ulaşır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir çocuk 45 m yüksekliğindeki bir yamaçtan bir taşı yatay olarak 20 m/s hızla fırlatıyor. (g = 10 m/s², hava direnci önemsiz)
Taşın havada kalma süresini ve yamacın dibinden ne kadar uzağa düştüğünü bulunuz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
45 = ½ · 10 · t² → t² = 9 → t = 3 s. Yatay uzaklık x = 20 · 3 = 60 m.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir çocuk 45 m yüksekliğindeki bir yamaçtan bir taşı yatay olarak 20 m/s hızla fırlatıyor. (g = 10 m/s², hava direnci önemsiz)
Taşın yere çarptığı andaki hızının yatay ve düşey bileşenlerini bulunuz. Bileşke hızın büyüklüğünü hesaplayınız. Taş daha büyük bir yatay hızla fırlatılsaydı havada kalma süresi ve menzili nasıl değişirdi?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Yatay doğrultuda ivme olmadığından yatay hız değişmez: vₓ = 20 m/s. Düşey hız v_y = g · t = 10 · 3 = 30 m/s. Bileşke hız v = √(20² + 30²) = √1300 ≈ 36 m/s. Yatay hız artırılırsa havada kalma süresi değişmez (yalnızca yüksekliğe bağlıdır, yine 3 s); menzil ise yatay hızla doğru orantılı olarak artar.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Yatay bir zeminden fırlatılan bir topun ilk hızının yatay bileşeni 10 m/s, düşey bileşeni 20 m/s’dir. (g = 10 m/s², hava direnci önemsiz)
Topun maksimum yüksekliğe çıkış süresini, çıkabileceği maksimum yüksekliği ve yatayda gideceği toplam uzaklığı (menzil) bulunuz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Tepe noktasında düşey hız sıfır olur: 0 = 20 − 10 · t → t = 2 s. Maksimum yükseklik h = 20 · 2 − ½ · 10 · 2² = 40 − 20 = 20 m. Toplam uçuş süresi 2 · 2 = 4 s, menzil x = 10 · 4 = 40 m.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Yatay bir zeminden fırlatılan bir topun ilk hızının yatay bileşeni 10 m/s, düşey bileşeni 20 m/s’dir. (g = 10 m/s², hava direnci önemsiz)
Bir öğrenci “Top tepe noktasında bir anlığına durur; bu yüzden orada hızı ve ivmesi sıfırdır.” diyor. Bu görüşü değerlendiriniz. Tepe noktasındaki hızı ve ivmeyi büyüklük ve yönleriyle yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Görüş yanlıştır. Tepe noktasında yalnızca hızın düşey bileşeni sıfırdır; yatay bileşen 10 m/s olarak korunur. Bu nedenle top tepe noktasında 10 m/s hızla yatay doğrultuda hareket etmektedir. İvme ise hareket boyunca değişmez: tepe noktasında da 10 m/s², düşey doğrultuda aşağı yönlüdür.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Günlük hayattan iki durum:
- Durum 1: Hareket hâlindeki bir otobüs aniden fren yaptığında ayakta duran yolcular öne doğru savrulur.
- Durum 2: Bir roket, motorundan yüksek hızla aşağıya doğru gaz püskürterek yukarı doğru hareket eder.
Durum 1’i Newton’ın hareket yasalarından hangisiyle açıklarsınız? Açıklamanızı yazınız ve günlük hayattan bu yasaya bir örnek daha veriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Newton’ın birinci yasası (eylemsizlik) ile açıklanır: Bir cisme net kuvvet etki etmedikçe cisim hareket durumunu korur. Otobüs fren yaparak yavaşlar ancak yolcuların gövdesi hareket durumunu korumaya devam ettiği için öne doğru savrulur. Örnek: Masa örtüsü hızla çekildiğinde üzerindeki tabakların yerinde kalması; araçlarda emniyet kemeri kullanılması.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Günlük hayattan iki durum:
- Durum 1: Hareket hâlindeki bir otobüs aniden fren yaptığında ayakta duran yolcular öne doğru savrulur.
- Durum 2: Bir roket, motorundan yüksek hızla aşağıya doğru gaz püskürterek yukarı doğru hareket eder.
Durum 2’yi Newton’ın üçüncü yasasıyla açıklayınız. “Etki ve tepki kuvvetleri eşit ve zıt yönlü olduğuna göre birbirini dengeler; bu yüzden roket hareket edemez.” görüşünü değerlendiriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Roket gazlara aşağı yönde bir kuvvet uygular (etki); gazlar da rokete eşit büyüklükte ve yukarı yönde bir kuvvet uygular (tepki). Bu tepki kuvveti roketi yukarı iter. Görüş yanlıştır: etki ve tepki kuvvetleri farklı cisimlere (biri gazlara, diğeri rokete) uygulandığı için birbirini dengelemez. Bir cismin hareketini yalnızca o cisme etki eden kuvvetler belirler; rokete etki eden tepki kuvveti ağırlığından büyük olduğunda roket yukarı doğru ivmelenir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Sürtünmesiz yatay bir yüzeyde arabalarla yapılan iki deneyin sonuçları:
| Deney | Arabanın kütlesi (kg) | Uygulanan net kuvvet (N) | Ölçülen ivme (m/s²) |
|---|---|---|---|
| 1-a | 2 | 4 | 2 |
| 1-b | 2 | 8 | 4 |
| 1-c | 2 | 12 | 6 |
| 2-a | 1 | 8 | 8 |
| 2-b | 2 | 8 | 4 |
| 2-c | 4 | 8 | 2 |
Deney 1 ve Deney 2’nin sonuçlarından ivme ile net kuvvet ve ivme ile kütle arasındaki ilişkileri çıkarınız. Bu ilişkileri tek bir bağıntıyla ifade ediniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Deney 1’de kütle sabitken net kuvvet 2 ve 3 katına çıktığında ivme de 2 ve 3 katına çıkmaktadır: ivme net kuvvetle doğru orantılıdır. Deney 2’de kuvvet sabitken kütle 2 ve 4 katına çıktığında ivme yarıya ve dörtte bire inmektedir: ivme kütleyle ters orantılıdır. Bağıntı: a = F_net / m, yani F_net = m · a (Newton’ın ikinci yasası).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Sürtünmesiz yatay bir yüzeyde arabalarla yapılan iki deneyin sonuçları:
| Deney | Arabanın kütlesi (kg) | Uygulanan net kuvvet (N) | Ölçülen ivme (m/s²) |
|---|---|---|---|
| 1-a | 2 | 4 | 2 |
| 1-b | 2 | 8 | 4 |
| 1-c | 2 | 12 | 6 |
| 2-a | 1 | 8 | 8 |
| 2-b | 2 | 8 | 4 |
| 2-c | 4 | 8 | 2 |
Kütlesi 5 kg olan bir arabaya aynı yüzeyde 20 N’luk net kuvvet uygulanırsa ivmesi ne olur? Bu arabanın ivmesini 2 katına çıkarmak için hangi iki farklı değişiklik yapılabilir?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
a = F / m = 20 / 5 = 4 m/s². İvmeyi 8 m/s²’ye çıkarmak için ya kütle sabit tutulup net kuvvet 40 N’a çıkarılır ya da kuvvet sabit tutulup kütle 2,5 kg’a indirilir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Kütlesi 4 kg olan bir kutu yatay bir zeminde, yere paralel 30 N’luk bir kuvvetle sağa doğru çekiliyor. Kutu ile zemin arasındaki sürtünme kuvveti 10 N’dur. (g = 10 m/s²)
Kutuya etki eden kuvvetleri gösteren serbest cisim diyagramını tarif ediniz: her kuvvetin adını, büyüklüğünü ve yönünü yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Ağırlık (yer çekimi kuvveti): G = m · g = 4 · 10 = 40 N, aşağı yönlü. Zeminin tepki (normal) kuvveti: N = 40 N, yukarı yönlü. Çekme kuvveti: F = 30 N, sağa doğru. Sürtünme kuvveti: f = 10 N, harekete zıt yönde, sola doğru.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Kütlesi 4 kg olan bir kutu yatay bir zeminde, yere paralel 30 N’luk bir kuvvetle sağa doğru çekiliyor. Kutu ile zemin arasındaki sürtünme kuvveti 10 N’dur. (g = 10 m/s²)
Serbest cisim diyagramını kullanarak kutunun ivmesini bulunuz. Kutu hareket ederken çekme kuvveti 10 N’a düşürülürse kutunun hareketi nasıl olur? Newton’ın yasalarıyla açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Düşey doğrultuda ağırlık ile normal kuvvet birbirini dengeler. Yatay net kuvvet: 30 − 10 = 20 N sağa. a = 20 / 4 = 5 m/s², sağa doğru. Çekme kuvveti 10 N’a düşürülürse yatay net kuvvet 10 − 10 = 0 olur. Newton’ın birinci yasasına göre net kuvvet sıfır olan cisim hareket durumunu korur: kutu durmaz, o andaki hızıyla sabit hızlı hareketine devam eder.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7