Süre 40 dakikadır. Soruların puanları yanlarında belirtilmiştir. Cevaplarınızı gerekçeleriyle ve işlem adımlarını göstererek yazınız.
Bir öğrenci Dünya ile Ay’ın bazı özelliklerini karşılaştıran bir tablo hazırlamıştır.
| Özellik | Dünya | Ay |
|---|---|---|
| Atmosfer (hava tabakası) | Var | Yok denecek kadar az |
| Yüzeyde sıvı su | Var | Yok |
| Yüzey şekilleri | Dağlar, ovalar, denizler | Kraterler, dağlar, düzlükler |
| Kendi ışığını üretir mi? | Hayır | Hayır |
(1. ve 2. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)1. Tablodaki bilgileri kullanarak Ay’da bildiğimiz anlamda canlı yaşamının olmamasının iki nedenini yazınız.
(7 puan)2. Ay yüzeyindeki kraterler milyonlarca yıl boyunca bozulmadan kalabilir. Dünya’daki kraterler ise zamanla aşınır. Tablodan yararlanarak bu farkın nedenini açıklayınız.
Ay, kendi ekseni etrafındaki dönüşünü ve Dünya etrafındaki dolanmasını yaklaşık olarak aynı sürede (yaklaşık 27 gün) tamamlar. Bu nedenle Dünya’dan bakan biri Ay’ın hep aynı yüzünü görür.
(3. ve 4. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)3. Ay’ın dönme ve dolanma süreleri farklı olsaydı Dünya’dan Ay’ın görünüşü nasıl değişirdi? Açıklayınız.
(6 puan)4. Bir öğrenci “Hep aynı yüzünü gördüğümüze göre Ay kendi ekseni etrafında dönmüyor.” diyor. Bu düşünceyi değerlendiriniz.
Karanlık bir odada Ay’ın evrelerini gösteren bir model hazırlanmıştır.
(5. ve 6. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)5. Modeldeki lamba, top ve öğrencinin başı neyi temsil etmektedir? Lambanın modelde neden gerekli olduğunu açıklayınız.
(7 puan)6. Öğrenci lambaya doğru dönüp topu lamba ile başı arasında tuttuğunda ve lambaya sırtını dönüp topu tam karşısında tuttuğunda topun nasıl görüneceğini yazınız. Her durumun hangi Ay evresini temsil ettiğini belirtiniz.
Elif, bir ay boyunca Ay’ı gözlemleyip gözlem kartları hazırlamış; ancak kartlar karışmıştır.
(7. ve 8. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(8 puan)7. Kartları Yeni Ay’dan başlayarak Ay evrelerinin oluş sırasına göre sıralayınız ve her kartın evre adını yazınız.
(6 puan)8. Elif, Kart B’deki görünümü gözlemledikten yaklaşık kaç gün sonra Kart A’daki görünümü gözlemler? Ay evrelerinin neden oluştuğunu açıklayınız.
Güneş, Dünya ve Ay’ın büyüklüklerini karşılaştırmak için bir model oluşturulacaktır. Kullanılabilecek malzemeler:
(9. ve 10. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)9. Malzemeleri Güneş, Dünya ve Ay ile eşleştiriniz. Eşleştirmenizi büyüklükleri karşılaştırarak gerekçelendiriniz.
(6 puan)10. Güneş, Ay’dan çok daha büyük olduğu hâlde gökyüzünde Güneş ile Ay yaklaşık aynı büyüklükte görünür. Bunun nedenini açıklayınız.
Güneş, Dünya ve Ay’ın hareketleriyle ilgili bilgiler:
| Hareket | Yaklaşık süre |
|---|---|
| Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi | 1 gün (24 saat) |
| Dünya’nın Güneş etrafında dolanması | 1 yıl (365 gün) |
| Ay’ın Dünya etrafında dolanması | Yaklaşık 27 gün |
| Güneş’in kendi ekseni etrafında dönmesi | Yaklaşık 25-27 gün |
(11. ve 12. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(5 puan)11. Tablodaki hareketlerden hangisi gece ile gündüzün oluşmasına neden olur? Bu hareketi yapan gök cismini ve hareketin süresini yazınız.
(6 puan)12. Ay hem Dünya’nın etrafında hem de Dünya ile birlikte Güneş’in etrafında dolanır. Güneş, Dünya ve Ay’ın hareketlerini bir çizimle ya da cümlelerle anlatınız.
Öğrenciler sınıftaki bazı cisimleri dinamometreye asarak ölçüm yapmıştır.
| Cisim | Dinamometrenin gösterdiği değer |
|---|---|
| Kalem kutusu | 2 N |
| Su şişesi | 5 N |
| Sözlük | 12 N |
| Sırt çantası | 40 N |
(13. ve 14. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)13. Dinamometre neyi ölçen bir araçtır? Tablodaki değerlerin birimi nedir ve bu birim hangi bilim insanının adından gelir?
(6 puan)14. Tablodaki cisimleri dinamometrede okunan değerlere göre büyükten küçüğe sıralayınız. Sırt çantasının değeri kalem kutusunun değerinin kaç katıdır?
Sınıfta ölçme sınırı 10 N olan ve ölçme sınırı 50 N olan iki dinamometre bulunmaktadır. Ayşe, sırt çantasını ölçme sınırı 10 N olan dinamometreye asmak istiyor.
(15. ve 16. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)15. Ayşe’nin sırt çantasını ölçme sınırı 10 N olan dinamometreye asması doğru mudur? Gerekçesiyle açıklayınız.
(7 puan)16. Ayşe, sırt çantasını ölçmek için hangi dinamometreyi seçmelidir? Dinamometreyle doğru ölçüm yapmak için dikkat edilmesi gereken iki kuralı yazınız.
Başarılar! · www.okuljet.com · Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Deneme amaçlıdır. Sorular öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.