Süre 40 dakikadır. Soruların puanları yanlarında belirtilmiştir. Cevaplarınızı gerekçeleriyle ve işlem adımlarını göstererek yazınız.
Kimyanın günlük hayata bazı katkıları:
(1. ve 2. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)1. Listeden iki örnek seçerek kimyanın insan sağlığına ve beslenmesine katkısını açıklayınız.
(6 puan)2. Yapay gübrelerin tarıma katkısını ve aşırı kullanılmasının çevreye olası bir zararını açıklayınız.
Bir öğrenci banyoyu daha iyi temizlemek için çamaşır suyu ile tuz ruhunu aynı kovada karıştırıyor. Kısa süre sonra keskin kokulu, gözleri yakan bir gaz oluşuyor. Ürünlerin etiketlerinde aşağıdaki tehlike işaretleri bulunmaktadır:
(3. ve 4. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)3. Öğrencinin yaptığı uygulamanın neden tehlikeli olduğunu açıklayınız.
(7 puan)4. Evde temizlik maddelerinin güvenli kullanımı için üç öneri yazınız. Etiketteki tehlike işaretlerinden birinin anlamını ve alınması gereken önlemi açıklayınız.
Atom modellerinin bazı varsayımları:
| Bilim insanı | Modelin temel varsayımı |
|---|---|
| Dalton | Atom içi dolu, bölünemez küçük bir küredir. |
| Thomson | Atom, pozitif yüklü bir küre içine gömülmüş elektronlardan oluşur (üzümlü kek modeli). |
| Rutherford | Atomun kütlesinin neredeyse tamamı küçük, pozitif yüklü bir çekirdekte toplanmıştır; elektronlar çekirdeğin çevresindedir. |
| Bohr | Elektronlar çekirdek çevresinde belirli enerji düzeylerinde bulunur. |
(5. ve 6. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)5. Thomson’ın atom modeli, Dalton’ın modeline göre hangi yeniliği getirmiştir? Bu yenilik hangi keşfe dayanır?
(6 puan)6. Bohr modeli, Rutherford modelindeki hangi soruya cevap aramıştır? Bohr modelinin getirdiği yeniliği açıklayınız.
Rutherford, çok ince bir altın levhaya alfa tanecikleri göndermiş ve şunları gözlemlemiştir:
(7. ve 8. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)7. Gözlemlerin her birinden atomun yapısıyla ilgili hangi sonuç çıkarılmıştır?
(7 puan)8. Dalton’dan Bohr’a atom modellerindeki değişimden yararlanarak bilimsel bilginin özellikleri hakkında bir genelleme yapınız ve bunu bir örnekle destekleyiniz.
Çok elektronlu atomlarda orbitallerin bağıl enerjileri “n + ℓ” kuralıyla tahmin edilir: n + ℓ değeri küçük olan orbitalin enerjisi daha düşüktür; n + ℓ değerleri eşitse n değeri küçük olanın enerjisi daha düşüktür. (s için ℓ = 0, p için ℓ = 1, d için ℓ = 2)
| Orbital | n | ℓ |
|---|---|---|
| 3p | 3 | 1 |
| 4s | 4 | 0 |
| 3d | 3 | 2 |
| 4p | 4 | 1 |
(9. ve 10. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)9. Tablodaki orbitallerin n + ℓ değerlerini hesaplayınız ve orbitalleri enerjisi düşükten yükseğe doğru sıralayınız.
(6 puan)10. 3p ve 4s orbitallerinin n + ℓ değerleri eşittir. Hangisinin enerjisi daha düşüktür? Kurala dayanarak açıklayınız.
Bir öğrenci orbitalleri enerjilerine göre şu şekilde sıralamıştır:
1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 3d < 4s
(11. ve 12. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)11. Öğrencinin sıralamasındaki hatayı bulunuz ve doğru sıralamayı yazınız.
(7 puan)12. Aynı alt kabuktaki üç 2p orbitalinin enerjilerini karşılaştırınız. Bu durumun elektronların bu orbitallere yerleşmesini nasıl etkilediğini tahmin ediniz.
Bazı elementlerin atom numaraları:
(13. ve 14. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)13. Verilen atomların elektron dizilimlerini yazınız.
(6 puan)14. Verilen atomların son katmanlarındaki (değerlik) elektron sayılarını yazınız. ₁₇Cl atomunun 3p orbitallerindeki elektronların yerleşimini kutu (orbital) diyagramıyla gösteriniz.
Aynı grupta yer alan bazı elementlerin elektron dizilimleri:
| Element | Elektron dizilimi |
|---|---|
| ₃Li | 1s² 2s¹ |
| ₁₁Na | 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹ |
| ₁₉K | 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s¹ |
(15. ve 16. soruları bu bilgilere göre cevaplayınız.)
(6 puan)15. Tablodaki elementlerin elektron dizilimlerinde ortak olan özellik nedir? Bu ortak özelliğin elementlerin kimyasal özelliklerine etkisini tahmin ediniz.
(7 puan)16. Tablodaki örüntüden yola çıkarak aynı gruptaki ₃₇Rb atomunun son katmanındaki elektron dizilimini tahmin ediniz. Tahmininizi nasıl yaptığınızı açıklayınız.
Başarılar! · www.okuljet.com · Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Deneme amaçlıdır. Sorular öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.