10. Sınıf OYSS Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
İnsan vücudunda sürekli gerçekleşen bazı olaylar:
- Kas hücrelerinin kasılması
- Maddelerin hücre zarından az yoğun ortamdan çok yoğun ortama taşınması
- Hücrede protein sentezlenmesi
- Sinir hücrelerinde uyartı iletimi
- Vücut sıcaklığının 36,5 °C civarında tutulması
Listedeki olayların ortak özelliği nedir? Hücrede bu olaylar için doğrudan kullanılan enerji molekülünün adını yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bu olayların hepsi enerji gerektirir. Hücrede bu olaylar için doğrudan kullanılan enerji molekülü ATP’dir (adenozin trifosfat).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
İnsan vücudunda sürekli gerçekleşen bazı olaylar:
- Kas hücrelerinin kasılması
- Maddelerin hücre zarından az yoğun ortamdan çok yoğun ortama taşınması
- Hücrede protein sentezlenmesi
- Sinir hücrelerinde uyartı iletimi
- Vücut sıcaklığının 36,5 °C civarında tutulması
Bir hücrede ATP üretimi durursa listedeki olaylardan ikisi nasıl etkilenir? Bu durumun canlının yaşamını nasıl etkileyeceğini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
ATP üretimi durursa örneğin kaslar kasılamaz, sinir hücreleri uyartı iletemez (ayrıca protein sentezlenemez, aktif taşıma yapılamaz). Yaşamsal olaylar için gereken enerji sağlanamadığından hücreler görevini yapamaz ve canlı yaşamını sürdüremez.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir çayır ekosisteminde şu beslenme ilişkisi gözlenmiştir:
Çayırdaki otlar güneş ışığını kullanarak kendi besinlerini üretir. Tavşanlar bu otlarla beslenir. Tilkiler ise tavşanları avlar.
Bu ekosistemde enerjinin kaynağı nedir? Enerjinin otlardan tilkiye kadar nasıl aktarıldığını açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Enerjinin kaynağı Güneş’tir. Otlar fotosentezle ışık enerjisini besinlerde kimyasal enerji olarak depolar. Tavşan otları yiyerek bu enerjiyi alır, tilki de tavşanı yiyerek enerjiyi besin yoluyla alır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir çayır ekosisteminde şu beslenme ilişkisi gözlenmiştir:
Çayırdaki otlar güneş ışığını kullanarak kendi besinlerini üretir. Tavşanlar bu otlarla beslenir. Tilkiler ise tavşanları avlar.
“Dünya’daki bütün canlıların kullandığı enerji, doğrudan ya da dolaylı olarak Güneş’ten gelir.” ifadesini değerlendiriniz. Bu ifadeye uymayan bir canlı grubu örneği veriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
İfade canlıların büyük çoğunluğu için doğrudur; çünkü besin zincirleri fotosentez yapan üreticilerle başlar. Ancak kemosentez yapan bazı bakteriler, inorganik maddelerin (ör. hidrojen sülfür, amonyak) oksitlenmesinden elde ettikleri enerjiyle besin üretir. Okyanus tabanındaki sıcak su kaynaklarının çevresindeki canlılar enerjisini bu bakterilerden alır; bu yüzden ifade her canlı için geçerli değildir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Üç farklı durumdaki canlıların günlük enerji harcamaları karşılaştırılmıştır.
| Durum | Günlük enerji harcaması (yaklaşık) |
|---|---|
| Gün boyu dinlenen bir yetişkin | 1600 kcal |
| Maraton koşan bir sporcu (koşu günü) | 4500 kcal |
| Kış uykusundaki bir ayı (normal dönemine göre) | Belirgin şekilde azalır, ancak sıfır olmaz |
Gün boyu dinlenen bir insan da enerji harcar. Dinlenme sırasında enerjinin hangi yaşamsal olaylar için kullanıldığına iki örnek veriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Dinlenirken de kalp atmaya, solunum kasları çalışmaya devam eder; vücut sıcaklığı korunur, hücrelerde sentez ve aktif taşıma sürer, beyin ve sinir sistemi çalışır. Bu temel yaşamsal olaylar için harcanan enerjiye bazal metabolizma denir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Üç farklı durumdaki canlıların günlük enerji harcamaları karşılaştırılmıştır.
| Durum | Günlük enerji harcaması (yaklaşık) |
|---|---|
| Gün boyu dinlenen bir yetişkin | 1600 kcal |
| Maraton koşan bir sporcu (koşu günü) | 4500 kcal |
| Kış uykusundaki bir ayı (normal dönemine göre) | Belirgin şekilde azalır, ancak sıfır olmaz |
Kış uykusundaki ayının enerji harcamasının azalmasının ayıya sağladığı yararı açıklayınız. Enerji harcamasının neden sıfıra inmediğini yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kışın besin bulmak zorlaştığı için ayı enerji harcamasını azaltarak vücudunda depoladığı yağlarla uzun süre yaşayabilir. Ancak canlı kaldığı sürece kalp atışı, solunum ve hücrelerdeki temel olaylar devam ettiğinden enerji harcaması sıfıra inmez.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir su bitkisi (Elodea) su dolu bir deney tüpüne konmuş, lamba farklı uzaklıklara yerleştirilerek bitkiden çıkan gaz kabarcıkları sayılmıştır. Sıcaklık ve su miktarı tüm denemelerde aynıdır.
| Lambanın uzaklığı | Bir dakikadaki kabarcık sayısı |
|---|---|
| 10 cm | 30 |
| 20 cm | 18 |
| 40 cm | 8 |
Bitkiden çıkan kabarcıklardaki gaz hangisidir? Bu deneyin bağımsız ve bağımlı değişkenlerini yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kabarcıklardaki gaz oksijendir (O₂). Bağımsız değişken: lambanın uzaklığı (ışık şiddeti). Bağımlı değişken: bir dakikadaki kabarcık sayısı (fotosentez hızı).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir su bitkisi (Elodea) su dolu bir deney tüpüne konmuş, lamba farklı uzaklıklara yerleştirilerek bitkiden çıkan gaz kabarcıkları sayılmıştır. Sıcaklık ve su miktarı tüm denemelerde aynıdır.
| Lambanın uzaklığı | Bir dakikadaki kabarcık sayısı |
|---|---|
| 10 cm | 30 |
| 20 cm | 18 |
| 40 cm | 8 |
Deney sonuçlarını yorumlayınız. Lamba 5 cm uzaklığa konursa kabarcık sayısının sınırsız biçimde artmayacağını bir gerekçeyle açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Lamba yaklaştıkça bitkiye ulaşan ışık şiddeti artar ve kabarcık sayısı yani fotosentez hızı artar. Ancak fotosentez hızı yalnızca ışığa bağlı değildir; ortamdaki karbondioksit miktarı, sıcaklık ve bitkinin klorofil/enzim miktarı da sınırlayıcıdır. Bu nedenle ışık artsa da hız bir noktadan sonra sabitlenir (ayrıca lamba çok yaklaşırsa ısı artışı enzimlere zarar verebilir).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Bir saksı bitkisi iki gün karanlıkta bekletilmiş, ardından bir yaprağının yarısı alüminyum folyoyla kapatılarak bir gün güneşte bırakılmıştır.
- Yaprak koparılıp sıcak suda kaynatılmış, sonra alkolde bekletilerek yeşil rengi giderilmiştir.
- Yaprağa iyot çözeltisi damlatılmıştır.
- Sonuç: Folyoyla kapatılmayan kısım mavi-siyah, kapatılan kısım kahverengi kalmıştır.
İyot çözeltisi hangi maddenin varlığını göstermek için kullanılmıştır? Deneyin sonucundan fotosentez için hangi koşulun gerekli olduğu sonucuna varılır?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
İyot çözeltisi nişastanın varlığını gösterir (nişasta varsa mavi-siyah renk oluşur). Yalnızca ışık alan kısımda nişasta oluştuğu için fotosentezde besin üretimi için ışığın gerekli olduğu sonucuna varılır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir saksı bitkisi iki gün karanlıkta bekletilmiş, ardından bir yaprağının yarısı alüminyum folyoyla kapatılarak bir gün güneşte bırakılmıştır.
- Yaprak koparılıp sıcak suda kaynatılmış, sonra alkolde bekletilerek yeşil rengi giderilmiştir.
- Yaprağa iyot çözeltisi damlatılmıştır.
- Sonuç: Folyoyla kapatılmayan kısım mavi-siyah, kapatılan kısım kahverengi kalmıştır.
Bitkinin deneyden önce iki gün karanlıkta bekletilmesinin amacı nedir? Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddeleri yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bitki karanlıkta bekletilerek yapraklarında daha önce üretilmiş nişastanın tükenmesi sağlanır; böylece deneyde görülen nişastanın deney sırasında üretildiğinden emin olunur. Fotosentezde karbondioksit ve su kullanılır; ışık ve klorofil yardımıyla glikoz (besin) ve oksijen üretilir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Üç canlıda sindirim şekli:
- Amip: Besini hücre içine alarak besin kofulunda sindirir.
- Hidra: Besini önce sindirim boşluğunda kısmen parçalar, sonra küçük parçaları hücrelerine alarak sindirimi tamamlar.
- İnsan: Besinler sindirim kanalında, hücre dışında enzimlerle sindirilir; küçük moleküller hücrelere emilir.
Amip, hidra ve insanı sindirim çeşidine göre sınıflandırınız (hücre içi, hücre dışı ya da her ikisi).
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Amip: hücre içi sindirim. Hidra: hem hücre dışı hem hücre içi sindirim. İnsan: hücre dışı sindirim.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Üç canlıda sindirim şekli:
- Amip: Besini hücre içine alarak besin kofulunda sindirir.
- Hidra: Besini önce sindirim boşluğunda kısmen parçalar, sonra küçük parçaları hücrelerine alarak sindirimi tamamlar.
- İnsan: Besinler sindirim kanalında, hücre dışında enzimlerle sindirilir; küçük moleküller hücrelere emilir.
Hücre dışı sindirimin, yalnızca hücre içi sindirime göre canlıya sağladığı bir avantajı açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Hücre dışı sindirim sayesinde canlı, hücresinden çok daha büyük besinleri (örneğin bütün bir avı) sindirim boşluğunda ya da kanalında parçalayabilir. Hücre içi sindirimde ise yalnızca hücreye alınabilecek kadar küçük besinler sindirilebilir. Böylece hücre dışı sindirim canlının beslenebileceği besin çeşitliliğini artırır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Bazı hayvanların sindirim sistemleriyle ilgili bilgiler:
| Hayvan | Sindirim sistemi |
|---|---|
| Hidra | Tek açıklıklı sindirim boşluğu (ağız aynı zamanda artıkların atıldığı yerdir) |
| Toprak solucanı | Ağız → yutak → kursak → taşlık → bağırsak → anüs |
| Tavuk | Ağız (dişsiz gaga) → kursak → bezli mide → taşlık → bağırsak |
Hidra ile toprak solucanının sindirim sistemlerini açıklık sayısı bakımından karşılaştırınız. Toprak solucanındaki yapının sağladığı bir avantajı yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Hidranın sindirim boşluğu tek açıklıklıdır; besin ve artıklar aynı açıklıktan girip çıkar. Toprak solucanının sindirim kanalı ağız ve anüs olmak üzere iki açıklıklıdır. Bu sayede besinler tek yönde ilerler, farklı bölümler farklı görevler üstlenir ve canlı sindirim sürerken yeniden beslenebilir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bazı hayvanların sindirim sistemleriyle ilgili bilgiler:
| Hayvan | Sindirim sistemi |
|---|---|
| Hidra | Tek açıklıklı sindirim boşluğu (ağız aynı zamanda artıkların atıldığı yerdir) |
| Toprak solucanı | Ağız → yutak → kursak → taşlık → bağırsak → anüs |
| Tavuk | Ağız (dişsiz gaga) → kursak → bezli mide → taşlık → bağırsak |
Tavuk ve toprak solucanında bulunan kursak ve taşlığın görevlerini yazınız. Taşlığın dişsiz kuşlar için neden önemli olduğunu açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kursak besinlerin geçici olarak depolandığı ve yumuşatıldığı yerdir. Taşlık kaslı bir yapıdır ve besinleri mekanik olarak öğütür. Kuşların dişi olmadığı için besinleri çiğneyemezler; taşlık bu mekanik sindirimi üstlenir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
İnek gibi geviş getiren hayvanların midesi dört bölmelidir: işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden. İşkembede yaşayan bakteriler bitkilerdeki selülozu sindirir. Otçul hayvanların bağırsağı, aynı vücut büyüklüğündeki etçil hayvanlarınkinden çok daha uzundur.
Geviş getiren hayvanların mide bölmelerini besinin geçiş sırasına göre yazınız. Gerçek mide olarak bilinen ve enzim salgılanan bölmeyi belirtiniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Sıra: işkembe → börkenek → kırkbayır → şirden. Gerçek mide şirdendir; sindirim enzimleri burada salgılanır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
İnek gibi geviş getiren hayvanların midesi dört bölmelidir: işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden. İşkembede yaşayan bakteriler bitkilerdeki selülozu sindirir. Otçul hayvanların bağırsağı, aynı vücut büyüklüğündeki etçil hayvanlarınkinden çok daha uzundur.
Otçul hayvanların bağırsaklarının etçillere göre daha uzun olmasının nedenini açıklayınız. Selülozun sindirilmesinde bakterilerin rolünü belirtiniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bitkisel besinler, sindirimi zor olan selüloz bakımından zengindir. Otçulların bağırsağı uzun olduğu için besinler sindirim kanalında daha uzun süre kalır ve sindirim ile emilim için daha fazla zaman ve yüzey sağlanır. Hayvanlar selülozu sindiren enzimi üretemez; işkembede yaşayan bakteriler selülozu sindirerek hayvanın bu besinden yararlanmasını sağlar.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7