Deneme amaçlıdır. Sorular ve cevaplar öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.
1. Soru (6 puan) · SB.5.1.1
Örnek cevap: Sınıf başkanı olarak öğrencilerin isteklerini öğretmene iletme hakkı vardır; sınıf düzenine dikkat etmek ve arkadaşlarının görüşlerini adil biçimde toplamak sorumluluğudur. Takım kaptanı olarak maçta takımı temsil etme hakkı vardır; antrenmanlara düzenli katılmak ve takım arkadaşlarını cesaretlendirmek sorumluluğudur.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci grup için uygun hak ve sorumluluk yazar | 3 |
| İkinci grup için uygun hak ve sorumluluk yazar | 3 |
2. Soru (6 puan) · SB.5.1.1
Örnek cevap: Ece toplantıya sınıf başkan yardımcısının katılmasını isteyip toplantıda konuşulanları ondan öğrenebilir. Ya da önceden antrenörüyle konuşup maça yedek bir oyuncunun kaptan olarak çıkmasını sağlayabilir. Önemli olan, her iki gruba karşı sorumluluğunu ihmal etmeden ilgili kişilere önceden haber vermesidir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci uygulanabilir çözüm önerisi | 2 |
| İkinci uygulanabilir çözüm önerisi | 2 |
| Rollerin çakıştığını ve sorumlulukların gözetilmesi gerektiğini belirtir | 2 |
3. Soru (6 puan) · SB.5.1.1
Örnek cevap: Öğretmen süreci yönetir ve karar verme yolunu belirler. Okul müdürü okulun yöneticisi olarak güvenlik şartını koyar. Sınıf başkanı önerileri toplayarak öğrencilerle öğretmen arasında köprü olur. Öğrenciler öneri sunar ve oylamaya katılır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Öğretmen ve müdürün rolünü doğru yazar | 3 |
| Sınıf başkanı ve öğrencilerin rolünü doğru yazar | 3 |
4. Soru (7 puan) · SB.5.1.1
Örnek cevap: Okul müdürünün koyduğu “okula yakın ve güvenli yer” şartı sağlanmadığı için bu karar uygulanamaz; gezi yerinin şartlara uygun seçenekler arasından yeniden belirlenmesi gerekir. Bu örnek, bir gruptaki rollerin birbirine bağlı olduğunu gösterir: öğrencilerin oyu önemlidir ama yöneticinin sorumluluğu gereği koyduğu kurallar çerçevesinde geçerlidir. Sınıf başkanı da bu durumu arkadaşlarına açıklayarak yeni öneriler toplamalıdır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Kararın müdürün şartı nedeniyle uygulanamayacağını belirtir | 2 |
| Rollerin birbirine bağlı olduğunu açıklar | 3 |
| Sınıf başkanı veya öğretmenin yapması gerekeni yazar | 2 |
5. Soru (6 puan) · SB.5.1.2
Örnek cevap: Halk oyunu: horon, halay, zeybek, bar. Yemek: hamsili pilav, baklava, boyoz, cağ kebabı. El sanatı: bakır işlemeciliği, Oltu taşı işçiliği (kemençe bir müzik aletidir). Farklılaşmanın nedeni illerin iklimi, yetişen ürünleri ve tarihî geçmişinin farklı olmasıdır; örneğin Karadeniz kıyısında hamsi bol olduğu için yemeklerde kullanılır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Halk oyunlarını doğru gruplandırır | 2 |
| Yemekleri ve el sanatlarını doğru gruplandırır | 2 |
| Farklılaşmanın uygun bir nedenini yazar | 2 |
6. Soru (6 puan) · SB.5.1.2
Örnek cevap: Öğrenciler birbirlerinin kültürünü tanıdıkça birbirlerini daha iyi anlar ve ön yargıları azalır. Farklılıklara saygı duyulan bir sınıfta herkes kendini değerli hisseder ve arkadaşlık bağları güçlenir. Ayrıca öğrenciler farklı oyunları, yemekleri öğrenerek yeni deneyimler kazanır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci olumlu etkiyi açıklar | 3 |
| İkinci olumlu etkiyi açıklar | 3 |
7. Soru (6 puan) · SB.5.1.2
Örnek cevap: Ağız (şive) farklılıkları kültürel zenginliğin bir parçasıdır; bununla alay etmek saygısızlıktır ve doğru bir davranış değildir. Bu davranış Ali’nin kendini dışlanmış hissetmesine, özgüveninin azalmasına ve derse katılmaktan çekinmesine yol açmıştır. Sınıfta güven ortamı zayıflar ve öğrenciler arasında kırgınlık oluşur.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Davranışın saygısızlık olduğunu gerekçesiyle belirtir | 2 |
| Ali üzerindeki etkisini açıklar | 2 |
| Sınıfın birlikte yaşamasına etkisini açıklar | 2 |
8. Soru (7 puan) · SB.5.1.2
Örnek cevap: Öneriler: Her hafta bir öğrencinin memleketini tanıttığı “Memleketim” sunumları yapmak; farklı yörelerin türkülerini ve oyunlarını öğrenmek; okul panosunda illerin yöresel kelimelerinden oluşan bir “Türkçemizin renkleri” köşesi hazırlamak. Ali memleketini ve oradaki kelimeleri tanıtırsa arkadaşları şivesini alay konusu değil, merak edilen bir özellik olarak görür; Ali de kendini değerli hisseder ve derse yeniden katılır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Üç uygun etkinlik önerir (her biri 1 puan) | 3 |
| Bir önerinin Ali’nin durumuna etkisini açıklar | 4 |
9. Soru (6 puan) · SB.5.1.2
Örnek cevap: Bu gelenekler ülkemizin farklı bölgelerinde ortak olarak yaşatılır; hepsi insanları bir araya getirir, saygı ve yardımlaşmayı öne çıkarır. Ortak gelenekler insanlar arasında “biz” duygusunu güçlendirir; zor günlerde dayanışmayı, mutlu günlerde paylaşmayı sağlar.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ortak özelliği (ortak yaşatılma, bir araya getirme) belirtir | 3 |
| Birlikte yaşamaya katkısını açıklar | 3 |
10. Soru (6 puan) · SB.5.1.2
Örnek cevap: Örnek: Bayram sabahı ailece büyüklerin ziyaret edilmesi. Bu gelenekte aile üyeleri bir araya gelir, büyükler gönülleri alınarak sevindirilir, çocuklara harçlık ve şeker verilir. Bu gelenek kaybolursa aile ve akrabalık bağları zayıflar, büyüklere saygı gibi değerler gelecek kuşaklara aktarılamaz.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Bir geleneği uygun biçimde tanıtır | 3 |
| Kaybolmasının toplumsal sonuçlarını açıklar | 3 |
11. Soru (6 puan) · SB.5.1.1
Örnek cevap: Yönetici toplantıyı düzenler, görüşleri dinler ve alınan kararı uygular. Daire sakinleri görüşlerini açıklar, oy kullanır ve karara uyar. Bu roller apartmanda herkesin huzur içinde ve iş birliğiyle yaşamasına hizmet eder.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Yöneticinin rolünü yazar | 2 |
| Daire sakinlerinin rolünü yazar | 2 |
| Ortak amacı açıklar | 2 |
12. Soru (7 puan) · SB.5.1.1
Örnek cevap: Oyun alanı yapılabilir ancak yaşlı sakinlerin dairelerinden uzak bir köşeye kurulur ve kullanım saatleri belirlenir (örneğin 22.00’den sonra kullanılmaz). Yönetici kararı yazılı olarak duyurur, oyun alanı için gerekli düzenlemeyi yaptırır ve kurala uyulup uyulmadığını izler. Aileler çocukların saatlere uymasını sağlar; yaşlı sakinler de rahatsız oldukları bir durumu önce yöneticiye iletir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| İki tarafın isteğini gözeten bir öneri geliştirir | 3 |
| Yöneticiye düşen görevleri yazar | 2 |
| Sakinlere düşen görevleri yazar | 2 |
13. Soru (6 puan) · SB.5.2.1
Örnek cevap: “Kuzeyinde Ankara, doğusunda Aksaray, güneyinde Karaman ve Mersin, batısında Isparta ve Afyonkarahisar bulunur.” ve “Konya … ülkemizin batısını güneyine bağlayan yolların üzerindedir.” Göreceli konum, bir yerin çevresindeki başka yerlere, yeryüzü şekillerine veya yollara göre nerede olduğunun belirtilmesidir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Göreceli konum belirten iki cümleyi doğru seçer | 3 |
| Göreceli konumu doğru açıklar | 3 |
Sık yapılan hata: Yüz ölçümünü belirten cümleyi göreceli konum sanmak.
14. Soru (6 puan) · SB.5.2.1
Örnek cevap: Geniş ve düz ova sayesinde tahıl gibi ürünlerin yetiştirildiği tarım faaliyetleri yaygındır. Önemli yolların üzerinde bulunması ticaretin ve ulaşımın gelişmesini sağlar; ürünler kolayca başka illere gönderilir, fabrikalar ve depolar kurulur.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ovanın tarıma etkisini açıklar | 3 |
| Yolların ticaret/ulaşım/sanayiye etkisini açıklar | 3 |
15. Soru (6 puan) · SB.5.2.1
Örnek cevap: “İzmir, Ege Denizi kıyısında yer alır.” ifadesi göreceli konum belirtir. Örnek tarif: “Okulumuz, belediye parkının karşısında, sağlık ocağının yanında ve pazar yerinin arkasındaki sokakta bulunur.” (Öğrencinin kendi okuluna göre verdiği uygun tarifler kabul edilir.)
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Göreceli konum ifadesini doğru bulur | 2 |
| Okulun konumunu en az üç yere göre tarif eder | 4 |
16. Soru (7 puan) · SB.5.2.1
Örnek cevap: İzmir deniz kıyısındadır, Konya ise denize uzak, iç kesimde ve geniş bir ovadadır. Kıyıda olduğu için İzmir’de liman ticareti ve deniz turizmi gelişmiştir; ürünler gemilerle başka ülkelere gönderilir. Konya’da denize kıyısı olmadığından ekonomide tahıl tarımı ve kara yolu–demir yolu ile yapılan ticaret öne çıkar.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| İki ilin konum farkını belirtir | 2 |
| İzmir için uygun bir etki yazar | 2 |
| Konya için uygun bir etki yazar | 3 |