Süre 40 dakikadır. Soruların puanları yanlarında belirtilmiştir. Cevaplarınızı gerekçeleriyle ve işlem adımlarını göstererek yazınız.
Osmanlı Devleti’nin 1683–1789 yılları arasında imzaladığı bazı antlaşmalar:
| Antlaşma | Yıl | Bazı hükümleri |
|---|---|---|
| Karlofça | 1699 | Macaristan ve Erdel Avusturya’ya, Mora ve Dalmaçya Venedik’e, Podolya Lehistan’a bırakıldı. |
| Pasarofça | 1718 | Belgrad ve çevresi Avusturya’ya bırakıldı. |
| Belgrad | 1739 | Belgrad Osmanlı’ya geri verildi; antlaşma Fransa’nın arabuluculuğuyla imzalandı. |
| Küçük Kaynarca | 1774 | Kırım bağımsız oldu; Rusya’ya Osmanlı topraklarındaki Ortodokslar adına söz hakkı tanındı; Osmanlı ilk kez savaş tazminatı ödedi. |
(1. ve 2. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)1. Karlofça Antlaşması’nın Osmanlı tarihi açısından önemini açıklayınız.
(6 puan)2. Pasarofça ve Belgrad antlaşmalarını Osmanlı Devleti açısından sonuçları bakımından karşılaştırınız.
1740 yılında Fransa’ya, Belgrad Antlaşması’ndaki arabuluculuğu nedeniyle verilen ticari ayrıcalıklar (kapitülasyonlar) süresiz hâle getirilmiştir.
(3. ve 4. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)3. Kapitülasyonların süresiz hâle getirilmesinin Osmanlı ekonomisine olası etkilerini açıklayınız.
(7 puan)4. Belgrad Antlaşması’nın askerî ve diplomatik sonuçlarını “kazanç ve bedel” açısından değerlendiriniz.
Küçük Kaynarca Antlaşması’ndan sonra yaşanan gelişmeler:
(5. ve 6. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)5. Kırım’ın bağımsız hâle gelmesinin ve ardından Rusya’ya katılmasının Osmanlı Devleti açısından sonuçlarını yazınız.
(6 puan)6. Rusya’ya Osmanlı topraklarındaki Ortodokslar adına söz hakkı tanınmasının uzun vadeli sonuçlarını değerlendiriniz.
Pasarofça Antlaşması’ndan (1718) sonra başlayan ve 1730’a kadar süren döneme Lale Devri denir. Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa bu dönemde savaştan uzak durmaya ve Avrupa’yı tanımaya önem verdi. Yirmisekiz Mehmed Çelebi elçi olarak Paris’e gönderildi; gördüklerini “sefaretname” adlı eserinde anlattı.
(7. ve 8. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)7. Lale Devri’nde Avrupa’ya ilginin artmasının nedenlerini açıklayınız.
(7 puan)8. Yirmisekiz Mehmed Çelebi’nin sefaretnamesinin Osmanlı’daki değişim sürecine katkısını değerlendiriniz.
İbrahim Müteferrika ve Said Efendi 1727’de İstanbul’da ilk Türk matbaasını kurdu. Matbaada dinî kitaplar dışında sözlük, tarih, coğrafya gibi alanlarda kitaplar basılmasına izin verildi. Basılan ilk kitap Vankulu Lügati (1729) adlı sözlüktür.
(9. ve 10. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)9. Matbaanın kurulmasının Osmanlı kültür hayatına katkılarından ikisini yazınız.
(6 puan)10. Matbaada dinî kitapların basılmasına izin verilmemesinin olası nedenlerini açıklayınız.
1730 yılında Patrona Halil önderliğinde bir isyan çıktı ve Lale Devri sona erdi. İsyanın nedenleri arasında İran cephesindeki başarısızlıklar, yönetici kesimin eğlence ve gösterişe yönelik harcamaları ile halkın ekonomik sıkıntıları gösterilmektedir.
(11. ve 12. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)11. Patrona Halil İsyanı’nın nedenlerini metinden yararlanarak açıklayınız.
(7 puan)12. Lale Devri’nde yaşanan gelişmeleri “değişim” ve “süreklilik” kavramlarıyla yorumlayınız.
İki büyük depremle ilgili bilgiler:
| Özellik | 1755 Lizbon Depremi | 1766 İstanbul Depremi |
|---|---|---|
| Tarih | 1 Kasım 1755 | 22 Mayıs 1766 |
| Etkileri | Deprem, ardından tsunami ve büyük yangınlar; şehrin büyük bölümü yıkıldı, on binlerce kişi hayatını kaybetti. | Fatih Camii yıkıldı; Kapalıçarşı, surlar ve pek çok yapı hasar gördü; çok sayıda kişi hayatını kaybetti. |
| Sonrası | Şehir yeni bir planla yeniden kuruldu; deprem Avrupa’da düşünce dünyasında büyük tartışmalara yol açtı. | Fatih Camii III. Mustafa döneminde yeniden inşa edildi; hasarlı yapılar onarıldı. |
(13. ve 14. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)13. 1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremlerini etkileri bakımından karşılaştırarak bir benzerlik ve bir farklılık yazınız.
(6 puan)14. Lizbon Depremi’nin Avrupa düşünce dünyasına etkisini açıklayınız.
Lizbon’un yeniden inşasında depreme dayanıklı yapı teknikleri denendi; binalarda esnek ahşap iskelet sistemleri kullanıldı, caddeler geniş ve düz planlandı. Ayrıca rahiplerden halka çeşitli sorular soran anketler hazırlanarak depremin etkileri kayıt altına alındı.
(15. ve 16. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)15. Lizbon’da depremden sonra alınan önlemlerden ikisini yazınız ve amaçlarını açıklayınız.
(7 puan)16. 1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremlerinden yola çıkarak günümüz Türkiye’si için afetlere hazırlık konusunda iki çıkarımda bulununuz.
Başarılar! · www.okuljet.com · Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Deneme amaçlıdır. Sorular öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.