Deneme amaçlıdır. Sorular ve cevaplar öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.
1. Soru (6 puan) · DKAB.5.1.1
Örnek cevap: Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı yaşama uygun bir sıcaklık sağlar; Güneş’e daha yakın olsaydı aşırı sıcaktan, daha uzak olsaydı aşırı soğuktan canlılar yaşayamazdı. Atmosfer, canlıları zararlı ışınlardan koruyarak yaşamın sürmesini sağlar. (Gece–gündüz ve mevsimler de kabul edilir.)
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci bilgiyi yaşamla ilişkilendirir | 3 |
| İkinci bilgiyi yaşamla ilişkilendirir | 3 |
2. Soru (6 puan) · DKAB.5.1.1
Örnek cevap: Gece ve gündüz olmasaydı insanlar dinlenme ve çalışma zamanlarını düzenleyemez, sürekli aydınlık ya da sürekli karanlıkta yaşamak zorunda kalırdı. Mevsimler düzenli gelmeseydi çiftçiler ne zaman ekim ve hasat yapacağını bilemez, besin üretimi aksardı.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Gece–gündüzle ilgili uygun bir sorun açıklar | 3 |
| Mevsimlerle ilgili uygun bir sorun açıklar | 3 |
3. Soru (6 puan) · DKAB.5.1.1
Örnek cevap: Örneklerin ortak özelliği, canlıların hayatında şaşmayan bir düzen ve uyum bulunmasıdır. Arıların her seferinde aynı altıgen biçimi kullanması, leyleklerin yollarını şaşırmadan göç etmesi ve kalbin ömür boyu düzenli atması bu düzenin rastgele olmadığını, belli bir ölçü ve amaçla işlediğini gösterir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ortak özelliği (düzen, uyum) belirtir | 3 |
| Düzenin rastgele olmadığını örneklerle açıklar | 3 |
4. Soru (7 puan) · DKAB.5.1.2
Örnek cevap: Bir Müslüman canlılardaki düzen ve uyumu gördüğünde bunların kendiliğinden oluşamayacağını, her şeyi bilen ve gücü her şeye yeten bir yaratıcının eseri olduğunu düşünür. Evrendeki her şeyin birbiriyle uyum içinde çalışması, bu düzeni kuranın tek olduğunu gösterir; çünkü birden fazla yaratıcı olsaydı evrende bu uyum bozulurdu. Bu düşünce, insanın Allah’a olan inancını ve şükrünü artırır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Düzenin bir yaratıcıyı gösterdiğini açıklar | 3 |
| Uyumun Allah’ın birliğini gösterdiğini açıklar | 3 |
| İnanç ve şükürle ilişkilendirir | 1 |
5. Soru (6 puan) · DKAB.5.1.2
Örnek cevap: Buharlaşma → bulut oluşumu (yoğunlaşma) → yağış (yağmur, kar) → suyun akarsulara, yeraltına ve denizlere ulaşması → yeniden buharlaşma. Bu döngü sayesinde yeryüzündeki su tükenmez, temizlenir ve her yere dağıtılır; bitkiler, hayvanlar ve insanlar ihtiyaç duydukları suya ulaşır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Aşamaları doğru sıralar | 3 |
| Döngünün canlılar için önemini açıklar | 3 |
6. Soru (6 puan) · DKAB.5.1.2
Örnek cevap: Rezzâk: Yağmurla toprağı sulayarak bitkilerin yetişmesini ve canlıların rızkını sağlar. Hâlık: Suyu ve bu düzeni yoktan yaratan O’dur. Rahîm: Canlılara merhamet ederek ihtiyaç duydukları suyu her yere ulaştırır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci ismi yazıp gerekçelendirir | 3 |
| İkinci ismi yazıp gerekçelendirir | 3 |
7. Soru (6 puan) · DKAB.5.1.2
Örnek cevap: Ayette göklerin ve yerin yaratılışı ile gece ve gündüzün birbiri ardınca gelişi delil olarak gösterilmiştir. Ayet insanı evrene dikkatle bakmaya, aklını kullanarak düşünmeye ve bu düzen üzerinden Allah’ın varlığını ve birliğini kavramaya davet eder.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ayetteki delilleri yazar | 3 |
| Ayetin düşünmeye davet ettiğini açıklar | 3 |
8. Soru (7 puan) · DKAB.5.1.2
Örnek cevap: Evrendeki düzeni görmek için yalnızca bakmak yetmez; düşünmek, sorgulamak ve sonuç çıkarmak gerekir. Ayet aklını kullanan insanların bu delilleri fark edebileceğini vurgular. Örnek: Küçük bir tohumdan kocaman bir ağacın büyümesi ve her yıl aynı mevsimde meyve vermesi; tohumun içine bu bilginin yerleştirilmiş olması bir yaratıcının varlığını düşündürür.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| “Akıl sahipleri” ifadesinin nedenini açıklar | 3 |
| Çevreden uygun bir örnek verir | 2 |
| Örneği Allah’ın varlığı ve birliğiyle ilişkilendirir | 2 |
9. Soru (6 puan) · DKAB.5.1.3
Örnek cevap: a) Semî (her şeyi işiten). b) Gafûr (bağışlaması çok olan). c) Rezzâk (rızkı veren).
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| a durumunu doğru eşleştirir | 2 |
| b durumunu doğru eşleştirir | 2 |
| c durumunu doğru eşleştirir | 2 |
10. Soru (6 puan) · DKAB.5.1.3
Örnek cevap: Basîr: Allah’ın her şeyi gördüğünü bilen öğrenci, kimse görmese bile sınavda kopya çekmez, yerdeki çöpü alır, dürüst davranır. Rahîm: Allah’ın merhametli olduğunu bilen öğrenci de çevresindeki insanlara ve hayvanlara merhametle davranır; örneğin sokak hayvanlarına su ve yiyecek bırakır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Basîr ismine uygun bir davranış örneği verir | 3 |
| Rahîm ismine uygun bir davranış örneği verir | 3 |
11. Soru (6 puan) · DKAB.5.1.4
Örnek cevap: Allah birdir, ortağı yoktur. Her şey O’na muhtaçtır ama O hiçbir şeye muhtaç değildir. O doğurmamış ve doğurulmamıştır. Hiçbir şey O’na denk ve benzer değildir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Üç özelliği doğru yazar (her biri 2 puan) | 6 |
12. Soru (7 puan) · DKAB.5.1.4
Örnek cevap: “O Allah birdir” ifadesi Allah’ın tek olduğunu doğrudan belirtir. “Hiçbir şey O’na denk değildir” ifadesi Allah’ın bir benzerinin ya da ortağının olmadığını gösterir. “Doğurmamış ve doğurulmamıştır” ifadesi Allah’ın bir ailesinin ya da soyunun olmadığını, eşsiz olduğunu anlatır. Etkisi: Tevhid inancına sahip Müslüman yalnızca Allah’a ibadet eder, yalnızca O’ndan yardım ister; bu da ona güven ve huzur verir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Tevhidi destekleyen en az iki ifadeyi açıklar | 4 |
| İnancın hayata bir etkisini yazar | 3 |
13. Soru (6 puan) · DKAB.5.2.1
Örnek cevap: Vakitler: sabah, öğle, ikindi, akşam, yatsı. Hazırlıklar: abdest almak, beden ve elbiseyi temiz tutmak, kıbleye yönelmek, niyet etmek (vaktin girmiş olması da kabul edilir).
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Beş vakti doğru yazar | 3 |
| Üç hazırlığı doğru yazar | 3 |
14. Soru (6 puan) · DKAB.5.2.1
Örnek cevap: Namaz tekbir ile başlar; ayakta durulup Kur’an okunur (kıyam ve kıraat), eğilinir (rükû), alın yere konur (secde) ve en son oturularak (oturuş) selamla tamamlanır. Kazanımlar: Günün farklı vakitlerinde Allah’ı anmak insana huzur verir; namaz vakitlerine uymak zamanı planlamayı ve düzenli olmayı öğretir; temizlik alışkanlığı kazandırır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Namazın hareketlerini doğru sırayla özetler | 3 |
| İki kazanımı açıklar | 3 |
15. Soru (6 puan) · DKAB.5.1.3
Örnek cevap: Rahîm: Elif’in yaralı kediye merhamet ederek yardım etmesi. Rezzâk: Sofradaki nimetler için şükretmesi; rızkı verenin Allah olduğunu bilmesi. Semî ve Basîr: Dua ederken Allah’ın onu her zaman işittiğini ve gördüğünü düşünmesi.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Üç ismi doğru belirleyip davranışlarla ilişkilendirir (her biri 2 puan) | 6 |
16. Soru (7 puan) · DKAB.5.1.4
Örnek cevap: Yalnızca okumak sureyi ezberlemeyi sağlar; anlamını öğrenmek ise surenin verdiği mesajı kavramayı ve onu hayata yansıtmayı mümkün kılar. İhlas suresinin anlamını öğrenen kişi, Allah’ın tek olduğunu, her şeyin O’na muhtaç olduğunu ve hiçbir şeyin O’na denk olmadığını bilir. Bu nedenle dua ederken yalnızca Allah’a yöneldiğini, O’nun her şeye gücünün yettiğini düşünerek güven, huzur ve yakınlık hisseder.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Okuma ile anlamını öğrenme arasındaki farkı açıklar | 3 |
| Surenin anlamını dua sırasındaki duygularla ilişkilendirir | 4 |