Deneme amaçlıdır. Sorular ve cevaplar öğretmenler tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî sorularıyla ilgisi yoktur.
1. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: Şair insanları birbirini tanımaya, sevmeye ve hayatı birbirine kolaylaştırmaya çağırmaktadır. “Dünya kimseye kalmaz” dizesi hayatın geçici olduğunu hatırlatarak kavga ve kin yerine sevgiyle yaşamanın değerini vurgular; ömür kısa olduğu için onu sevgiyle geçirmek gerekir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Şairin mesajını doğru yazar | 3 |
| Son dizenin mesajı nasıl desteklediğini açıklar | 3 |
2. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: Şiirde süslü sözcükler yerine herkesin bildiği sade Türkçe kelimeler kullanılmıştır; kısa dizeler ve doğrudan söyleyiş mesajın akılda kalmasını ve herkese ulaşmasını sağlar. Yunus Emre’nin hâlâ anlaşılabilmesi; halkın konuştuğu Türkçeyi kullanması, sevgi ve ölüm gibi her çağda geçerli evrensel konuları işlemesinden kaynaklanır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Sade dilin etkiye katkısını açıklar | 3 |
| Hâlâ anlaşılabilmenin nedenini açıklar | 3 |
3. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: Kişileştirilen varlık “gönül”dür; gönül deli olmuş, abdal (derviş) olmuş ve “Elif Elif” diye gezmektedir. Bu kişileştirme, şairin sevgiliye duyduğu özlem ve tutkuyu somutlaştırır; şair kendi aklını kaybetmiş gibi davranan gönlünü anlatarak aşkının ne kadar güçlü olduğunu gösterir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Kişileştirilen varlığı belirler | 2 |
| Kişileştirmenin anlama katkısını açıklar | 4 |
4. Soru (7 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: Tekrar (redif), şiire ahenk kazandırır ve sevgilinin adını vurgulayarak şairin onu aklından çıkaramadığını gösterir. Şair, rüzgârla savrulan karın tozarken bile sevgilinin adını söylüyormuş gibi algılar; doğadaki her şeyde sevgiliyi görür. Böylece incecik yağan ve savrulan kar ile şairin içindeki dinmeyen özlem arasında bir paralellik kurulur.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Tekrarın ahenk ve vurgu işlevini açıklar | 3 |
| Kar ile şairin duygusu arasındaki ilişkiyi yorumlar | 4 |
5. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: Hoca ödünç aldığı kazanı içine tencere koyarak geri verir ve “Kazan doğurdu.” der; komşu buna inanır. Hoca kazanı tekrar ödünç alıp geri vermez ve “Kazan öldü.” der. Komşu itiraz edince Hoca, kazanın doğurduğuna inanan birinin öldüğüne de inanması gerektiğini söyler. Nükte, komşunun işine gelen saçmalığa inanıp işine gelmeyene itiraz etmesinin ortaya konmasındadır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Olay örgüsünü doğru özetler | 3 |
| Nükteyi açıklar | 3 |
6. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: Fıkra, insanların işlerine gelen şeye sorgulamadan inanıp işlerine gelmeyen şeyi reddetmelerini, yani çıkarcılığı ve açgözlülüğü eleştirmektedir. Atasözü: “Tamahkâr (açgözlü) olan iki kere ziyan eder.” Komşu tencere kazanma hırsıyla saçma bir söze inanmış, sonunda kazanını da kaybetmiştir. (“Az tamah çok ziyan getirir.” da kabul edilir.)
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Eleştirilen davranışı belirler | 3 |
| Uygun bir atasözü yazıp ilişkilendirir | 3 |
7. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: “Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır”: Güzel ve nazik konuşmak en zor işleri bile başarmayı sağlar. “Söz gümüşse sükût altındır”: Bazen konuşmak değerlidir ama gereksiz ya da zararlı söz söylemek yerine susmak daha değerlidir. Ortak mesaj: İnsan sözünü düşünerek seçmeli, ne zaman ve nasıl konuşacağını bilmelidir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| İki atasözünün anlamını yazar | 4 |
| Ortak mesajı belirtir | 2 |
8. Soru (7 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: “Ağzından baklayı çıkarmak”: Uzun süre söylemekten çekindiği şeyi sonunda açıkça söylemek. “Dilinde tüy bitmek”: Bir şeyi defalarca söylemekten bıkmak, usanmak. Deyim ve atasözleri uzun açıklamaları kısa ve etkili biçimde anlatır; söze canlılık, mizah ve imge katar. Ayrıca toplumun yüzyıllık tecrübesini taşıdıkları için söylenen söze inandırıcılık ve derinlik kazandırırlar.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| İki deyimin anlamını doğru yazar | 4 |
| Deyim ve atasözlerinin söze katkısını açıklar | 3 |
9. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: Maniler dört dizeden oluşur; kafiye düzeni genellikle “aaxa” biçimindedir (1., 2. ve 4. dizeler kafiyelidir). Birinci manide ilk iki dize (bahçe, gül, bülbül) ses ve kafiye için doğadan alınmış bir giriştir; asıl duygu, sevgiliyi bekleyen kişinin özlemi son iki dizede verilir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Dize sayısını ve kafiye düzenini belirler | 3 |
| Asıl duygunun son iki dizede verildiğini açıklar | 3 |
10. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: Manide memleketinden (sıladan) uzakta yaşayan birinin özlemi anlatılmaktadır; dağ ve bağ manzarası ona memleketini hatırlatır, sılaya mektup yazar. “Gözlerimi ağlar gördüm” dizesinde kişi ağladığını doğrudan söylemek yerine kendi gözlerini dışarıdan görüyormuş gibi anlatır; bu söyleyiş, kişinin farkında olmadan duygularına yenik düştüğünü daha etkileyici biçimde gösterir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Gurbet duygusunu açıklar | 3 |
| Dizedeki söyleyiş inceliğini yorumlar | 3 |
11. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: I. cümlede benzetme (teşbih) vardır: Annenin gözleri parlaklık yönünden yıldıza benzetilmiştir. II. cümlede kişileştirme (teşhis) vardır: Rüzgâra insana ait olan “şarkı fısıldama” özelliği verilmiştir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| I. cümledeki benzetmeyi açıklar | 3 |
| II. cümledeki kişileştirmeyi açıklar | 3 |
12. Soru (7 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: III. cümlede abartma (mübalağa) vardır: “Bin kere” ifadesiyle sokaktan geçme sayısı abartılarak kişinin o kişiyi görme isteğinin ne kadar güçlü olduğu vurgulanır. IV. cümlede karşıtlık (tezat) vardır: “Gülmek” ve “ağlamak” karşıt kavramları bir arada kullanılarak hem sevinç hem hüzün taşıyan karmaşık bir ruh hâli etkileyici biçimde anlatılır.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| III. cümledeki abartmayı belirleyip etkisini açıklar | 3 |
| IV. cümledeki karşıtlığı belirleyip etkisini açıklar | 4 |
13. Soru (6 puan) · TDE2.2
Örnek cevap: Son cümle, Hasan Bey’in başkalarını eleştirdiği kusurun aslında kendisinde de bulunduğunu düşündürür. Yazar “Hasan Bey haklıdır” diyerek görünüşte onu onaylar; ama Hasan Bey’in kendisi de saatine uymadığı için bu cümle aslında ona yöneltilmiş bir eleştiridir. Söylenenle kastedilenin farklı olması metne ince bir alay (ironi) katar.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Son cümlenin düşündürdüğünü açıklar | 3 |
| İroniyi açıklar | 3 |
14. Soru (6 puan) · TDE4.3
Örnek cevap: Örnek: Hasan Bey’in durumu, “Kendi gözündeki merteği görmez, elin gözündeki çöpü arar.” atasözünü hatırlatıyor. İnsanlar çoğu zaman başkalarının kusurlarını kolayca fark ederken kendi hatalarını görmezden gelir. Oysa eleştiriye önce kendimizden başlamalıyız.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Ana fikre uygun bir atasözü seçer | 2 |
| Atasözünü metinle ilişkilendiren tutarlı bir paragraf yazar | 2 |
| Yazım ve noktalama kurallarına uyar | 2 |
15. Soru (6 puan) · TDE4.3
Örnek cevap: Örnek başlık: “Damlaya Damlaya”. Giriş paragrafı: “Damlaya damlaya göl olur.” sözünü ilk kez dedemden duymuştum. O gün bu sözü yalnızca suyla ilgili bir benzetme sanmıştım. Oysa yıllar sonra küçük ama düzenli çabaların insanın hayatını nasıl değiştirebileceğini kendi yaşadıklarımla öğrendim.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Bir atasözü veya deyim seçip uygun başlık koyar | 2 |
| Konuyu tanıtan anlamlı bir giriş paragrafı yazar | 3 |
| Yazım ve noktalama kurallarına uyar | 1 |
16. Soru (7 puan) · TDE4.3
Örnek cevap: Değerlendirme ölçütlerine göre puanlanır. Yazıda seçilen sözün anlamı açıklanmalı, kişisel bir olayla ilişkilendirilmeli; olay gelişme bölümünde anlatılmalı, sonuç bölümünde sözün kişiye kazandırdığı ders vurgulanmalıdır. En az bir söz sanatı (benzetme, kişileştirme, abartma vb.) doğru kullanılmalı ve adı belirtilmelidir.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| Sözün anlamını kişisel bir olayla ilişkilendirir | 2 |
| Gelişme ve sonuç bölümlerini tutarlı biçimde yazar | 2 |
| Bir söz sanatını doğru kullanıp adını belirtir | 2 |
| Yazım ve noktalama kurallarına uyar | 1 |