Deneme amaçlıdır. Sorular ve cevaplar öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.
1. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: Konu: Sessizliğin insan üzerindeki etkisi. Ana düşünce: İnsanlar sessizlikten, kendileriyle baş başa kalmaktan kaçtıkları için korkar; oysa sessizlik insanın kendini dinlemesine ve düşünmesine imkân verir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Konuyu doğru yazar | 2 |
| Ana düşünceyi doğru yazar | 4 |
2. Soru (6 puan) · TDE2.3
Örnek cevap: Metin denemedir. Kanıtlar: Yazar kişisel bir deneyimden (elektrik kesintisi) yola çıkarak düşüncelerini samimi bir dille ve birinci tekil kişi ağzından anlatmaktadır. Düşüncelerini kanıtlamaya çalışmaz; “belki de” diyerek kesin yargılardan kaçınır ve okuru düşünmeye davet eder. Konu, sessizlik gibi herkesi ilgilendiren bir yaşam konusudur.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Türü deneme olarak belirler | 2 |
| Metinden en az iki kanıtla türün özelliklerini açıklar | 4 |
3. Soru (6 puan) · TDE2.3
Örnek cevap: Metin makaledir. Yazar düşüncesini araştırma sonuçlarına dayandırmaktadır: Ağaçlı caddelerde sıcaklığın daha düşük olması, ağaçların havadaki toz ve kirleticileri tutması, yağmur sularının toprağa sızmasını kolaylaştırarak su baskınlarının etkisini azaltması.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Türü makale olarak belirler | 2 |
| Kullanılan kanıtları belirler | 4 |
4. Soru (7 puan) · TDE2.3
Örnek cevap: Amaç: Deneme yazarın kişisel düşünce ve duygularını paylaşarak okuru düşünmeye davet eder; makale ise bir konuda bilgi verip bir görüşü kanıtlamaya ve okuru ikna etmeye çalışır. Anlatım: Deneme öznel, samimi ve birinci kişi ağızlıdır; makale daha nesnel ve resmî bir dil kullanır. Destekleme: Denemede düşünceler kişisel deneyimlerle desteklenir ve kesin yargıdan kaçınılır; makalede düşünceler araştırma sonuçları gibi kanıtlarla desteklenir ve açık bir sonuca varılır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Amaç açısından karşılaştırır | 2 |
| Anlatım biçimi açısından karşılaştırır | 2 |
| Düşüncelerin desteklenme yolu açısından karşılaştırır | 3 |
5. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: Yazar, bayram kutlamalarının içtenlikten uzak, toplu ve hazır mesajlara dönüşmesini eleştirmektedir; mesajların bazıları kişiye özel bile değildir. Fatma Teyze’nin elinde baklavayla gelmesiyle karşılaştırarak gerçek bayramlaşmanın yüz yüze ilgi ve emek gerektirdiğini, teknolojinin samimi ilişkilerin yerini tutamayacağını anlatmak istemektedir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Eleştirilen durumu açıklar | 3 |
| Yazarın mesajını açıklar | 3 |
6. Soru (6 puan) · TDE2.3
Örnek cevap: Fıkra (köşe yazısı) gazetelerde yayımlanan, güncel bir konuyu kısa ve samimi bir dille ele alan yazılardır. Metinde bayram mesajları gibi güncel ve herkesin yaşadığı bir durum ele alınmış, yazar kendi deneyiminden yola çıkarak kısa ve akıcı bir anlatımla görüşünü ortaya koymuştur. Son cümledeki kırk iki mesaj ile bir tabak baklava karşılaştırması, sayıca çokluğun içtenliğin yerini tutamayacağını çarpıcı biçimde gösterir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Fıkra türünün özelliklerini metinden örnekle açıklar | 3 |
| Son cümledeki karşılaştırmanın etkisini yorumlar | 3 |
7. Soru (6 puan) · TDE2.3
Örnek cevap: Beğenilen yönler: Küçük hikâyelerin ustalıkla birbirine bağlanması, canlı ve inandırıcı diyaloglar, şehirdeki yalnızlıkları fark ettirmesi. Beğenilmeyen yön: Anlatıcının ikinci yarıda sık sık araya girip ders verir gibi yorum yapması. Yazı dengelidir; çünkü eleştirmen eserin hem güçlü hem zayıf yönlerini gerekçeleriyle belirtmiş, sonunda da genel bir değerlendirme yapmıştır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Beğenilen yönleri belirler | 2 |
| Beğenilmeyen yönü belirler | 2 |
| Dengeliliği gerekçeli değerlendirir | 2 |
8. Soru (7 puan) · TDE2.4
Örnek cevap: Okur, İstanbul’un vapur iskelelerinde geçen, farklı insanların hikâyelerini birbirine bağlayan, canlı diyaloglara sahip ve yalnızlık temasını işleyen bir roman bekler; ikinci yarıda anlatıcının araya girmesine karşı da hazırlıklı olur. Olumlu etki: Okurun eserin güçlü yönlerine dikkat etmesini sağlar, okumaya yön verir ve merak uyandırır. Olumsuz etki: Okur eseri eleştirmenin gözüyle okuyarak kendi bağımsız yorumunu geliştiremeyebilir ya da ön yargıyla yaklaşabilir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Okurun beklentilerini metne dayanarak yazar | 3 |
| Olumlu bir etki açıklar | 2 |
| Olumsuz bir etki açıklar | 2 |
9. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: Yazara göre insanın derdini anlatması için en güzel ortam, yan yana uzun ve acelesiz bir yürüyüştür. Gerekçesi: Karşılıklı otururken sözler tartılır ve bakışlar kaçırılır; yan yana yürürken ise göz yolda olduğu için söylemesi zor şeyler daha kolay söylenir. Yazar bu düşüncesini “yol arkadaşı” deyişine de dayandırmaktadır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Yazarın düşüncesini doğru yazar | 3 |
| Gerekçelendirmeyi açıklar | 3 |
10. Soru (6 puan) · TDE2.4
Örnek cevap: Sohbet, yazarın okurla karşılıklı konuşuyormuş gibi samimi bir dille yazdığı türdür. Metinde “Siz hiç… fark ettiniz mi?” gibi sorularla okura seslenilmiş, “Siz de bir gün deneyin” denilerek okur konuşmaya dahil edilmiştir. Ayrıca konu derinlemesine tartışılmadan, günlük bir deneyim üzerinden rahat bir üslupla anlatılmıştır. Doğrudan seslenme, okurun metni pasif biçimde okumak yerine kendi deneyimlerini düşünmesini sağlar; okur metinle bir iletişim içine girer ve okuma süreci daha etkileşimli hâle gelir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Sohbet türünün iki özelliğini metinden örnekle açıklar | 3 |
| Doğrudan seslenmenin okuma sürecine etkisini yorumlar | 3 |
11. Soru (6 puan) · TDE2.4
Örnek cevap: Okuma öncesi: Başlıktan yola çıkarak tahmin yürütmüştür. Okuma sırası: Metni kendi deneyimiyle ilişkilendirmiş ve önemli bulduğu cümlenin altını çizmiştir. Okuma sonrası: Tahminini değerlendirmiş ve okuduklarını hayatına uygulamaya karar vermiştir. Öğrenci başta yazının sıkıcı olacağını düşünmüş, okuduktan sonra bu tahmininin yanlış olduğunu görmüştür.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Üç aşamadaki stratejileri belirler | 4 |
| Tahminin nasıl değiştiğini açıklar | 2 |
12. Soru (7 puan) · TDE4.3
Örnek cevap: Örnek: “Kentlerde Ağaçların Değeri” yazısını okuduktan sonra okulumun bahçesine farklı bir gözle baktım. Daha önce ağaçları yalnızca gölge için önemli sanıyordum; oysa havayı temizlediklerini ve su baskınlarını azalttıklarını öğrendim. Bu yazı bana, çevremdeki yeşil alanların korunması için bir şeyler yapmam gerektiğini düşündürdü. Sınıfça bir ağaç dikme etkinliği önermeye karar verdim.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Metinden bir seçim yapıp okuma sonrası düşüncelerini yazar | 2 |
| Metnin kendisine kattıklarını açıklar | 2 |
| Paragraf tutarlı ve akıcıdır | 1 |
| Yazım ve noktalama kurallarına uyar | 2 |
13. Soru (6 puan) · TDE4.3
Örnek cevap: “uzaklaştırıyormu” → “uzaklaştırıyor mu” (soru eki ayrı yazılır). “herbiri” → “her biri” (ayrı yazılır). “orda” → “orada” (yazı dilinde “orada” biçimi kullanılır).
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Soru ekinin yazımını düzeltir | 2 |
| “her biri” yazımını düzeltir | 2 |
| “orada” yazımını düzeltir | 2 |
14. Soru (6 puan) · TDE4.3
Örnek cevap: “Örneğin;” ifadesinde noktalı virgül yanlış kullanılmıştır; “örneğin” gibi açıklama ve örnekleme bildiren sözlerden sonra virgül konur. Düzeltilmiş paragraf: Teknoloji hayatımızı kolaylaştırıyor ama bizi birbirimizden uzaklaştırıyor mu? Bence bu sorunun cevabı teknolojiyi nasıl kullandığımıza bağlı. Örneğin, uzaktaki bir akrabamızla görüntülü konuşmak bizi yakınlaştırır. Fakat aynı masada oturan dört kişinin her biri kendi ekranına bakıyorsa orada bir sorun vardır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Noktalama yanlışını belirleyip açıklar | 2 |
| Paragrafı kurallara uygun olarak yeniden yazar | 4 |
15. Soru (6 puan) · TDE4.3
Örnek cevap: Örnek plan: Konu: Toplu taşımada yüksek sesle telefonla konuşulması. Sorun: Otobüs ve metroda bazı kişilerin yüksek sesle konuşması ya da hoparlörden video izlemesi diğer yolcuları rahatsız ediyor. Görüş: Ortak alanlarda başkalarının huzurunu gözetmek bir nezaket ve saygı göstergesidir. Örnek: Sabah okula giderken kitap okumaya çalıştığım her gün yanımdaki yolcunun yüksek sesli telefon görüşmesi yüzünden okuyamamam.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Günlük hayattan uygun bir konu belirler | 1 |
| Sorunu ve görüşünü açıkça belirtir | 3 |
| Görüşünü destekleyecek uygun bir örnek planlar | 2 |
16. Soru (7 puan) · TDE4.3
Örnek cevap: Değerlendirme ölçütlerine göre puanlanır. Yazıda dikkat çekici bir başlık bulunmalı; güncel bir sorun samimi bir dille ortaya konmalı, yazarın görüşü açıkça belirtilip kişisel bir örnekle desteklenmeli, yazı okuru düşündüren etkili bir cümleyle bitirilmelidir. Yazım ve noktalama kurallarına uyulmalıdır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Dikkat çekici ve konuya uygun bir başlık koyar | 1 |
| Görüşünü açıkça ortaya koyup örnekle destekler | 3 |
| Okuru düşündüren etkili bir sonuç cümlesi yazar | 2 |
| Yazım ve noktalama kurallarına uyar | 1 |