Deneme amaçlıdır. Sorular ve cevaplar öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.
1. Soru (6 puan) · FB.5.1.2
Örnek cevap: Ay’da canlıların soluyacağı hava (atmosfer) yok denecek kadar azdır. Ay’ın yüzeyinde canlılar için gerekli olan sıvı su bulunmaz.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Atmosferin (havanın) olmamasını neden olarak yazar | 3 |
| Sıvı suyun olmamasını neden olarak yazar | 3 |
2. Soru (7 puan) · FB.5.1.2
Örnek cevap: Dünya’da atmosfer ve su bulunduğu için rüzgâr, yağmur ve akarsular kraterleri zamanla aşındırır. Ay’da atmosfer ve sıvı su olmadığı için rüzgâr ve yağış oluşmaz; bu yüzden kraterler aşınmadan uzun süre kalır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Dünya’da rüzgâr/su gibi aşındırıcı etkenlerin olduğunu belirtir | 3 |
| Ay’da atmosfer ve su olmadığı için bu etkenlerin olmadığını açıklar | 4 |
3. Soru (6 puan) · FB.5.1.2
Örnek cevap: Dönme ve dolanma süreleri farklı olsaydı Ay, Dünya etrafında dolanırken farklı yüzlerini Dünya’ya çevirirdi. Bu durumda Dünya’dan Ay’ın zamanla farklı yüzleri görülebilirdi.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ay’ın farklı yüzlerinin görüleceğini belirtir | 3 |
| Bunu dönme ve dolanma sürelerinin eşit olmamasıyla ilişkilendirir | 3 |
4. Soru (6 puan) · FB.5.1.2
Örnek cevap: Öğrencinin düşüncesi yanlıştır. Ay kendi ekseni etrafında döner. Hep aynı yüzünü görmemizin nedeni, Ay’ın kendi etrafındaki dönüşünü ve Dünya etrafındaki dolanmasını aynı sürede tamamlamasıdır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Düşüncenin yanlış olduğunu ve Ay’ın döndüğünü belirtir | 2 |
| Nedenini dönme ve dolanma sürelerinin eşitliğiyle açıklar | 4 |
5. Soru (6 puan) · FB.5.1.3
Örnek cevap: Lamba Güneş’i, top Ay’ı, öğrencinin başı Dünya’yı temsil eder. Ay kendi ışığını üretmez; Güneş’ten aldığı ışığı yansıtır. Lamba, Ay’ı aydınlatan Güneş ışığını göstermek için gereklidir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Lamba – Güneş eşleştirmesini yapar | 1 |
| Top – Ay eşleştirmesini yapar | 1 |
| Öğrencinin başı – Dünya eşleştirmesini yapar | 1 |
| Ay’ın ışığı Güneş’ten aldığını belirterek lambanın gerekliliğini açıklar | 3 |
6. Soru (7 puan) · FB.5.1.3
Örnek cevap: Top lamba ile baş arasındayken topun öğrenciye bakan yüzü aydınlanmaz; top karanlık görünür. Bu durum Yeni Ay evresini temsil eder. Öğrenci lambaya sırtını döndüğünde topun öğrenciye bakan yüzünün tamamı aydınlanır. Bu durum Dolunay evresini temsil eder.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci durumda topun karanlık görüneceğini yazar | 2 |
| Birinci durumu Yeni Ay ile eşleştirir | 1 |
| İkinci durumda topun tamamen aydınlık görüneceğini yazar | 2 |
| İkinci durumu Dolunay ile eşleştirir | 2 |
7. Soru (8 puan) · FB.5.1.3
Örnek cevap: B (Yeni Ay) → D (İlk Dördün) → A (Dolunay) → C (Son Dördün).
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Kartları doğru sıralar (B, D, A, C) | 4 |
| Dört evrenin adını doğru yazar (her biri 1 puan) | 4 |
Sık yapılan hata: İlk Dördün ile Son Dördün’ü karıştırmak.
8. Soru (6 puan) · FB.5.1.3
Örnek cevap: Yaklaşık 15 gün (iki hafta) sonra gözlemler. Ay evreleri; Ay’ın Dünya etrafında dolanırken Güneş ışığı alan yüzünün Dünya’dan farklı oranlarda görülmesiyle oluşur.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Süreyi yaklaşık 14-15 gün olarak yazar | 2 |
| Ay’ın Dünya etrafında dolandığını belirtir | 2 |
| Aydınlanan yüzün Dünya’dan farklı oranlarda görüldüğünü açıklar | 2 |
9. Soru (6 puan) · FB.5.1.4
Örnek cevap: Pilates topu Güneş’i, nohut Dünya’yı, toplu iğne başı Ay’ı temsil eder. Çünkü üçü arasında en büyüğü Güneş, en küçüğü Ay’dır; Dünya Ay’dan büyük, Güneş’ten çok küçüktür.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Üç eşleştirmeyi doğru yapar (her biri 1 puan) | 3 |
| Büyüklük sıralamasıyla gerekçelendirir (Güneş > Dünya > Ay) | 3 |
10. Soru (6 puan) · FB.5.1.4
Örnek cevap: Güneş Dünya’ya Ay’dan çok daha uzaktır. Cisimler uzaklaştıkça daha küçük görünür; bu yüzden çok büyük olan Güneş, Dünya’ya yakın olan küçük Ay ile yaklaşık aynı büyüklükte görünür.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Güneş’in Dünya’ya Ay’dan çok daha uzak olduğunu belirtir | 3 |
| Uzaklık arttıkça cisimlerin küçük göründüğünü açıklar | 3 |
11. Soru (5 puan) · FB.5.1.4
Örnek cevap: Gece ve gündüzün oluşmasına Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi neden olur. Bu hareketi Dünya yapar ve süresi yaklaşık 24 saattir (1 gün).
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesini belirtir | 3 |
| Süreyi 24 saat (1 gün) olarak yazar | 2 |
12. Soru (6 puan) · FB.5.1.4
Örnek cevap: Güneş merkezdedir ve kendi ekseni etrafında döner. Dünya hem kendi ekseni etrafında döner hem de Güneş’in etrafında dolanır. Ay da hem kendi ekseni etrafında döner hem Dünya’nın etrafında dolanır; Dünya Güneş’in etrafında dolanırken Ay da onunla birlikte Güneş’in etrafında dolanmış olur.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Dünya’nın Güneş etrafında dolandığını belirtir | 2 |
| Ay’ın Dünya etrafında dolandığını belirtir | 2 |
| Ay’ın Dünya ile birlikte Güneş etrafında hareket ettiğini açıklar | 2 |
13. Soru (6 puan) · FB.5.2.1
Örnek cevap: Dinamometre kuvvetin büyüklüğünü ölçen araçtır. Tablodaki değerlerin birimi newtondur (N); bu birim Isaac Newton’ın adından gelir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Dinamometrenin kuvvet ölçtüğünü yazar | 2 |
| Birimi newton (N) olarak yazar | 2 |
| Isaac Newton’ı belirtir | 2 |
14. Soru (6 puan) · FB.5.2.1
Örnek cevap: Sırt çantası (40 N) > Sözlük (12 N) > Su şişesi (5 N) > Kalem kutusu (2 N). 40 ÷ 2 = 20; sırt çantasının değeri kalem kutusunun değerinin 20 katıdır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Cisimleri doğru sıralar | 3 |
| Kat sayısını 20 olarak bulur ve işlemi gösterir | 3 |
15. Soru (6 puan) · FB.5.2.1
Örnek cevap: Doğru değildir. Sırt çantası yaklaşık 40 N’dur ve bu değer dinamometrenin ölçme sınırı olan 10 N’dan büyüktür. Dinamometrenin yayı aşırı uzayıp zarar görebilir ve doğru ölçüm yapılamaz.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Doğru olmadığını belirtir | 2 |
| Çantanın değerinin ölçme sınırından büyük olduğunu karşılaştırır | 2 |
| Yayın zarar göreceğini/doğru ölçüm yapılamayacağını açıklar | 2 |
16. Soru (7 puan) · FB.5.2.1
Örnek cevap: Ölçme sınırı 50 N olan dinamometreyi seçmelidir. Ölçüm yapmadan önce gösterge sıfır noktasına ayarlanmalı, dinamometre dik tutulmalı ve değer göz hizasından okunmalıdır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| 50 N’luk dinamometreyi seçer | 3 |
| Doğru ölçüm için birinci kuralı yazar | 2 |
| Doğru ölçüm için ikinci kuralı yazar | 2 |