9. Sınıf OYSS Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
Yunus Emre’nin bir şiirinden:
Gelin tanış olalım İşi kolay kılalım Sevelim sevilelim Dünya kimseye kalmaz
Dörtlükte şairin okura verdiği mesajı yazınız. “Dünya kimseye kalmaz” dizesinin bu mesajı nasıl desteklediğini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Şair insanları birbirini tanımaya, sevmeye ve hayatı birbirine kolaylaştırmaya çağırmaktadır. “Dünya kimseye kalmaz” dizesi hayatın geçici olduğunu hatırlatarak kavga ve kin yerine sevgiyle yaşamanın değerini vurgular; ömür kısa olduğu için onu sevgiyle geçirmek gerekir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Yunus Emre’nin bir şiirinden:
Gelin tanış olalım İşi kolay kılalım Sevelim sevilelim Dünya kimseye kalmaz
Dörtlükte dilin ve söyleyişin sade olmasının şiirin etkisine katkısını açıklayınız. Yunus Emre’nin yüzyıllar sonra hâlâ anlaşılabilmesinin nedeni ne olabilir?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Şiirde süslü sözcükler yerine herkesin bildiği sade Türkçe kelimeler kullanılmıştır; kısa dizeler ve doğrudan söyleyiş mesajın akılda kalmasını ve herkese ulaşmasını sağlar. Yunus Emre’nin hâlâ anlaşılabilmesi; halkın konuştuğu Türkçeyi kullanması, sevgi ve ölüm gibi her çağda geçerli evrensel konuları işlemesinden kaynaklanır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Karacaoğlan’ın bir şiirinden:
İncecikten bir kar yağar Tozar Elif Elif diye Deli gönül abdal olmuş Gezer Elif Elif diye
Dörtlükte kişileştirilen (insana ait özellikler verilen) varlığı bulunuz. Bu kişileştirmenin şiirdeki anlamı nasıl güçlendirdiğini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kişileştirilen varlık “gönül”dür; gönül deli olmuş, abdal (derviş) olmuş ve “Elif Elif” diye gezmektedir. Bu kişileştirme, şairin sevgiliye duyduğu özlem ve tutkuyu somutlaştırır; şair kendi aklını kaybetmiş gibi davranan gönlünü anlatarak aşkının ne kadar güçlü olduğunu gösterir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Karacaoğlan’ın bir şiirinden:
İncecikten bir kar yağar Tozar Elif Elif diye Deli gönül abdal olmuş Gezer Elif Elif diye
Dörtlükte “Elif Elif diye” ifadesinin tekrar edilmesinin işlevini açıklayınız. Kar yağışı ile şairin duygusu arasında nasıl bir ilişki kurulduğunu yorumlayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Tekrar (redif), şiire ahenk kazandırır ve sevgilinin adını vurgulayarak şairin onu aklından çıkaramadığını gösterir. Şair, rüzgârla savrulan karın tozarken bile sevgilinin adını söylüyormuş gibi algılar; doğadaki her şeyde sevgiliyi görür. Böylece incecik yağan ve savrulan kar ile şairin içindeki dinmeyen özlem arasında bir paralellik kurulur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Kazan Doğurdu
Nasreddin Hoca bir gün komşusundan bir kazan ödünç alır. Birkaç gün sonra kazanın içine küçük bir tencere koyarak geri verir. Komşusu şaşırıp tencerenin ne olduğunu sorunca Hoca “Kazanınız doğurdu.” der. Komşu sevinerek tencereyi de alır.
Bir süre sonra Hoca kazanı yine ödünç ister, ama bu kez geri getirmez. Komşu kazanı sormaya gelince Hoca üzgün bir yüzle “Başınız sağ olsun, kazanınız öldü.” der. Komşu “Hiç kazan ölür mü?” diye itiraz edince Hoca gülümser: “Doğurduğuna inandın da öldüğüne neden inanmıyorsun?”
Fıkradaki olay örgüsünü ve fıkranın nükteli (esprili, düşündürücü) sonunu açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Hoca ödünç aldığı kazanı içine tencere koyarak geri verir ve “Kazan doğurdu.” der; komşu buna inanır. Hoca kazanı tekrar ödünç alıp geri vermez ve “Kazan öldü.” der. Komşu itiraz edince Hoca, kazanın doğurduğuna inanan birinin öldüğüne de inanması gerektiğini söyler. Nükte, komşunun işine gelen saçmalığa inanıp işine gelmeyene itiraz etmesinin ortaya konmasındadır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Kazan Doğurdu
Nasreddin Hoca bir gün komşusundan bir kazan ödünç alır. Birkaç gün sonra kazanın içine küçük bir tencere koyarak geri verir. Komşusu şaşırıp tencerenin ne olduğunu sorunca Hoca “Kazanınız doğurdu.” der. Komşu sevinerek tencereyi de alır.
Bir süre sonra Hoca kazanı yine ödünç ister, ama bu kez geri getirmez. Komşu kazanı sormaya gelince Hoca üzgün bir yüzle “Başınız sağ olsun, kazanınız öldü.” der. Komşu “Hiç kazan ölür mü?” diye itiraz edince Hoca gülümser: “Doğurduğuna inandın da öldüğüne neden inanmıyorsun?”
Bu fıkra insanların hangi davranışını eleştirmektedir? Fıkranın mesajına uygun bir atasözü yazıp ilişkisini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Fıkra, insanların işlerine gelen şeye sorgulamadan inanıp işlerine gelmeyen şeyi reddetmelerini, yani çıkarcılığı ve açgözlülüğü eleştirmektedir. Atasözü: “Tamahkâr (açgözlü) olan iki kere ziyan eder.” Komşu tencere kazanma hırsıyla saçma bir söze inanmış, sonunda kazanını da kaybetmiştir. (“Az tamah çok ziyan getirir.” da kabul edilir.)
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bazı atasözleri ve deyimler:
- Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır.
- Söz gümüşse sükût altındır.
- Ağzından baklayı çıkarmak
- Dilinde tüy bitmek
Listedeki iki atasözünün anlamını yazınız. Bu iki atasözünün konuşma ile ilgili ortak mesajını belirtiniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
“Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır”: Güzel ve nazik konuşmak en zor işleri bile başarmayı sağlar. “Söz gümüşse sükût altındır”: Bazen konuşmak değerlidir ama gereksiz ya da zararlı söz söylemek yerine susmak daha değerlidir. Ortak mesaj: İnsan sözünü düşünerek seçmeli, ne zaman ve nasıl konuşacağını bilmelidir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bazı atasözleri ve deyimler:
- Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır.
- Söz gümüşse sükût altındır.
- Ağzından baklayı çıkarmak
- Dilinde tüy bitmek
Listedeki iki deyimin anlamını yazınız. Deyim ve atasözlerinin günlük konuşmaya ve yazıya kattığı inceliği açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
“Ağzından baklayı çıkarmak”: Uzun süre söylemekten çekindiği şeyi sonunda açıkça söylemek. “Dilinde tüy bitmek”: Bir şeyi defalarca söylemekten bıkmak, usanmak. Deyim ve atasözleri uzun açıklamaları kısa ve etkili biçimde anlatır; söze canlılık, mizah ve imge katar. Ayrıca toplumun yüzyıllık tecrübesini taşıdıkları için söylenen söze inandırıcılık ve derinlik kazandırırlar.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Anonim tarzda yazılmış iki mani:
Bahçelerde gül açar, Gül dalına bülbül konar; Sen gelmezsen bu yollara, Gönlüm yanar, için yanar. Karşıda bir dağ gördüm, Yüzünde dolu bağ gördüm; Sılaya mektup yazdım, Gözlerimi ağlar gördüm.
Manilerin biçim özelliklerini (dize sayısı, kafiye düzeni) belirleyiniz. Birinci manide asıl duygunun hangi dizelerde verildiğini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Maniler dört dizeden oluşur; kafiye düzeni genellikle “aaxa” biçimindedir (1., 2. ve 4. dizeler kafiyelidir). Birinci manide ilk iki dize (bahçe, gül, bülbül) ses ve kafiye için doğadan alınmış bir giriştir; asıl duygu, sevgiliyi bekleyen kişinin özlemi son iki dizede verilir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Anonim tarzda yazılmış iki mani:
Bahçelerde gül açar, Gül dalına bülbül konar; Sen gelmezsen bu yollara, Gönlüm yanar, için yanar. Karşıda bir dağ gördüm, Yüzünde dolu bağ gördüm; Sılaya mektup yazdım, Gözlerimi ağlar gördüm.
İkinci manideki “gurbet” duygusunu açıklayınız. “Gözlerimi ağlar gördüm” dizesinde söyleyişin inceliğini yorumlayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Manide memleketinden (sıladan) uzakta yaşayan birinin özlemi anlatılmaktadır; dağ ve bağ manzarası ona memleketini hatırlatır, sılaya mektup yazar. “Gözlerimi ağlar gördüm” dizesinde kişi ağladığını doğrudan söylemek yerine kendi gözlerini dışarıdan görüyormuş gibi anlatır; bu söyleyiş, kişinin farkında olmadan duygularına yenik düştüğünü daha etkileyici biçimde gösterir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Aşağıdaki cümleleri okuyunuz.
- I. Annemin gözleri yıldız gibi parlıyordu.
- II. Rüzgâr, pencereme gelip eski bir şarkı fısıldadı.
- III. Onu görmek için bin kere bu sokaktan geçtim.
- IV. Gülerken ağlayan bir yüzle baktı bana.
I ve II numaralı cümlelerdeki söz sanatlarını (benzetme, kişileştirme) belirleyiniz ve açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
I. cümlede benzetme (teşbih) vardır: Annenin gözleri parlaklık yönünden yıldıza benzetilmiştir. II. cümlede kişileştirme (teşhis) vardır: Rüzgâra insana ait olan “şarkı fısıldama” özelliği verilmiştir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Aşağıdaki cümleleri okuyunuz.
- I. Annemin gözleri yıldız gibi parlıyordu.
- II. Rüzgâr, pencereme gelip eski bir şarkı fısıldadı.
- III. Onu görmek için bin kere bu sokaktan geçtim.
- IV. Gülerken ağlayan bir yüzle baktı bana.
III ve IV numaralı cümlelerdeki söz sanatlarını belirleyiniz. Bu sanatların anlatıma kattığı etkiyi açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
III. cümlede abartma (mübalağa) vardır: “Bin kere” ifadesiyle sokaktan geçme sayısı abartılarak kişinin o kişiyi görme isteğinin ne kadar güçlü olduğu vurgulanır. IV. cümlede karşıtlık (tezat) vardır: “Gülmek” ve “ağlamak” karşıt kavramları bir arada kullanılarak hem sevinç hem hüzün taşıyan karmaşık bir ruh hâli etkileyici biçimde anlatılır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Bir köşe yazısından:
Komşumuz Hasan Bey, yıllardır her sabah aynı saatte balkona çıkıp aynı cümleyi kurar: “Bu memlekette kimse saatine uymuyor!” Sonra saatine bakar, mutfaktan gelen “Kahvaltı soğuyor!” sesini duymazdan gelir ve işe her gün on beş dakika geç kalır. Hasan Bey haklıdır: Bu memlekette kimse saatine uymuyor.
Köşe yazısının son cümlesi okura ne düşündürmektedir? Yazarın bu metinde kullandığı ince alayı (ironiyi) açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Son cümle, Hasan Bey’in başkalarını eleştirdiği kusurun aslında kendisinde de bulunduğunu düşündürür. Yazar “Hasan Bey haklıdır” diyerek görünüşte onu onaylar; ama Hasan Bey’in kendisi de saatine uymadığı için bu cümle aslında ona yöneltilmiş bir eleştiridir. Söylenenle kastedilenin farklı olması metne ince bir alay (ironi) katar.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir köşe yazısından:
Komşumuz Hasan Bey, yıllardır her sabah aynı saatte balkona çıkıp aynı cümleyi kurar: “Bu memlekette kimse saatine uymuyor!” Sonra saatine bakar, mutfaktan gelen “Kahvaltı soğuyor!” sesini duymazdan gelir ve işe her gün on beş dakika geç kalır. Hasan Bey haklıdır: Bu memlekette kimse saatine uymuyor.
Köşe yazısındaki ana fikri bir atasözüyle ilişkilendirerek iki–üç cümlelik bir paragraf yazınız. Paragrafınızda yazım ve noktalama kurallarına uyunuz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Örnek: Hasan Bey’in durumu, “Kendi gözündeki merteği görmez, elin gözündeki çöpü arar.” atasözünü hatırlatıyor. İnsanlar çoğu zaman başkalarının kusurlarını kolayca fark ederken kendi hatalarını görmezden gelir. Oysa eleştiriye önce kendimizden başlamalıyız.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Okul edebiyat kulübü, “Bir Sözün Hikâyesi” başlıklı bir yazı yarışması düzenlemektedir. Öğrencilerden bir atasözü ya da deyimi seçip onun anlamını, kendi hayatlarından bir olayla ilişkilendirerek anlatmaları istenmektedir.
Yarışmaya katılacağınız yazı için bir atasözü ya da deyim seçiniz. Yazınızın başlığını ve giriş paragrafını yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Örnek başlık: “Damlaya Damlaya”. Giriş paragrafı: “Damlaya damlaya göl olur.” sözünü ilk kez dedemden duymuştum. O gün bu sözü yalnızca suyla ilgili bir benzetme sanmıştım. Oysa yıllar sonra küçük ama düzenli çabaların insanın hayatını nasıl değiştirebileceğini kendi yaşadıklarımla öğrendim.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Okul edebiyat kulübü, “Bir Sözün Hikâyesi” başlıklı bir yazı yarışması düzenlemektedir. Öğrencilerden bir atasözü ya da deyimi seçip onun anlamını, kendi hayatlarından bir olayla ilişkilendirerek anlatmaları istenmektedir.
Seçtiğiniz atasözü ya da deyimin anlamını kendi hayatınızdan bir olayla ilişkilendirerek yazınızı tamamlayınız (gelişme ve sonuç bölümleri). Yazınızda en az bir söz sanatı kullanınız ve kullandığınız sanatın adını parantez içinde belirtiniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Değerlendirme ölçütlerine göre puanlanır. Yazıda seçilen sözün anlamı açıklanmalı, kişisel bir olayla ilişkilendirilmeli; olay gelişme bölümünde anlatılmalı, sonuç bölümünde sözün kişiye kazandırdığı ders vurgulanmalıdır. En az bir söz sanatı (benzetme, kişileştirme, abartma vb.) doğru kullanılmalı ve adı belirtilmelidir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7