5. Sınıf OYSS Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
Bir öğrenci Dünya ile Ay’ın bazı özelliklerini karşılaştıran bir tablo hazırlamıştır.
| Özellik | Dünya | Ay |
|---|---|---|
| Atmosfer (hava tabakası) | Var | Yok denecek kadar az |
| Yüzeyde sıvı su | Var | Yok |
| Yüzey şekilleri | Dağlar, ovalar, denizler | Kraterler, dağlar, düzlükler |
| Kendi ışığını üretir mi? | Hayır | Hayır |
Tablodaki bilgileri kullanarak Ay’da bildiğimiz anlamda canlı yaşamının olmamasının iki nedenini yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Ay’da canlıların soluyacağı hava (atmosfer) yok denecek kadar azdır. Ay’ın yüzeyinde canlılar için gerekli olan sıvı su bulunmaz.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrenci Dünya ile Ay’ın bazı özelliklerini karşılaştıran bir tablo hazırlamıştır.
| Özellik | Dünya | Ay |
|---|---|---|
| Atmosfer (hava tabakası) | Var | Yok denecek kadar az |
| Yüzeyde sıvı su | Var | Yok |
| Yüzey şekilleri | Dağlar, ovalar, denizler | Kraterler, dağlar, düzlükler |
| Kendi ışığını üretir mi? | Hayır | Hayır |
Ay yüzeyindeki kraterler milyonlarca yıl boyunca bozulmadan kalabilir. Dünya’daki kraterler ise zamanla aşınır. Tablodan yararlanarak bu farkın nedenini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Dünya’da atmosfer ve su bulunduğu için rüzgâr, yağmur ve akarsular kraterleri zamanla aşındırır. Ay’da atmosfer ve sıvı su olmadığı için rüzgâr ve yağış oluşmaz; bu yüzden kraterler aşınmadan uzun süre kalır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Ay, kendi ekseni etrafındaki dönüşünü ve Dünya etrafındaki dolanmasını yaklaşık olarak aynı sürede (yaklaşık 27 gün) tamamlar. Bu nedenle Dünya’dan bakan biri Ay’ın hep aynı yüzünü görür.
Ay’ın dönme ve dolanma süreleri farklı olsaydı Dünya’dan Ay’ın görünüşü nasıl değişirdi? Açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Dönme ve dolanma süreleri farklı olsaydı Ay, Dünya etrafında dolanırken farklı yüzlerini Dünya’ya çevirirdi. Bu durumda Dünya’dan Ay’ın zamanla farklı yüzleri görülebilirdi.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Ay, kendi ekseni etrafındaki dönüşünü ve Dünya etrafındaki dolanmasını yaklaşık olarak aynı sürede (yaklaşık 27 gün) tamamlar. Bu nedenle Dünya’dan bakan biri Ay’ın hep aynı yüzünü görür.
Bir öğrenci “Hep aynı yüzünü gördüğümüze göre Ay kendi ekseni etrafında dönmüyor.” diyor. Bu düşünceyi değerlendiriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Öğrencinin düşüncesi yanlıştır. Ay kendi ekseni etrafında döner. Hep aynı yüzünü görmemizin nedeni, Ay’ın kendi etrafındaki dönüşünü ve Dünya etrafındaki dolanmasını aynı sürede tamamlamasıdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Karanlık bir odada Ay’ın evrelerini gösteren bir model hazırlanmıştır.
- Odanın bir köşesine yanan bir lamba konulmuştur.
- Bir öğrenci elinde beyaz bir top tutarak odanın ortasında durmaktadır.
- Öğrenci topu başının biraz üstünde tutarak kendi çevresinde yavaşça döner ve topun aydınlanan kısmını gözlemler.
Modeldeki lamba, top ve öğrencinin başı neyi temsil etmektedir? Lambanın modelde neden gerekli olduğunu açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Lamba Güneş’i, top Ay’ı, öğrencinin başı Dünya’yı temsil eder. Ay kendi ışığını üretmez; Güneş’ten aldığı ışığı yansıtır. Lamba, Ay’ı aydınlatan Güneş ışığını göstermek için gereklidir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Karanlık bir odada Ay’ın evrelerini gösteren bir model hazırlanmıştır.
- Odanın bir köşesine yanan bir lamba konulmuştur.
- Bir öğrenci elinde beyaz bir top tutarak odanın ortasında durmaktadır.
- Öğrenci topu başının biraz üstünde tutarak kendi çevresinde yavaşça döner ve topun aydınlanan kısmını gözlemler.
Öğrenci lambaya doğru dönüp topu lamba ile başı arasında tuttuğunda ve lambaya sırtını dönüp topu tam karşısında tuttuğunda topun nasıl görüneceğini yazınız. Her durumun hangi Ay evresini temsil ettiğini belirtiniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Top lamba ile baş arasındayken topun öğrenciye bakan yüzü aydınlanmaz; top karanlık görünür. Bu durum Yeni Ay evresini temsil eder. Öğrenci lambaya sırtını döndüğünde topun öğrenciye bakan yüzünün tamamı aydınlanır. Bu durum Dolunay evresini temsil eder.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Elif, bir ay boyunca Ay’ı gözlemleyip gözlem kartları hazırlamış; ancak kartlar karışmıştır.
- Kart A: Ay’ın tamamı aydınlık görünüyor.
- Kart B: Ay hiç görünmüyor.
- Kart C: Ay’ın sol yarısı aydınlık görünüyor.
- Kart D: Ay’ın sağ yarısı aydınlık görünüyor.
Kartları Yeni Ay’dan başlayarak Ay evrelerinin oluş sırasına göre sıralayınız ve her kartın evre adını yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
B (Yeni Ay) → D (İlk Dördün) → A (Dolunay) → C (Son Dördün).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 8
Öncülü göster
Elif, bir ay boyunca Ay’ı gözlemleyip gözlem kartları hazırlamış; ancak kartlar karışmıştır.
- Kart A: Ay’ın tamamı aydınlık görünüyor.
- Kart B: Ay hiç görünmüyor.
- Kart C: Ay’ın sol yarısı aydınlık görünüyor.
- Kart D: Ay’ın sağ yarısı aydınlık görünüyor.
Elif, Kart B’deki görünümü gözlemledikten yaklaşık kaç gün sonra Kart A’daki görünümü gözlemler? Ay evrelerinin neden oluştuğunu açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Yaklaşık 15 gün (iki hafta) sonra gözlemler. Ay evreleri; Ay’ın Dünya etrafında dolanırken Güneş ışığı alan yüzünün Dünya’dan farklı oranlarda görülmesiyle oluşur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Güneş, Dünya ve Ay’ın büyüklüklerini karşılaştırmak için bir model oluşturulacaktır. Kullanılabilecek malzemeler:
- Büyük bir pilates topu
- Bir nohut tanesi
- Bir toplu iğnenin başı
Malzemeleri Güneş, Dünya ve Ay ile eşleştiriniz. Eşleştirmenizi büyüklükleri karşılaştırarak gerekçelendiriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Pilates topu Güneş’i, nohut Dünya’yı, toplu iğne başı Ay’ı temsil eder. Çünkü üçü arasında en büyüğü Güneş, en küçüğü Ay’dır; Dünya Ay’dan büyük, Güneş’ten çok küçüktür.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Güneş, Dünya ve Ay’ın büyüklüklerini karşılaştırmak için bir model oluşturulacaktır. Kullanılabilecek malzemeler:
- Büyük bir pilates topu
- Bir nohut tanesi
- Bir toplu iğnenin başı
Güneş, Ay’dan çok daha büyük olduğu hâlde gökyüzünde Güneş ile Ay yaklaşık aynı büyüklükte görünür. Bunun nedenini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Güneş Dünya’ya Ay’dan çok daha uzaktır. Cisimler uzaklaştıkça daha küçük görünür; bu yüzden çok büyük olan Güneş, Dünya’ya yakın olan küçük Ay ile yaklaşık aynı büyüklükte görünür.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Güneş, Dünya ve Ay’ın hareketleriyle ilgili bilgiler:
| Hareket | Yaklaşık süre |
|---|---|
| Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi | 1 gün (24 saat) |
| Dünya’nın Güneş etrafında dolanması | 1 yıl (365 gün) |
| Ay’ın Dünya etrafında dolanması | Yaklaşık 27 gün |
| Güneş’in kendi ekseni etrafında dönmesi | Yaklaşık 25-27 gün |
Tablodaki hareketlerden hangisi gece ile gündüzün oluşmasına neden olur? Bu hareketi yapan gök cismini ve hareketin süresini yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Gece ve gündüzün oluşmasına Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi neden olur. Bu hareketi Dünya yapar ve süresi yaklaşık 24 saattir (1 gün).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 5
Öncülü göster
Güneş, Dünya ve Ay’ın hareketleriyle ilgili bilgiler:
| Hareket | Yaklaşık süre |
|---|---|
| Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi | 1 gün (24 saat) |
| Dünya’nın Güneş etrafında dolanması | 1 yıl (365 gün) |
| Ay’ın Dünya etrafında dolanması | Yaklaşık 27 gün |
| Güneş’in kendi ekseni etrafında dönmesi | Yaklaşık 25-27 gün |
Ay hem Dünya’nın etrafında hem de Dünya ile birlikte Güneş’in etrafında dolanır. Güneş, Dünya ve Ay’ın hareketlerini bir çizimle ya da cümlelerle anlatınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Güneş merkezdedir ve kendi ekseni etrafında döner. Dünya hem kendi ekseni etrafında döner hem de Güneş’in etrafında dolanır. Ay da hem kendi ekseni etrafında döner hem Dünya’nın etrafında dolanır; Dünya Güneş’in etrafında dolanırken Ay da onunla birlikte Güneş’in etrafında dolanmış olur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Öğrenciler sınıftaki bazı cisimleri dinamometreye asarak ölçüm yapmıştır.
| Cisim | Dinamometrenin gösterdiği değer |
|---|---|
| Kalem kutusu | 2 N |
| Su şişesi | 5 N |
| Sözlük | 12 N |
| Sırt çantası | 40 N |
Dinamometre neyi ölçen bir araçtır? Tablodaki değerlerin birimi nedir ve bu birim hangi bilim insanının adından gelir?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Dinamometre kuvvetin büyüklüğünü ölçen araçtır. Tablodaki değerlerin birimi newtondur (N); bu birim Isaac Newton’ın adından gelir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Öğrenciler sınıftaki bazı cisimleri dinamometreye asarak ölçüm yapmıştır.
| Cisim | Dinamometrenin gösterdiği değer |
|---|---|
| Kalem kutusu | 2 N |
| Su şişesi | 5 N |
| Sözlük | 12 N |
| Sırt çantası | 40 N |
Tablodaki cisimleri dinamometrede okunan değerlere göre büyükten küçüğe sıralayınız. Sırt çantasının değeri kalem kutusunun değerinin kaç katıdır?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Sırt çantası (40 N) > Sözlük (12 N) > Su şişesi (5 N) > Kalem kutusu (2 N). 40 ÷ 2 = 20; sırt çantasının değeri kalem kutusunun değerinin 20 katıdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Sınıfta ölçme sınırı 10 N olan ve ölçme sınırı 50 N olan iki dinamometre bulunmaktadır. Ayşe, sırt çantasını ölçme sınırı 10 N olan dinamometreye asmak istiyor.
Ayşe’nin sırt çantasını ölçme sınırı 10 N olan dinamometreye asması doğru mudur? Gerekçesiyle açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Doğru değildir. Sırt çantası yaklaşık 40 N’dur ve bu değer dinamometrenin ölçme sınırı olan 10 N’dan büyüktür. Dinamometrenin yayı aşırı uzayıp zarar görebilir ve doğru ölçüm yapılamaz.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Sınıfta ölçme sınırı 10 N olan ve ölçme sınırı 50 N olan iki dinamometre bulunmaktadır. Ayşe, sırt çantasını ölçme sınırı 10 N olan dinamometreye asmak istiyor.
Ayşe, sırt çantasını ölçmek için hangi dinamometreyi seçmelidir? Dinamometreyle doğru ölçüm yapmak için dikkat edilmesi gereken iki kuralı yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Ölçme sınırı 50 N olan dinamometreyi seçmelidir. Ölçüm yapmadan önce gösterge sıfır noktasına ayarlanmalı, dinamometre dik tutulmalı ve değer göz hizasından okunmalıdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7