9. Sınıf OYSS Kimya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları
Sorular OYSS biçiminde: her öncülün (metin, tablo ya da liste) altında iki açık uçlu soru var. Cevaplarını kutulara yaz; bu cihazda otomatik kaydedilir. Bitirince cevap anahtarı sayfasında kendini puanla.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
Kimyanın günlük hayata bazı katkıları:
- Amonyağın havadaki azottan sentezlenmesi (Haber-Bosch yöntemi), yapay gübre üretimini mümkün kılmıştır.
- Klorla dezenfeksiyon, içme suyuyla bulaşan hastalıkları büyük ölçüde azaltmıştır.
- Aspirin gibi ilaçlar laboratuvarda sentezlenerek seri üretilebilmektedir.
- Plastikler hafif, dayanıklı ve ucuz olduğu için pek çok alanda kullanılmaktadır.
Listeden iki örnek seçerek kimyanın insan sağlığına ve beslenmesine katkısını açıklayınız.
Kimyanın günlük hayata bazı katkıları:
- Amonyağın havadaki azottan sentezlenmesi (Haber-Bosch yöntemi), yapay gübre üretimini mümkün kılmıştır.
- Klorla dezenfeksiyon, içme suyuyla bulaşan hastalıkları büyük ölçüde azaltmıştır.
- Aspirin gibi ilaçlar laboratuvarda sentezlenerek seri üretilebilmektedir.
- Plastikler hafif, dayanıklı ve ucuz olduğu için pek çok alanda kullanılmaktadır.
Yapay gübrelerin tarıma katkısını ve aşırı kullanılmasının çevreye olası bir zararını açıklayınız.
Bir öğrenci banyoyu daha iyi temizlemek için çamaşır suyu ile tuz ruhunu aynı kovada karıştırıyor. Kısa süre sonra keskin kokulu, gözleri yakan bir gaz oluşuyor. Ürünlerin etiketlerinde aşağıdaki tehlike işaretleri bulunmaktadır:
- Aşındırıcı (korozif) madde işareti
- Tahriş edici / zararlı madde işareti
- Çevreye zararlı madde işareti
Öğrencinin yaptığı uygulamanın neden tehlikeli olduğunu açıklayınız.
Bir öğrenci banyoyu daha iyi temizlemek için çamaşır suyu ile tuz ruhunu aynı kovada karıştırıyor. Kısa süre sonra keskin kokulu, gözleri yakan bir gaz oluşuyor. Ürünlerin etiketlerinde aşağıdaki tehlike işaretleri bulunmaktadır:
- Aşındırıcı (korozif) madde işareti
- Tahriş edici / zararlı madde işareti
- Çevreye zararlı madde işareti
Evde temizlik maddelerinin güvenli kullanımı için üç öneri yazınız. Etiketteki tehlike işaretlerinden birinin anlamını ve alınması gereken önlemi açıklayınız.
Atom modellerinin bazı varsayımları:
| Bilim insanı | Modelin temel varsayımı |
|---|---|
| Dalton | Atom içi dolu, bölünemez küçük bir küredir. |
| Thomson | Atom, pozitif yüklü bir küre içine gömülmüş elektronlardan oluşur (üzümlü kek modeli). |
| Rutherford | Atomun kütlesinin neredeyse tamamı küçük, pozitif yüklü bir çekirdekte toplanmıştır; elektronlar çekirdeğin çevresindedir. |
| Bohr | Elektronlar çekirdek çevresinde belirli enerji düzeylerinde bulunur. |
Thomson’ın atom modeli, Dalton’ın modeline göre hangi yeniliği getirmiştir? Bu yenilik hangi keşfe dayanır?
Atom modellerinin bazı varsayımları:
| Bilim insanı | Modelin temel varsayımı |
|---|---|
| Dalton | Atom içi dolu, bölünemez küçük bir küredir. |
| Thomson | Atom, pozitif yüklü bir küre içine gömülmüş elektronlardan oluşur (üzümlü kek modeli). |
| Rutherford | Atomun kütlesinin neredeyse tamamı küçük, pozitif yüklü bir çekirdekte toplanmıştır; elektronlar çekirdeğin çevresindedir. |
| Bohr | Elektronlar çekirdek çevresinde belirli enerji düzeylerinde bulunur. |
Bohr modeli, Rutherford modelindeki hangi soruya cevap aramıştır? Bohr modelinin getirdiği yeniliği açıklayınız.
Rutherford, çok ince bir altın levhaya alfa tanecikleri göndermiş ve şunları gözlemlemiştir:
- Taneciklerin çoğu levhadan sapmadan geçti.
- Çok az bir kısmı büyük açılarla saptı.
- Çok çok az bir kısmı geldiği yöne geri döndü.
Gözlemlerin her birinden atomun yapısıyla ilgili hangi sonuç çıkarılmıştır?
Rutherford, çok ince bir altın levhaya alfa tanecikleri göndermiş ve şunları gözlemlemiştir:
- Taneciklerin çoğu levhadan sapmadan geçti.
- Çok az bir kısmı büyük açılarla saptı.
- Çok çok az bir kısmı geldiği yöne geri döndü.
Dalton’dan Bohr’a atom modellerindeki değişimden yararlanarak bilimsel bilginin özellikleri hakkında bir genelleme yapınız ve bunu bir örnekle destekleyiniz.
Çok elektronlu atomlarda orbitallerin bağıl enerjileri “n + ℓ” kuralıyla tahmin edilir: n + ℓ değeri küçük olan orbitalin enerjisi daha düşüktür; n + ℓ değerleri eşitse n değeri küçük olanın enerjisi daha düşüktür. (s için ℓ = 0, p için ℓ = 1, d için ℓ = 2)
| Orbital | n | ℓ |
|---|---|---|
| 3p | 3 | 1 |
| 4s | 4 | 0 |
| 3d | 3 | 2 |
| 4p | 4 | 1 |
Tablodaki orbitallerin n + ℓ değerlerini hesaplayınız ve orbitalleri enerjisi düşükten yükseğe doğru sıralayınız.
Çok elektronlu atomlarda orbitallerin bağıl enerjileri “n + ℓ” kuralıyla tahmin edilir: n + ℓ değeri küçük olan orbitalin enerjisi daha düşüktür; n + ℓ değerleri eşitse n değeri küçük olanın enerjisi daha düşüktür. (s için ℓ = 0, p için ℓ = 1, d için ℓ = 2)
| Orbital | n | ℓ |
|---|---|---|
| 3p | 3 | 1 |
| 4s | 4 | 0 |
| 3d | 3 | 2 |
| 4p | 4 | 1 |
3p ve 4s orbitallerinin n + ℓ değerleri eşittir. Hangisinin enerjisi daha düşüktür? Kurala dayanarak açıklayınız.
Bir öğrenci orbitalleri enerjilerine göre şu şekilde sıralamıştır:
1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 3d < 4s
Öğrencinin sıralamasındaki hatayı bulunuz ve doğru sıralamayı yazınız.
Bir öğrenci orbitalleri enerjilerine göre şu şekilde sıralamıştır:
1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 3d < 4s
Aynı alt kabuktaki üç 2p orbitalinin enerjilerini karşılaştırınız. Bu durumun elektronların bu orbitallere yerleşmesini nasıl etkilediğini tahmin ediniz.
Bazı elementlerin atom numaraları:
- ₆C
- ₈O
- ₁₁Na
- ₁₇Cl
Verilen atomların elektron dizilimlerini yazınız.
Bazı elementlerin atom numaraları:
- ₆C
- ₈O
- ₁₁Na
- ₁₇Cl
Verilen atomların son katmanlarındaki (değerlik) elektron sayılarını yazınız. ₁₇Cl atomunun 3p orbitallerindeki elektronların yerleşimini kutu (orbital) diyagramıyla gösteriniz.
Aynı grupta yer alan bazı elementlerin elektron dizilimleri:
| Element | Elektron dizilimi |
|---|---|
| ₃Li | 1s² 2s¹ |
| ₁₁Na | 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹ |
| ₁₉K | 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s¹ |
Tablodaki elementlerin elektron dizilimlerinde ortak olan özellik nedir? Bu ortak özelliğin elementlerin kimyasal özelliklerine etkisini tahmin ediniz.
Aynı grupta yer alan bazı elementlerin elektron dizilimleri:
| Element | Elektron dizilimi |
|---|---|
| ₃Li | 1s² 2s¹ |
| ₁₁Na | 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹ |
| ₁₉K | 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s¹ |
Tablodaki örüntüden yola çıkarak aynı gruptaki ₃₇Rb atomunun son katmanındaki elektron dizilimini tahmin ediniz. Tahmininizi nasıl yaptığınızı açıklayınız.
İpucu
Li, Na ve K’nin son elektronu hangi katmandaki s orbitalinde? Her elementte katman numarası nasıl değişiyor?
Sınavı bitirdin mi?
Cevap anahtarı ayrı sayfada. Orada kendi cevabınla örnek cevabı yan yana görür, ölçütleri işaretleyerek puanını hesaplarsın.
9. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı senaryoları
Okulundaki zümre bu senaryolardan birini seçer ve sınavdan önce duyurur. Senaryonu öğrenince hangi konudan kaç soru geleceğini aşağıdaki tablodan görebilirsin.
| Öğrenme çıktısı | S1 | S2 | S3 | S4 | S5 |
|---|---|---|---|---|---|
| KİM.9.1.1 Kimya biliminin günlük hayata katkısına ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme | – | 1 | 1 | 1 | 1 |
| KİM.9.1.2 Farklı ortamlarda kimyasal maddelerin kullanımından kaynaklanan problemleri çözebilme | 1 | – | 1 | 1 | 1 |
| KİM.9.1.3 Atom teorilerindeki varsayımları kullanarak bilimsel bilginin değişebilirliğine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| KİM.9.1.4 Atom orbitallerinin bağıl enerjilerine ilişkin bilimsel veriye dayalı tahminde bulunabilme | 2 | 2 | 2 | 1 | 2 |
| KİM.9.1.5 Elektronların atom orbitallerine yerleşimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme | 1 | 1 | – | – | 1 |
| Toplam soru | 6 | 6 | 6 | 5 | 7 |
S1, S2… senaryoları gösterir; hücredeki sayı o senaryoda o çıktıdan kaç soru geleceğidir. Kaynak: MEB ÖDSGM 2026-2027 1. Dönem Konu-Soru Dağılım Tabloları. İliniz farklı bir tablo belirlemiş olabilir; okulunuzun duyurusunu esas alın.
Bu deneme sınavındaki öğrenme çıktıları
Deneme sınavındaki soruların hangi öğrenme çıktılarına ait olduğunu ve kaç puan değerinde olduğunu gösterir.
| Kod | Öğrenme çıktısı | Sorular | Puan |
|---|---|---|---|
| KİM.9.1.1 | Kimya biliminin günlük hayata katkısına ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme | 1, 2 | 12 |
| KİM.9.1.2 | Farklı ortamlarda kimyasal maddelerin kullanımından kaynaklanan problemleri çözebilme | 3, 4 | 13 |
| KİM.9.1.3 | Atom teorilerindeki varsayımları kullanarak bilimsel bilginin değişebilirliğine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme | 5, 6, 7, 8 | 25 |
| KİM.9.1.4 | Atom orbitallerinin bağıl enerjilerine ilişkin bilimsel veriye dayalı tahminde bulunabilme | 9, 10, 11, 12 | 25 |
| KİM.9.1.5 | Elektronların atom orbitallerine yerleşimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme | 13, 14, 15, 16 | 25 |
9. Sınıf 1. Dönem 1. Yazılı: diğer dersler
Sınava hazırlık rehberleri
- OYSS Nedir? Ortak Yazılı Sınav Sistemi Rehberi · OYSS’nin tanımı, amacı, kapsamı, soru hazırlama süreci ve puanlama.
- OYSS Sınav Takvimi 2026-2027 · 1. dönem 1. yazılıların ders ders tarihleri ve mazeret sınavları.
- OYSS Senaryoları ve Konu-Soru Dağılım Tablosu · Senaryonun ne olduğu, kimin seçtiği ve sınava nasıl hazırlanılacağı.
- Açık Uçlu Soru Nasıl Cevaplanır? · Puanlama anahtarına göre tam puanlık cevap yazmanın 5 adımı.
- Veliler İçin OYSS Rehberi · Velilerin bilmesi gerekenler, karnenin okunması ve evde destek önerileri.