Deneme amaçlıdır. Sorular ve cevaplar öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.
1. Soru (6 puan) · SB.6.1.1
Örnek cevap: Geniş aileden (dede, nine, amcalar aynı evde) çekirdek aileye (anne, baba, çocuklar) geçilmiştir. Kararları tek kişinin (dedenin) vermesi yerine aile üyelerinin birlikte konuşarak karar vermesi yaygınlaşmıştır. Ayrıca çocukların erken yaşta çalışması yerine okula gitmesi ve meslek seçebilmesi önem kazanmıştır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci değişikliği doğru yazar | 3 |
| İkinci değişikliği doğru yazar | 3 |
2. Soru (6 puan) · SB.6.1.1
Örnek cevap: Örnek: Kardeşim doğduğunda ailede “en küçük çocuk” rolüm değişti ve abla/ağabey oldum. Bu değişiklikle kardeşime göz kulak olmak, ona örnek olmak ve ev işlerinde anneme yardım etmek gibi yeni sorumluluklarım oldu. (İlkokuldan ortaokula geçiş, takımda kaptan olma gibi örnekler de kabul edilir.)
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Rolün zaman içinde değiştiği uygun bir örnek verir | 3 |
| Değişikliğin getirdiği sorumluluğu açıklar | 3 |
3. Soru (6 puan) · SB.6.1.1
Örnek cevap: Kadınlar önce Medeni Kanun ile hukuki haklarda erkeklerle eşit hâle gelmiş, ardından belediye ve milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazanarak yönetime katılabilmiştir. Böylece kadınların rolü aile içiyle sınırlı kalmayıp siyasetten bilime, sağlıktan spora kadar toplumsal hayatın her alanına genişlemiştir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Hukuki ve siyasi haklardaki değişimi açıklar | 3 |
| Rolün toplumsal hayatın farklı alanlarına genişlediğini belirtir | 3 |
4. Soru (7 puan) · SB.6.1.1
Örnek cevap: Yasal düzenlemeler: 1934’te kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmesi kadınların siyasette rol almasını sağladı. Eğitim: Okullaşmanın artmasıyla çocuklar tarlada çalışmak yerine okula gitmeye başladı. Teknoloji: Bilgisayar ve internetle evden çalışma yaygınlaştı; bazı meslekler ortadan kalkıp yenileri ortaya çıktı. (Göç, şehirleşme ve ekonomik değişmeler de kabul edilir.)
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Üç uygun etken yazar (her biri 1 puan) | 3 |
| Etkenlere uygun örnekler verir | 4 |
5. Soru (6 puan) · SB.6.1.2
Örnek cevap: Türk toplulukları geçmişte aynı kökenden gelmiş, uzun süre birlikte yaşamış ve ortak bir dil ile kültür geliştirmiştir; farklı ülkelere dağılsalar da bu mirası korumuşlardır. Başka örnekler: Ortak destanlar (Oğuz Kağan Destanı), at sevgisi ve at sporları, misafirperverlik, büyüklere saygı.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ortaklığın nedenini (ortak köken, tarih) açıklar | 3 |
| İki uygun örnek daha yazar | 3 |
6. Soru (6 puan) · SB.6.1.2
Örnek cevap: Ortak kültür, toplumlar arasında kardeşlik ve dostluk duygusunu güçlendirir; insanlar birbirini daha kolay anlar. Bu bağlar eğitim, ticaret, turizm ve sanat alanlarında iş birliğini artırır; örneğin öğrenci değişimleri ve ortak festivaller düzenlenir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci katkıyı açıklar | 3 |
| İkinci katkıyı açıklar | 3 |
7. Soru (6 puan) · SB.6.1.2
Örnek cevap: Vatanseverlik: Halk vatanını işgalden kurtarmak için canını ve malını ortaya koymuştur. Bağımsızlık: Halk başka bir devletin yönetimi altında yaşamayı kabul etmemiştir. Dayanışma ve fedakârlık: İnsanlar ellerindeki az şeyi bile orduyla paylaşmıştır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci millî değeri yazıp açıklar | 3 |
| İkinci millî değeri yazıp açıklar | 3 |
8. Soru (7 puan) · SB.6.1.2
Örnek cevap: Kadınların cepheye cephane taşıması, halkın Tekâlif-i Millîye ile ordunun ihtiyaçlarını karşılaması ve farklı bölgelerden insanların birlikte savaşması, savaşın yalnızca orduyla değil bütün milletin desteğiyle kazanıldığını gösterir. Bu destek olmadan ordunun silah, yiyecek ve giyecek ihtiyacı karşılanamazdı. Günümüzde depremler gibi afetlerde yurdun her yerinden yardım gönderilmesi ve gönüllülerin bölgeye koşması toplumsal birliğimizi güçlendirir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Yargıyı en az iki bilgiyle destekler | 3 |
| Halk desteğinin neden belirleyici olduğunu açıklar | 2 |
| Günümüzden uygun bir örnek verir | 2 |
9. Soru (6 puan) · SB.6.1.3
Örnek cevap: Sorundan öğrenciler, veliler, öğretmenler ve sürücüler etkilenir. Çözümde belediye (hız kesici, yaya geçidi, işaretler), emniyet/trafik polisi (denetim), okul yönetimi ve okul aile birliği (gönüllü ekip, başvuru) ile sürücüler (kurallara uyma) görev almalıdır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Sorundan etkilenenleri yazar | 3 |
| Çözümde görev alması gereken kişi ve kurumları yazar | 3 |
10. Soru (6 puan) · SB.6.1.3
Örnek cevap: Öneri A kalıcı bir çözümdür, araçları her saatte yavaşlatır; ancak belediyenin onayı ve yapımı zaman alabilir. Öneri B hemen uygulanabilir; ancak gönüllülerin her gün düzenli bulunması zordur. Uzlaşma: Belediyeye hemen başvuru yapılırken hız kesici yapılana kadar gönüllü ekip görev yapabilir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Öneri A’nın olumlu ve olumsuz yönünü yazar | 2 |
| Öneri B’nin olumlu ve olumsuz yönünü yazar | 2 |
| İki öneriyi birleştiren uzlaşma çözümü önerir | 2 |
11. Soru (6 puan) · SB.6.1.3
Örnek cevap: Nedenler: Tabaklara ihtiyaçtan fazla yemek konması; öğrencilerin sevmediği yemekleri yememesi; israfın öneminin bilinmemesi. Sonuçlar: Emek ve paranın boşa gitmesi; gıdaya ihtiyacı olan insanlar varken kaynakların harcanması; çöp miktarının artmasıyla çevrenin kirlenmesi.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| İki uygun neden yazar | 3 |
| İki uygun sonuç yazar | 3 |
12. Soru (7 puan) · SB.6.1.3
Örnek cevap: Kurallar: Herkes söz alarak konuşur ve karşısındakini sözünü kesmeden dinler; görüşler kişilere değil fikirlere yönelik eleştirilir; karar gerekçeler tartışıldıktan sonra alınır. Öneri: Yemekhanede “az al, yeterse tekrar al” uygulaması başlatılsın; böylece tabaklarda yemek artmaz. İtiraz: “Öğrenciler tekrar sıraya girmek istemez.” Cevap: İkinci porsiyon için ayrı ve hızlı bir servis noktası açılarak bekleme süresi kısaltılabilir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Müzakere için iki uygun kural yazar | 2 |
| Gerekçeli bir çözüm önerisi sunar | 3 |
| Bir itiraza uygun cevap verir | 2 |
13. Soru (6 puan) · SB.6.2.1
Örnek cevap: Enlem ve boylam bilgisi (36°–42° kuzey enlemleri, 26°–45° doğu boylamları) matematik konumdur. Denizlerle çevrili olması, Asya ve Avrupa’da toprağı bulunması ve boğazlar ise göreceli konumdur. Matematik konum bir yerin enlem ve boylamla kesin olarak belirtilmesidir; göreceli konum ise bir yerin çevresindeki denizler, kıtalar, ülkeler gibi unsurlara göre belirtilmesidir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Matematik konum bilgisini doğru belirler | 2 |
| Göreceli konum bilgilerini doğru belirler | 2 |
| İki kavram arasındaki farkı açıklar | 2 |
14. Soru (6 puan) · SB.6.2.1
Örnek cevap: Asya ile Avrupa arasında bir köprü konumunda olması, kıtalar arası ticaret ve ulaşım yollarının ülkemizden geçmesini sağlar. Boğazların Karadeniz’i Akdeniz’e bağlaması ülkemize stratejik ve ekonomik önem kazandırır. Üç tarafının denizlerle çevrili olması deniz ticareti, balıkçılık ve turizmi geliştirir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci avantajı açıklar | 3 |
| İkinci avantajı açıklar | 3 |
15. Soru (6 puan) · SB.6.2.1
Örnek cevap: Afrika’nın Atlas Okyanusu (batısında) ve Hint Okyanusu’na (doğusunda) kıyısı vardır. Hem Büyük Okyanus’a hem Atlas Okyanusu’na kıyısı olan kıtalar Kuzey Amerika ve Güney Amerika’dır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Afrika’nın kıyısı olduğu okyanusları doğru yazar | 3 |
| Kuzey ve Güney Amerika’yı doğru belirler | 3 |
16. Soru (7 puan) · SB.6.2.1
Örnek cevap: İstanbul Boğazı → Marmara Denizi → Çanakkale Boğazı → Ege Denizi → Akdeniz → Süveyş Kanalı → Kızıldeniz → Hint Okyanusu → Büyük Okyanus → Japonya. Türkiye’nin boğazlara ve Akdeniz’e kıyısı olması, ülkemizin Asya’nın uzak doğusuyla deniz yoluyla ticaret yapmasını kolaylaştırır; Karadeniz’e kıyısı olan ülkeler de dünya denizlerine ulaşmak için boğazlarımızı kullanır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Boğazları ve Türkiye çevresindeki denizleri doğru sıralar | 2 |
| Süveyş Kanalı, Kızıldeniz ve okyanusları doğru sıralar | 3 |
| Güzergâhın Türkiye için önemini açıklar | 2 |