11. Sınıf OYSS Kimya 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
İlk yardımda kullanılan anlık soğuk ve sıcak paketlerle ilgili bir deney yapılmıştır.
| Deney | Suya eklenen katı | Suyun ilk sıcaklığı | Son sıcaklık |
|---|---|---|---|
| A | Amonyum nitrat (NH₄NO₃) | 22 °C | 8 °C |
| B | Kalsiyum klorür (CaCl₂) | 22 °C | 41 °C |
A ve B deneylerindeki çözünme olaylarını endotermik ya da ekzotermik olarak sınıflandırınız. Gerekçenizi sıcaklık değişimiyle açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
A endotermiktir: çözünme sırasında ortamdan (sudan) ısı alındığı için suyun sıcaklığı düşmüştür. B ekzotermiktir: çözünme sırasında ortama ısı verildiği için suyun sıcaklığı yükselmiştir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
İlk yardımda kullanılan anlık soğuk ve sıcak paketlerle ilgili bir deney yapılmıştır.
| Deney | Suya eklenen katı | Suyun ilk sıcaklığı | Son sıcaklık |
|---|---|---|---|
| A | Amonyum nitrat (NH₄NO₃) | 22 °C | 8 °C |
| B | Kalsiyum klorür (CaCl₂) | 22 °C | 41 °C |
Burkulan bir bilek için hangi madde ile hazırlanan paket kullanılmalıdır? Bu durumda sistem ile ortam arasındaki ısı alışverişini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Burkulmada soğuk uygulama gerektiği için amonyum nitratlı (A) paket kullanılmalıdır. Paketteki çözünme olayı (sistem) endotermiktir; bileğin bulunduğu ortamdan ısı alır, böylece bölge soğur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bazı yakıtların tamamen yanması sonucu açığa çıkan enerji (yaklaşık değerler):
| Yakıt | Açığa çıkan enerji (kJ/g) |
|---|---|
| Hidrojen (H₂) | 142 |
| Metan (CH₄) | 55 |
| Etanol (C₂H₅OH) | 30 |
| Odun | 15 |
Tabloya göre birim kütle başına en fazla enerji veren yakıt hangisidir? Tablodaki verilere dayanarak yakıtların enerji kaynağı olma potansiyeliyle ilgili bir hipotez yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
En fazla enerji veren yakıt hidrojendir (142 kJ/g). Örnek hipotez: “Bir yakıtın birim kütlesinde hidrojen oranı arttıkça yanmasıyla açığa çıkan enerji artar.” (Hidrojen > metan > etanol > odun sıralaması bu hipotezi destekler.)
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bazı yakıtların tamamen yanması sonucu açığa çıkan enerji (yaklaşık değerler):
| Yakıt | Açığa çıkan enerji (kJ/g) |
|---|---|
| Hidrojen (H₂) | 142 |
| Metan (CH₄) | 55 |
| Etanol (C₂H₅OH) | 30 |
| Odun | 15 |
Hidrojen birim kütle başına en fazla enerjiyi verdiği hâlde günümüzde en yaygın yakıt değildir. Bunun iki nedenini yazınız ve hidrojenin gelecekte yaygın bir enerji kaynağı olabilmesi için bir öneride bulununuz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Nedenler: Hidrojen doğada serbest hâlde bulunmaz, üretimi (örneğin sudan elektrolizle) çok enerji gerektirir; gaz hâlinde olduğu için depolanması ve taşınması zordur; yanıcılığı nedeniyle güvenlik önlemleri gerektirir. Öneri: Güneş ve rüzgâr gibi yenilenebilir kaynaklardan elde edilen elektrikle sudan hidrojen üretilmesi ve güvenli depolama teknolojilerinin geliştirilmesi.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Ortalama bağ enerjileri: H–H 436 kJ/mol, Cl–Cl 243 kJ/mol, H–Cl 432 kJ/mol
H₂(g) + Cl₂(g) → 2HCl(g)
Bağ enerjilerini kullanarak tepkimenin entalpi değişimini (ΔH) hesaplayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kırılan bağlar: 436 + 243 = 679 kJ. Oluşan bağlar: 2 × 432 = 864 kJ. ΔH = 679 − 864 = −185 kJ.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Ortalama bağ enerjileri: H–H 436 kJ/mol, Cl–Cl 243 kJ/mol, H–Cl 432 kJ/mol
H₂(g) + Cl₂(g) → 2HCl(g)
Bulduğunuz sonuca göre tepkime endotermik mi, ekzotermik mi? Bağ kırılması ve bağ oluşumu sırasındaki enerji değişimleriyle açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Tepkime ekzotermiktir (ΔH < 0). Bağ kırılması enerji gerektirir, bağ oluşumu ise enerji açığa çıkarır. Oluşan H–Cl bağlarının açığa çıkardığı enerji (864 kJ), kırılan bağlar için gereken enerjiden (679 kJ) fazla olduğu için ortama ısı verilir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Ortalama bağ enerjileri: N≡N 945 kJ/mol, H–H 436 kJ/mol, N–H 391 kJ/mol
N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g)
Bu tepkimenin deneysel olarak ölçülen entalpi değişimi yaklaşık −92 kJ’dir.
Bağ enerjilerini kullanarak amonyak oluşum tepkimesinin entalpi değişimini hesaplayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kırılan bağlar: 945 + 3 × 436 = 2253 kJ. Oluşan bağlar: 2 NH₃ molekülünde 6 N–H bağı vardır: 6 × 391 = 2346 kJ. ΔH = 2253 − 2346 = −93 kJ.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Ortalama bağ enerjileri: N≡N 945 kJ/mol, H–H 436 kJ/mol, N–H 391 kJ/mol
N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g)
Bu tepkimenin deneysel olarak ölçülen entalpi değişimi yaklaşık −92 kJ’dir.
Bağ enerjileriyle hesaplanan değer, deneysel olarak ölçülen değerden (−92 kJ) biraz farklıdır. Bu farkın nedenini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Hesaplamada kullanılan bağ enerjileri ortalama değerlerdir; aynı türdeki bir bağın enerjisi, bulunduğu molekülün yapısına göre biraz değişir. Örneğin N–H bağ enerjisi farklı moleküllerde ölçülen değerlerin ortalamasıdır. Bu nedenle bağ enerjileriyle yapılan hesaplama yaklaşık sonuç verir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Bazı maddelerin standart oluşum entalpileri (kJ/mol):
CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(s)
| Madde | ΔH°oluşum |
|---|---|
| CO₂(g) | −393,5 |
| H₂O(s) | −285,8 |
| CH₄(g) | −74,8 |
| O₂(g) | 0 |
Standart oluşum entalpilerini kullanarak metanın yanma tepkimesinin standart entalpi değişimini hesaplayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Ürünler: −393,5 + 2 × (−285,8) = −965,1 kJ. Girenler: −74,8 + 2 × 0 = −74,8 kJ. ΔH° = −965,1 − (−74,8) = −890,3 kJ.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bazı maddelerin standart oluşum entalpileri (kJ/mol):
CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(s)
| Madde | ΔH°oluşum |
|---|---|
| CO₂(g) | −393,5 |
| H₂O(s) | −285,8 |
| CH₄(g) | −74,8 |
| O₂(g) | 0 |
Tabloda O₂(g)’nin standart oluşum entalpisi neden sıfırdır? Bu kurala uyan başka bir maddeye örnek veriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Elementlerin standart koşullardaki en kararlı hâllerinin oluşum entalpileri sıfır kabul edilir; O₂(g) oksijenin standart koşullardaki en kararlı hâlidir. Örnek: H₂(g), N₂(g), C(grafit), Fe(k).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Etanolün standart oluşum entalpisi −277,7 kJ/mol’dür. (CO₂(g): −393,5 kJ/mol, H₂O(s): −285,8 kJ/mol; mol kütleleri: C₂H₅OH 46 g/mol, CH₄ 16 g/mol)
C₂H₅OH(s) + 3O₂(g) → 2CO₂(g) + 3H₂O(s)
Etanolün yanma tepkimesinin standart entalpi değişimini hesaplayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Ürünler: 2 × (−393,5) + 3 × (−285,8) = −787 − 857,4 = −1644,4 kJ. Girenler: −277,7 + 3 × 0 = −277,7 kJ. ΔH° = −1644,4 − (−277,7) = −1366,7 kJ.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Etanolün standart oluşum entalpisi −277,7 kJ/mol’dür. (CO₂(g): −393,5 kJ/mol, H₂O(s): −285,8 kJ/mol; mol kütleleri: C₂H₅OH 46 g/mol, CH₄ 16 g/mol)
C₂H₅OH(s) + 3O₂(g) → 2CO₂(g) + 3H₂O(s)
Metan (−890,3 kJ/mol) ve etanolün (−1366,7 kJ/mol) gram başına açığa çıkardığı enerjiyi hesaplayarak karşılaştırınız. Birim kütle başına daha verimli yakıt hangisidir?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Metan: 890,3 ÷ 16 ≈ 55,6 kJ/g. Etanol: 1366,7 ÷ 46 ≈ 29,7 kJ/g. Mol başına etanol daha fazla enerji verse de gram başına metan yaklaşık iki kat fazla enerji verir; birim kütle başına daha verimli yakıt metandır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Bilinen değerler:
- H₂O(s) için standart oluşum entalpisi: −285,8 kJ/mol
- H₂O(s) → H₂O(g) ΔH = +44 kJ
- C(k) + O₂(g) → CO₂(g) ΔH = −393,5 kJ
2H₂(g) + O₂(g) → 2H₂O(g) tepkimesinin entalpi değişimini verilen değerleri kullanarak hesaplayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
2 mol sıvı su oluşumu: 2 × (−285,8) = −571,6 kJ. 2 mol sıvı suyun buharlaşması: 2 × (+44) = +88 kJ. Toplam: −571,6 + 88 = −483,6 kJ.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bilinen değerler:
- H₂O(s) için standart oluşum entalpisi: −285,8 kJ/mol
- H₂O(s) → H₂O(g) ΔH = +44 kJ
- C(k) + O₂(g) → CO₂(g) ΔH = −393,5 kJ
CO₂(g) → C(k) + O₂(g) tepkimesinin entalpi değişimi nedir? Bir tepkime ters çevrildiğinde entalpi değişiminin nasıl değiştiğini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
ΔH = +393,5 kJ. Bir tepkime ters çevrildiğinde entalpi değişiminin büyüklüğü aynı kalır, işareti değişir: ekzotermik tepkimenin tersi endotermiktir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Kâğıdın yanması ekzotermik bir tepkimedir; ancak masadaki bir kâğıt yaprağı oda koşullarında kendiliğinden yanmaz. Kâğıda yanan bir kibrit yaklaştırıldığında kâğıt tutuşur ve kibrit uzaklaştırılsa da yanmaya devam eder.
Kâğıdın yanması ekzotermik olduğu hâlde kâğıdın kendiliğinden yanmamasının nedenini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bir tepkimenin başlayabilmesi için tanecikler arasındaki çarpışmaların belirli bir minimum enerjiye (aktivasyon enerjisi) ulaşması gerekir. Oda sıcaklığında taneciklerin çoğu bu enerjiye sahip olmadığı için tepkime başlamaz; kibrit bu başlangıç enerjisini sağlar.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Kâğıdın yanması ekzotermik bir tepkimedir; ancak masadaki bir kâğıt yaprağı oda koşullarında kendiliğinden yanmaz. Kâğıda yanan bir kibrit yaklaştırıldığında kâğıt tutuşur ve kibrit uzaklaştırılsa da yanmaya devam eder.
Kibrit uzaklaştırıldıktan sonra kâğıdın yanmaya devam etmesini kanıt olarak kullanarak tepkimenin gerçekleşme şartlarıyla ilgili bir açıklama yapınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Yanma tepkimesi bir kez başladığında ekzotermik olduğu için ortama ısı verir. Açığa çıkan bu ısı, yanmamış kâğıt taneciklerinin aktivasyon enerjisini karşılar; böylece kibrite gerek kalmadan tepkime kendi kendini sürdürür. Bu durum, tepkimenin gerçekleşmesi için yeterli enerji, yakıt ve oksijenin birlikte bulunması gerektiğini gösterir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7