Deneme amaçlıdır. Sorular ve cevaplar öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.
1. Soru (6 puan) · TAR.9.1.1
Örnek cevap: Tarih öğrenmek bireyin kimliğini ve köklerini tanımasını sağlar. Ayrıca olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi kurmayı, farklı bakış açılarını değerlendirmeyi ve geçmiş deneyimlerden yararlanarak daha bilinçli kararlar vermeyi öğretir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci faydayı açıklar | 3 |
| İkinci faydayı açıklar | 3 |
2. Soru (6 puan) · TAR.9.1.1
Örnek cevap: Ortak bir geçmiş, ortak değerler ve ortak hatıralar bir toplumun bireylerini birbirine bağlar. Tarih bilinci toplumsal hafızayı canlı tutar, millî kimliği güçlendirir ve bireylerin ortak hedefler etrafında birleşmesine katkı sağlar.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ortak geçmiş ve hafızanın bağlayıcılığını belirtir | 3 |
| Kimlik/birlik duygusuna katkısını açıklar | 3 |
3. Soru (6 puan) · TAR.9.1.1
Örnek cevap: Öğrenciler yaşadıkları yerin geçmişini öğrenerek aidiyet duygusu kazanmıştır. Ayrıca kaynak toplama, röportaj yapma ve bilgileri değerlendirme gibi araştırma becerileri geliştirmişlerdir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci kazanımı yazar | 3 |
| İkinci kazanımı yazar | 3 |
4. Soru (7 puan) · TAR.9.1.1
Örnek cevap: Yargı doğrudur. Büyüklerin hatıraları ve eski fotoğraflar kayıt altına alınmazsa zamanla kaybolur. Röportajlarla sözlü hatıraların yazıya geçirilmesi, fotoğrafların toplanması ve kitabelerin incelenmesi bu bilgileri korur; sergiyle de yeni kuşaklara aktarılmasını sağlar.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Yargıyı doğru olarak değerlendirir | 1 |
| Bilgilerin kaybolma riskini belirtir | 2 |
| Projeden en az iki örnekle koruma ve aktarımı açıklar | 4 |
5. Soru (6 puan) · TAR.9.1.1
Örnek cevap: Depremde yaşanan büyük kayıplar, binaların dayanıksız yapıldığını göstermiştir. Bu deneyimden ders çıkarılarak yapı denetimi güçlendirilmiş, yönetmelikler güncellenmiş ve deprem sigortası zorunlu hâle getirilmiştir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Yaşanan olayın ortaya çıkardığı sorunu belirtir | 3 |
| Bugünkü uygulamalarla ilişkilendirir | 3 |
6. Soru (6 puan) · TAR.9.1.1
Örnek cevap: Örnek: Birinci Dünya Savaşı sonrasında yapılan ağır antlaşmaların yeni bir savaşa zemin hazırladığı görüldü; İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra barışı korumak için Birleşmiş Milletler kuruldu. (Salgın hastalık deneyimlerinden sonra karantina ve aşı uygulamalarının geliştirilmesi de kabul edilir.)
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Uygun bir tarihî örnek verir | 3 |
| Örnekten çıkarılan dersi açıklar | 3 |
7. Soru (6 puan) · TAR.9.1.2
Örnek cevap: Birinci elden: I (Orhun Yazıtları) ve III (sikke), çünkü incelenen döneme ait, o dönemde üretilmiş kaynaklardır. İkinci elden: II (2015 tarihli kitap) ve IV (torunun anlattığı hatıra), çünkü olayı yaşamamış kişilerin sonradan aktardığı bilgilerdir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| I ve III’ü birinci elden olarak sınıflandırır | 2 |
| II ve IV’ü ikinci elden olarak sınıflandırır | 2 |
| Sınıflandırmayı döneme ait olup olmamakla gerekçelendirir | 2 |
8. Soru (7 puan) · TAR.9.1.2
Örnek cevap: Güçlü yönü: Resmî belgelerde yer almayan günlük hayata, duygulara ve kişisel deneyimlere dair bilgiler sunar. Zayıf yönü: Kuşaktan kuşağa aktarılırken eksilebilir, değişebilir, abartılabilir ya da unutulabilir. Tarihçi bu anlatımı arşiv belgeleri, gazeteler ve başka tanıkların anlatımlarıyla karşılaştırarak doğrulamalı ve destekleyici kaynak olarak kullanmalıdır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Güçlü yönünü belirtir | 2 |
| Zayıf yönünü belirtir | 2 |
| Diğer kaynaklarla karşılaştırarak kullanılması gerektiğini açıklar | 3 |
9. Soru (6 puan) · TAR.9.1.2
Örnek cevap: Her iki tarihçi de olayı kendi tarafının bakış açısıyla yazmıştır. Kazanan taraf zaferini kahramanlıkla, kaybeden taraf yenilgisini dış etkenlerle açıklamıştır. Yazarların bağlı olduğu devlet, duyguları, amaçları ve ulaşabildikleri bilgiler anlatımlarını etkilemiştir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Tarihçilerin farklı taraflara ait olduğunu belirtir | 3 |
| Bakış açısının/amacın anlatımı etkilediğini açıklar | 3 |
10. Soru (6 puan) · TAR.9.1.2
Örnek cevap: Tarihçi yalnızca bir tarafın kaynağına dayanmamalı; iki tarafın kaynaklarını ve tarafsız kaynakları (örneğin üçüncü ülkelerin kayıtları, arkeolojik bulgular, resmî belgeler) karşılaştırmalıdır. Kaynaklarda ortak olan bilgileri tespit etmeli, abartılı ve taraflı ifadeleri ayıklamalıdır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Farklı tarafların ve tarafsız kaynakların karşılaştırılmasını önerir | 3 |
| Taraflı ifadelerin ayıklanması/ortak bilgilerin tespiti gerektiğini açıklar | 3 |
11. Soru (6 puan) · TAR.9.1.2
Örnek cevap: Daha önce büyük yapıların ancak tarıma ve yerleşik hayata geçildikten sonra yapılabildiği düşünülüyordu. Göbeklitepe, avcı-toplayıcı toplulukların da büyük ve anıtsal yapılar inşa edebildiğini göstermiş; bu yapıların yerleşik hayata geçişte etkili olmuş olabileceği düşüncesini ortaya çıkarmıştır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Önceki düşünceyi belirtir | 2 |
| Bulgunun bu düşünceyi nasıl değiştirdiğini açıklar | 4 |
12. Soru (7 puan) · TAR.9.1.2
Örnek cevap: Tarihsel bilgi kesin ve değişmez değildir; yeni kaynak ve bulgular ortaya çıktıkça değişebilir ve yeniden yorumlanabilir. Göbeklitepe’nin keşfi, uzun süre kabul gören bir görüşün yeni kanıtlarla sorgulanmasına yol açmıştır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Tarihsel bilginin değişebilir olduğu genellemesini yazar | 3 |
| Değişimin yeni kanıtlara bağlı olduğunu açıklar | 2 |
| Göbeklitepe örneğiyle ilişkilendirir | 2 |
13. Soru (6 puan) · TAR.9.1.3
Örnek cevap: 1. Araştırma konusunu ve sorusunu belirleme. 2. Kaynakları bulup toplama. 3. Kaynakların güvenilirliğini sorgulama (tenkit). 4. Bilgileri yorumlayıp yazıya dökme (sentez).
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Konu belirlemeyi ilk sıraya koyar | 1 |
| Kaynak toplamayı ikinci sıraya koyar | 2 |
| Tenkidi üçüncü sıraya koyar | 2 |
| Sentezi son sıraya koyar | 1 |
14. Soru (6 puan) · TAR.9.1.3
Örnek cevap: Sahte, değiştirilmiş ya da taraflı kaynaklar doğru kabul edilebilir. Bu durumda yanlış, eksik veya tek taraflı bilgiler tarihsel gerçek gibi yazılır ve topluma yanlış bir geçmiş aktarılır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Sahte/taraflı kaynakların kullanılabileceğini belirtir | 3 |
| Yanlış bilginin tarihsel gerçek gibi aktarılacağını açıklar | 3 |
15. Soru (6 puan) · TAR.9.1.3
Örnek cevap: Kâğıt, mürekkep, yazı stili ve tuğranın incelenmesi dış tenkittir; belgenin gerçek olup olmadığını ve ait olduğu dönemi araştırır. İçeriğin başka belgelerle karşılaştırılması iç tenkittir; belgede anlatılanların doğru ve güvenilir olup olmadığını sorgular.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci incelemeyi dış tenkit olarak adlandırır | 2 |
| İkinci incelemeyi iç tenkit olarak adlandırır | 2 |
| Aralarındaki farkı açıklar | 2 |
16. Soru (7 puan) · TAR.9.1.3
Örnek cevap: Paleografi: Eski yazıları okumayı ve yazı stilinin hangi döneme ait olduğunu belirlemeyi sağlar. Diplomatik: Resmî belgelerin (ferman, berat) şekil özelliklerini, tuğra ve mühürlerini inceleyerek belgenin gerçekliğini anlamaya yardımcı olur. (Kronoloji, belgenin tarihini belirlemede kullanılabilir.)
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Birinci yardımcı bilimi doğru yazar ve katkısını açıklar | 3 |
| İkinci yardımcı bilimi doğru yazar ve katkısını açıklar | 3 |
| Katkıları fermandaki incelemeyle ilişkilendirir | 1 |