Süre 40 dakikadır. Soruların puanları yanlarında belirtilmiştir. Cevaplarınızı gerekçeleriyle ve işlem adımlarını göstererek yazınız.
Sessizliğe Övgü
Ne zamandır sessizliği duymadığımı fark ettim geçen akşam. Elektrikler kesilmişti; buzdolabının uğultusu, televizyonun cızırtısı, telefonun bitmeyen titreşimi bir anda sustu. İlk dakikalarda bir boşluğa düşmüş gibi huzursuz oldum. Sonra pencereden bir kuşun sesi geldi, ardından uzaktan bir çocuğun gülüşü.
Belki de sessizlikten korkmamızın nedeni, onun bizi kendimizle baş başa bırakmasıdır. Gürültü, düşünmekten kaçmanın en kolay yoludur. Ben o akşam, yıllardır ertelediğim birkaç soruyu kendime sordum. Cevaplarını bilmiyorum hâlâ ama sorabilmiş olmak bile bana iyi geldi.
(1. ve 2. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)1. Metnin konusunu ve ana düşüncesini yazınız.
(6 puan)2. Metin hangi düşünce yazısı türüne (deneme, makale, fıkra, sohbet) örnektir? Metinden en az iki kanıt göstererek türün özelliklerini açıklayınız.
Kentlerde Ağaçların Değeri
Kent ağaçları yalnızca görsel bir süs değildir. Yapılan araştırmalar, ağaçlarla kaplı caddelerde yaz aylarında hava sıcaklığının çıplak caddelere göre birkaç derece daha düşük olduğunu göstermektedir. Ağaçlar havadaki toz ve kirleticilerin bir kısmını yapraklarında tutar, yağmur sularının toprağa sızmasını kolaylaştırarak su baskınlarının etkisini azaltır.
Bu nedenle kent planlamasında ağaç dikimi, yol ve kanalizasyon gibi temel altyapı yatırımları kadar önemli görülmelidir. Ağaçsız kentler, gelecek kuşaklara daha sıcak, daha kirli ve daha savunmasız bir yaşam alanı bırakacaktır.
(3. ve 4. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)3. “Kentlerde Ağaçların Değeri” metni hangi düşünce yazısı türüne örnektir? Yazarın düşüncesini desteklemek için kullandığı kanıtları belirleyiniz.
(7 puan)4. “Sessizliğe Övgü” ve “Kentlerde Ağaçların Değeri” metinlerini; amaç, anlatım biçimi (öznel–nesnel) ve düşüncelerin desteklenme yolu açısından karşılaştırınız.
Bir gazetenin köşe yazısından:
Bayram sabahı telefonuma tam kırk iki mesaj geldi. Hepsi aynı resim, aynı süslü yazı: “Bayramınız mübarek olsun.” Bir tanesinin altında başka birinin adı bile duruyordu; demek ki gönderen, kendisine gelen mesajı hiç değiştirmeden bana iletmişti. Akşamüstü kapı çaldı. Alt kattaki yaşlı komşumuz Fatma Teyze, elinde bir tabak baklavayla gelmişti. Kırk iki mesajın hiçbiri, o tabağın sıcaklığını taşımıyordu.
(5. ve 6. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)5. Yazarın köşe yazısında eleştirdiği durumu ve vermek istediği mesajı açıklayınız.
(6 puan)6. Köşe yazısının (fıkra türünün) özelliklerini bu metinden örneklerle açıklayınız. Yazarın son cümlede kullandığı karşılaştırmanın etkisini yorumlayınız.
Bir edebiyat dergisinde yayımlanan eleştiri yazısından (yazar ve roman kurmacadır):
Deniz Aksoy’un “Son Vapur” adlı romanı, İstanbul’da bir vapur iskelesinde çalışan yaşlı bir bilet memurunun bir gününü anlatıyor. Yazar, iskeleye gelip giden insanların küçük hikâyelerini ustalıkla birbirine bağlıyor; özellikle diyaloglar canlı ve inandırıcı. Ancak romanın ikinci yarısında anlatıcının sık sık araya girip okura ders verir gibi yorumlar yapması, okuru hikâyeden koparıyor. Yine de “Son Vapur”, şehrin kalabalığında kaybolan yalnızlıkları fark ettirmesiyle okunmaya değer bir eser.
(7. ve 8. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)7. Eleştiri yazısında romanın beğenilen ve beğenilmeyen yönlerini belirleyiniz. Eleştirmenin yazısını dengeli bulup bulmadığınızı gerekçesiyle açıklayınız.
(7 puan)8. Bu eleştiri yazısını okuyan biri romanı okumaya başlamadan önce hangi beklentilere sahip olabilir? Bir eleştiri yazısı okumanın bir eserin okunma sürecine olumlu ve olumsuz birer etkisini açıklayınız.
Bir sohbet yazısından:
Siz hiç bir dostunuzla yürürken konuşmanın nasıl kendiliğinden aktığını fark ettiniz mi? Masada karşılıklı oturduğumuzda sözler tartılır, bakışlar kaçırılır. Oysa yan yana yürürken gözümüz yoldadır; söylemesi zor şeyler daha kolay dökülür dilimizden. Eskiler boşuna “Yol arkadaşı” dememiş. Bence insanın derdini anlatmak için en güzel yer, uzun ve acelesiz bir yoldur. Siz de bir gün deneyin, belki bana hak verirsiniz.
(9. ve 10. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)9. Sohbet yazısında yazarın ileri sürdüğü düşünceyi yazınız. Yazarın bu düşünceyi nasıl gerekçelendirdiğini açıklayınız.
(6 puan)10. Sohbet türünün özelliklerinden ikisini metinden örnek vererek açıklayınız. Yazarın okura doğrudan seslenmesinin okuma sürecine etkisini yorumlayınız.
Bir öğrencinin okuma günlüğünden:
(11. ve 12. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)11. Okuma günlüğüne göre öğrencinin okuma öncesi, okuma sırası ve okuma sonrasında hangi okuma stratejilerini kullandığını belirleyiniz. Öğrencinin okuma öncesindeki tahmininin metni okuduktan sonra nasıl değiştiğini açıklayınız.
(7 puan)12. Okuma günlüğündeki “Okuduktan sonra” bölümünü örnek alarak bu sınavdaki metinlerden birini okuduktan sonra neler düşündüğünüzü ve metnin size kattıklarını anlatan bir paragraf yazınız. Yazım ve noktalama kurallarına uyunuz.
Bir öğrencinin yazdığı paragraf (yazım ve noktalama yanlışları vardır):
Teknoloji hayatımızı kolaylaştırıyor ama bizi birbirimizden uzaklaştırıyormu? Bence bu sorunun cevabı teknolojiyi nasıl kullandığımıza bağlı. Örneğin; uzaktaki bir akrabamızla görüntülü konuşmak bizi yakınlaştırır. Fakat aynı masada oturan dört kişinin herbiri kendi ekranına bakıyorsa orda bir sorun vardır.
(13. ve 14. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)13. Paragraftaki yazım yanlışlarını bulup doğrularını yazınız.
(6 puan)14. Paragraftaki noktalama yanlışını bulup açıklayınız. Paragrafı yazım ve noktalama kurallarına uygun olarak yeniden yazınız.
Okul gazetesi “Bir Diyeceğim Var!” başlıklı bir köşe açmıştır. Öğrencilerden günlük hayatta karşılaştıkları ve kendilerini rahatsız eden ya da düşündüren bir durumla ilgili kısa bir köşe yazısı göndermeleri istenmektedir.
(15. ve 16. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)15. Köşe yazınızın konusunu belirleyiniz. Yazınızda ele alacağınız sorunu, bu sorunla ilgili görüşünüzü ve görüşünüzü destekleyeceğiniz bir örneği maddeler hâlinde planlayınız.
(7 puan)16. Planınıza uygun olarak “Bir Diyeceğim Var!” köşesi için bir köşe yazısı yazınız. Yazınıza dikkat çekici bir başlık koyunuz; görüşünüzü örnekle destekleyiniz ve okuru düşündüren bir cümleyle bitiriniz.
Başarılar! · www.okuljet.com · Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Deneme amaçlıdır. Sorular öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.