9. Sınıf OYSS Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı

Adı Soyadı:Sınıfı:No:Puan:

Süre 40 dakikadır. Soruların puanları yanlarında belirtilmiştir. Cevaplarınızı gerekçeleriyle ve işlem adımlarını göstererek yazınız.

Bir Küf Mantarının Hikâyesi

1928 yılında bakterilerle çalışan Alexander Fleming, tatilden döndüğünde bazı besi ortamlarının küf mantarıyla kirlendiğini gördü. Küfün çevresinde bakterilerin üremediği temiz bir halka dikkatini çekti. Fleming, küfün bakterileri öldüren bir madde salgıladığını düşündü ve bu maddeye penisilin adını verdi.

Penisilin ilaç olarak ancak 1940’larda yaygın biçimde üretilebildi ve milyonlarca insanın enfeksiyonlardan kurtulmasını sağladı.

(1. ve 2. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)1. Fleming’in penisilini keşfetmesini sağlayan gözlem nedir? Bu keşfin insan hayatına katkısını açıklayınız.

(6 puan)2. Günümüzde antibiyotiklerin gereksiz ve bilinçsiz kullanımı bir sorun hâline gelmiştir. Bu durumun yol açtığı sorunu açıklayınız ve bilinçli antibiyotik kullanımı için bir öneride bulununuz.

Mikroskobun gelişimiyle ilgili bazı bilgiler:

1665: Robert Hooke, kendi yaptığı mikroskopla mantar dokusunda küçük odacıklar gördü ve bunlara “hücre” adını verdi.
1670’ler: Antonie van Leeuwenhoek, geliştirdiği mercekle bir damla suda hareket eden küçük canlıları ilk kez gözlemledi.
1930’lar: Elektron mikroskobu geliştirildi ve virüsler gibi çok küçük yapılar görülebildi.

(3. ve 4. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)3. Mikroskobun gelişimi biyolojide hangi yeni bilgilere ulaşılmasını sağlamıştır? Metinden iki örnek veriniz.

(7 puan)4. Mikroskobun gelişiminden yola çıkarak teknolojideki gelişmelerin bilimsel bilgiyi nasıl etkilediğini değerlendiriniz. Mikroskobun günümüzde sağlık alanındaki bir kullanımına örnek veriniz.

Eskiden canlıların cansız maddelerden kendiliğinden oluştuğuna inanılıyordu. Louis Pasteur bu görüşü test etmek için bir deney yaptı:

Et suyunu iki şişeye koydu ve iki şişeyi de kaynatarak içindeki mikroorganizmaları öldürdü.
Birinci şişenin boynunu kuğu boynu şeklinde kıvırdı; hava girebiliyor ama tozlar ve mikroorganizmalar boyundaki kıvrımda takılıyordu.
İkinci şişenin kıvrık boynunu kırdı.
Günler sonra kuğu boyunlu şişedeki et suyu bozulmadı, boynu kırılan şişedeki et suyu ise bozuldu.

(5. ve 6. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)5. Pasteur’ün test ettiği hipotez nedir? Deneyin sonucu bu hipotezi destekler mi? Açıklayınız.

(6 puan)6. Pasteur neden şişelerden birinin boynunu kapatmak yerine kuğu boynu şeklinde kıvırmıştır? Bu tercih deneyin güvenilirliğini nasıl artırmıştır?

Bir öğrenci “Bitkiler ışık aldıkça daha hızlı büyür.” düşüncesini test etmek için bir deney tasarlamıştır.

Saksı	Günlük ışık süresi	Su	Toprak	3 hafta sonra boy
A	4 saat	50 mL	Aynı tür	6 cm
B	8 saat	50 mL	Aynı tür	10 cm
C	12 saat	50 mL	Aynı tür	14 cm

(7. ve 8. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)7. Deneydeki bağımsız değişkeni, bağımlı değişkeni ve iki kontrollü (sabit) değişkeni yazınız.

(7 puan)8. Deneyin sonucunu yorumlayınız. Öğrencinin deneyin güvenilirliğini artırmak için ne yapması gerektiğini açıklayınız.

1668’de Francesco Redi, et kurtlarının etten kendiliğinden oluştuğu görüşünü test etmek için şu deneyi yaptı:

Üç kavanoza et parçaları koydu.
Birinci kavanozun ağzını açık bıraktı, ikincisinin ağzını tülbentle örttü, üçüncüsünü sıkıca kapattı.
Sinekler yalnızca açık kavanozdaki ete konabildi ve kurtçuklar yalnızca bu kavanozdaki ette görüldü.

(9. ve 10. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)9. Redi deneyinin sonucunu yazınız. Tülbentle örtülen kavanozun deneye katkısını açıklayınız.

(6 puan)10. Redi ve Pasteur deneylerinden yola çıkarak bilimsel bilginin özelliklerinden birini açıklayınız.

Bilimsel bilgi türleriyle ilgili bir öğrencinin defterinde şu ifadeler yazılıdır:

I. Bir problemin olası çözümüne dair test edilebilir önerme
II. Pek çok deney ve gözlemle desteklenmiş, olayların nedenini açıklayan kapsamlı bilgi
III. Doğada sürekli tekrarlanan olayları tanımlayan, çoğunlukla matematiksel ifade edilen genelleme
Öğrencinin notu: “Bir teori yeterince kanıtlanınca kanun olur.”

(11. ve 12. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)11. I, II ve III numaralı ifadelerin hangi bilimsel bilgi türünü tanımladığını yazınız.

(7 puan)12. Öğrencinin “Bir teori yeterince kanıtlanınca kanun olur.” notunu değerlendiriniz.

Bir öğrenci okul bahçesinde ve laboratuvarda yaptığı gözlemleri not etmiştir.

Gözlenen	Not
Maya hücreleri	Şekerli suda çoğalıyor, ortamda gaz kabarcıkları oluşuyor.
Küstüm otu	Dokununca yapraklarını kapatıyor.
Tuz kristali	Doymuş tuzlu suda günler içinde büyüyor.
Karınca	Şeker parçasına doğru yürüyor, onu yuvaya taşıyor.

(13. ve 14. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)13. Tablodaki canlıların gözlemlerinden yararlanarak canlıların ortak özelliklerinden üçünü yazınız. Her özellik için tablodan bir örnek gösteriniz.

(6 puan)14. Tuz kristali de büyüdüğü hâlde neden canlı sayılmaz? Açıklayınız.

Ayşe bir göletin kenarında yaptığı gözlemleri şöyle yazmıştır:

“Gölette 7 kurbağa saydım.”
“Su yeşil renkte ve suyun yüzeyinde küçük bitkiler var.”
“Kurbağalar böcek avlıyor; bence gölette çok böcek olduğu için kurbağalar burada yaşıyor.”

(15. ve 16. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)

(6 puan)15. Ayşe’nin notlarındaki ifadeleri nicel gözlem, nitel gözlem ve çıkarım olarak sınıflandırınız.

(7 puan)16. Ayşe’nin çıkarımını test etmek için gölette nasıl bir gözlem planı yapılabilir? Planınızda neyi, nasıl ve ne zaman gözlemleyeceğinizi belirtiniz.

Başarılar! · www.okuljet.com · Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Deneme amaçlıdır. Sorular öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.