Deneme amaçlıdır. Sorular ve cevaplar öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.
1. Soru (6 puan) · KİM.11.1.1
Örnek cevap: A endotermiktir: çözünme sırasında ortamdan (sudan) ısı alındığı için suyun sıcaklığı düşmüştür. B ekzotermiktir: çözünme sırasında ortama ısı verildiği için suyun sıcaklığı yükselmiştir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| A’yı endotermik olarak sınıflandırıp gerekçelendirir | 3 |
| B’yi ekzotermik olarak sınıflandırıp gerekçelendirir | 3 |
2. Soru (6 puan) · KİM.11.1.1
Örnek cevap: Burkulmada soğuk uygulama gerektiği için amonyum nitratlı (A) paket kullanılmalıdır. Paketteki çözünme olayı (sistem) endotermiktir; bileğin bulunduğu ortamdan ısı alır, böylece bölge soğur.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Amonyum nitratlı paketi seçer | 2 |
| Sistemin ortamdan ısı aldığını açıklar | 4 |
3. Soru (6 puan) · KİM.11.1.2
Örnek cevap: En fazla enerji veren yakıt hidrojendir (142 kJ/g). Örnek hipotez: “Bir yakıtın birim kütlesinde hidrojen oranı arttıkça yanmasıyla açığa çıkan enerji artar.” (Hidrojen > metan > etanol > odun sıralaması bu hipotezi destekler.)
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Hidrojeni belirtir | 2 |
| Veriye dayalı, test edilebilir bir hipotez yazar | 4 |
4. Soru (7 puan) · KİM.11.1.2
Örnek cevap: Nedenler: Hidrojen doğada serbest hâlde bulunmaz, üretimi (örneğin sudan elektrolizle) çok enerji gerektirir; gaz hâlinde olduğu için depolanması ve taşınması zordur; yanıcılığı nedeniyle güvenlik önlemleri gerektirir. Öneri: Güneş ve rüzgâr gibi yenilenebilir kaynaklardan elde edilen elektrikle sudan hidrojen üretilmesi ve güvenli depolama teknolojilerinin geliştirilmesi.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci nedeni yazar | 2 |
| İkinci nedeni yazar | 2 |
| Uygulanabilir bir öneri yazar | 3 |
5. Soru (6 puan) · KİM.11.1.3
Örnek cevap: Kırılan bağlar: 436 + 243 = 679 kJ. Oluşan bağlar: 2 × 432 = 864 kJ. ΔH = 679 − 864 = −185 kJ.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Kırılan bağların enerjisini 679 kJ bulur | 2 |
| Oluşan bağların enerjisini 864 kJ bulur | 2 |
| ΔH’yi −185 kJ bulur | 2 |
6. Soru (6 puan) · KİM.11.1.3
Örnek cevap: Tepkime ekzotermiktir (ΔH < 0). Bağ kırılması enerji gerektirir, bağ oluşumu ise enerji açığa çıkarır. Oluşan H–Cl bağlarının açığa çıkardığı enerji (864 kJ), kırılan bağlar için gereken enerjiden (679 kJ) fazla olduğu için ortama ısı verilir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Tepkimeyi ekzotermik olarak belirtir | 2 |
| Bağ kırılmasının enerji aldığını, oluşumunun enerji verdiğini açıklar | 2 |
| Oluşumda açığa çıkan enerjinin daha büyük olduğunu karşılaştırır | 2 |
7. Soru (6 puan) · KİM.11.1.3
Örnek cevap: Kırılan bağlar: 945 + 3 × 436 = 2253 kJ. Oluşan bağlar: 2 NH₃ molekülünde 6 N–H bağı vardır: 6 × 391 = 2346 kJ. ΔH = 2253 − 2346 = −93 kJ.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Kırılan bağların enerjisini 2253 kJ bulur | 2 |
| Oluşan bağ sayısını 6 alarak 2346 kJ bulur | 2 |
| ΔH’yi −93 kJ bulur | 2 |
Sık yapılan hata: 2 NH₃ molekülündeki N–H bağ sayısını 3 almak. Her NH₃ molekülünde 3, iki molekülde 6 bağ vardır.
8. Soru (7 puan) · KİM.11.1.3
Örnek cevap: Hesaplamada kullanılan bağ enerjileri ortalama değerlerdir; aynı türdeki bir bağın enerjisi, bulunduğu molekülün yapısına göre biraz değişir. Örneğin N–H bağ enerjisi farklı moleküllerde ölçülen değerlerin ortalamasıdır. Bu nedenle bağ enerjileriyle yapılan hesaplama yaklaşık sonuç verir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Bağ enerjilerinin ortalama değerler olduğunu belirtir | 4 |
| Bağ enerjisinin molekülden moleküle değişebildiğini ve sonucun yaklaşık olduğunu açıklar | 3 |
9. Soru (6 puan) · KİM.11.1.4
Örnek cevap: Ürünler: −393,5 + 2 × (−285,8) = −965,1 kJ. Girenler: −74,8 + 2 × 0 = −74,8 kJ. ΔH° = −965,1 − (−74,8) = −890,3 kJ.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ürünlerin oluşum entalpileri toplamını −965,1 kJ bulur | 2 |
| Girenlerin toplamını −74,8 kJ bulur | 2 |
| ΔH°’yi −890,3 kJ bulur | 2 |
10. Soru (6 puan) · KİM.11.1.4
Örnek cevap: Elementlerin standart koşullardaki en kararlı hâllerinin oluşum entalpileri sıfır kabul edilir; O₂(g) oksijenin standart koşullardaki en kararlı hâlidir. Örnek: H₂(g), N₂(g), C(grafit), Fe(k).
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Elementlerin en kararlı hâllerinin oluşum entalpisinin sıfır kabul edildiğini açıklar | 4 |
| Uygun bir örnek verir | 2 |
11. Soru (6 puan) · KİM.11.1.4
Örnek cevap: Ürünler: 2 × (−393,5) + 3 × (−285,8) = −787 − 857,4 = −1644,4 kJ. Girenler: −277,7 + 3 × 0 = −277,7 kJ. ΔH° = −1644,4 − (−277,7) = −1366,7 kJ.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ürünlerin toplamını −1644,4 kJ bulur | 2 |
| Girenlerin toplamını −277,7 kJ bulur | 2 |
| ΔH°’yi −1366,7 kJ bulur | 2 |
12. Soru (7 puan) · KİM.11.1.4
Örnek cevap: Metan: 890,3 ÷ 16 ≈ 55,6 kJ/g. Etanol: 1366,7 ÷ 46 ≈ 29,7 kJ/g. Mol başına etanol daha fazla enerji verse de gram başına metan yaklaşık iki kat fazla enerji verir; birim kütle başına daha verimli yakıt metandır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Metan için ≈ 55,6 kJ/g bulur | 2 |
| Etanol için ≈ 29,7 kJ/g bulur | 2 |
| Metanın birim kütle başına daha verimli olduğunu sonuçlandırır | 3 |
13. Soru (6 puan) · KİM.11.1.4
Örnek cevap: 2 mol sıvı su oluşumu: 2 × (−285,8) = −571,6 kJ. 2 mol sıvı suyun buharlaşması: 2 × (+44) = +88 kJ. Toplam: −571,6 + 88 = −483,6 kJ.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| 2 mol sıvı su oluşumunu −571,6 kJ olarak alır | 2 |
| Buharlaşma entalpisini 2 mol için +88 kJ olarak ekler | 2 |
| Sonucu −483,6 kJ bulur | 2 |
14. Soru (6 puan) · KİM.11.1.4
Örnek cevap: ΔH = +393,5 kJ. Bir tepkime ters çevrildiğinde entalpi değişiminin büyüklüğü aynı kalır, işareti değişir: ekzotermik tepkimenin tersi endotermiktir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| ΔH’yi +393,5 kJ bulur | 3 |
| Ters tepkimede işaretin değiştiğini açıklar | 3 |
15. Soru (6 puan) · KİM.11.1.5
Örnek cevap: Bir tepkimenin başlayabilmesi için tanecikler arasındaki çarpışmaların belirli bir minimum enerjiye (aktivasyon enerjisi) ulaşması gerekir. Oda sıcaklığında taneciklerin çoğu bu enerjiye sahip olmadığı için tepkime başlamaz; kibrit bu başlangıç enerjisini sağlar.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Tepkimenin başlaması için gereken minimum enerjiyi (aktivasyon enerjisi) belirtir | 3 |
| Oda koşullarında bu enerjinin karşılanmadığını, kibritin sağladığını açıklar | 3 |
16. Soru (7 puan) · KİM.11.1.5
Örnek cevap: Yanma tepkimesi bir kez başladığında ekzotermik olduğu için ortama ısı verir. Açığa çıkan bu ısı, yanmamış kâğıt taneciklerinin aktivasyon enerjisini karşılar; böylece kibrite gerek kalmadan tepkime kendi kendini sürdürür. Bu durum, tepkimenin gerçekleşmesi için yeterli enerji, yakıt ve oksijenin birlikte bulunması gerektiğini gösterir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Tepkimenin açığa çıkardığı ısıyı belirtir | 2 |
| Bu ısının yeni taneciklerin aktivasyon enerjisini karşıladığını açıklar | 3 |
| Gerçekleşme şartlarını (enerji, yakıt, oksijen) ilişkilendirir | 2 |