10. Sınıf OYSS Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte yapılan bazı savaşlar:
| Savaş | Yıl | Taraflar | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Dandanakan | 1040 | Selçuklular – Gazneliler | Büyük Selçuklu Devleti kuruldu. |
| Malazgirt | 1071 | Büyük Selçuklu – Bizans | Anadolu’nun kapıları Türklere açıldı. |
| Miryokefalon | 1176 | Türkiye Selçukluları – Bizans | Bizans’ın Türkleri Anadolu’dan çıkarma umudu sona erdi. |
| Kösedağ | 1243 | Türkiye Selçukluları – Moğollar | Türkiye Selçukluları Moğol hâkimiyetine girdi. |
Dandanakan ve Malazgirt savaşlarını Türk tarihine etkileri bakımından karşılaştırınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Dandanakan Savaşı ile Büyük Selçuklu Devleti kurulmuş ve Selçuklular Horasan’da güçlü bir devlet hâline gelmiştir. Malazgirt Savaşı ise Anadolu’nun kapılarını Türklere açmış ve Türklerin Anadolu’ya yerleşmesini hızlandırmıştır. Birincisi devletin kuruluşunu, ikincisi Türklerin yeni bir yurda yönelmesini sağlamıştır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte yapılan bazı savaşlar:
| Savaş | Yıl | Taraflar | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Dandanakan | 1040 | Selçuklular – Gazneliler | Büyük Selçuklu Devleti kuruldu. |
| Malazgirt | 1071 | Büyük Selçuklu – Bizans | Anadolu’nun kapıları Türklere açıldı. |
| Miryokefalon | 1176 | Türkiye Selçukluları – Bizans | Bizans’ın Türkleri Anadolu’dan çıkarma umudu sona erdi. |
| Kösedağ | 1243 | Türkiye Selçukluları – Moğollar | Türkiye Selçukluları Moğol hâkimiyetine girdi. |
Miryokefalon Savaşı’nın “Malazgirt’in onaylanması” olarak değerlendirilmesinin nedenini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Malazgirt’ten sonra Bizans Türkleri Anadolu’dan çıkarmak için mücadele etmeye devam etmişti. Miryokefalon’da Bizans’ın yenilmesiyle Türkleri Anadolu’dan çıkarma umudu sona ermiş ve Anadolu’nun Türk yurdu olduğu kesinleşmiştir. Bu nedenle Malazgirt’in sonucunu kalıcı hâle getiren bir zafer olarak görülür.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’da kurulan bazı Türk beylikleri:
- Saltuklular (Erzurum ve çevresi)
- Mengücekliler (Erzincan, Divriği)
- Danişmentliler (Sivas, Tokat, Amasya)
- Artuklular (Diyarbakır, Mardin, Hasankeyf)
Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’da kurulan beyliklerin Anadolu’nun Türkleşmesine katkısını açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Beylikler Anadolu’nun farklı bölgelerinde yönetim kurarak bu bölgelere Türkmenlerin yerleşmesini sağlamıştır. Cami, medrese, köprü gibi eserler yaparak bölgeye Türk-İslam kimliği kazandırmışlardır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’da kurulan bazı Türk beylikleri:
- Saltuklular (Erzurum ve çevresi)
- Mengücekliler (Erzincan, Divriği)
- Danişmentliler (Sivas, Tokat, Amasya)
- Artuklular (Diyarbakır, Mardin, Hasankeyf)
Malazgirt (1071) ve Kösedağ (1243) savaşlarını Anadolu’daki Türk siyasi birliğine etkileri bakımından karşılaştırınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Malazgirt Savaşı Türklerin Anadolu’ya yerleşmesini başlatmış ve Türk siyasi varlığının kurulmasını sağlamıştır. Kösedağ Savaşı’ndan sonra ise Türkiye Selçukluları Moğol hâkimiyetine girmiş, merkezî otorite zayıflamış ve Anadolu’da Türk siyasi birliği bozularak beylikler dönemine geçilmiştir. Biri Anadolu’da Türk birliğinin başlangıcı, diğeri bu birliğin dağılmasının başlangıcıdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
1096’da başlayan I. Haçlı Seferi sırasında Türkiye Selçuklu Devleti’nin başkenti İznik Haçlıların eline geçti. Sultan I. Kılıç Arslan başkenti Konya’ya taşıdı. Bu süreçte Türkiye Selçukluları ile Danişmentliler zaman zaman Haçlılara karşı birlikte hareket etti.
I. Haçlı Seferi’nin Türkiye Selçuklu Devleti’ne etkilerinden ikisini yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Başkent İznik kaybedilmiş ve Konya’ya taşınmıştır. Türklerin Batı Anadolu’daki ilerleyişi bir süre durmuş, Bizans bazı toprakları geri almıştır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
1096’da başlayan I. Haçlı Seferi sırasında Türkiye Selçuklu Devleti’nin başkenti İznik Haçlıların eline geçti. Sultan I. Kılıç Arslan başkenti Konya’ya taşıdı. Bu süreçte Türkiye Selçukluları ile Danişmentliler zaman zaman Haçlılara karşı birlikte hareket etti.
Haçlı tehlikesinin Anadolu’daki Türk devletleri arasındaki ilişkilere etkisini metinden yararlanarak açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Haçlı tehlikesi karşısında birbirleriyle rekabet eden Türkiye Selçukluları ve Danişmentliler zaman zaman ortak düşmana karşı birlikte hareket etmiştir. Ortak tehlike, Türk devletleri arasında geçici iş birliğine yol açmıştır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Türk devlet geleneğiyle ilgili bilgiler:
- Eski Türklerde yönetme yetkisinin (kut) Tanrı tarafından hükümdar ailesine verildiğine inanılırdı.
- Ülke, hükümdar ailesinin ortak malı sayılırdı.
- Büyük Selçuklularda hükümdar ailesinden olan şehzadelere “melik” unvanıyla ülkenin farklı bölgelerinin yönetimi verilirdi.
- Hükümdarın ölümünden sonra melikler arasında sık sık taht mücadeleleri yaşanırdı.
Selçuklularda devam eden eski Türk devlet geleneklerinden ikisini yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Ülkenin hükümdar ailesinin ortak malı sayılması (melikler aracılığıyla yönetim) ve yönetme yetkisinin Tanrı tarafından hükümdar ailesine verildiği inancı (kut anlayışı) Selçuklularda da devam etmiştir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Türk devlet geleneğiyle ilgili bilgiler:
- Eski Türklerde yönetme yetkisinin (kut) Tanrı tarafından hükümdar ailesine verildiğine inanılırdı.
- Ülke, hükümdar ailesinin ortak malı sayılırdı.
- Büyük Selçuklularda hükümdar ailesinden olan şehzadelere “melik” unvanıyla ülkenin farklı bölgelerinin yönetimi verilirdi.
- Hükümdarın ölümünden sonra melikler arasında sık sık taht mücadeleleri yaşanırdı.
Ülkenin hükümdar ailesinin ortak malı sayılmasının Selçuklu devletlerinin siyasi yapısına etkilerini değerlendiriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bu anlayış şehzadelerin yönetim tecrübesi kazanmasını sağlamıştır. Ancak hükümdarın ölümünden sonra her melik tahtta hak iddia ettiği için taht kavgaları çıkmış, merkezî otorite zayıflamış ve devletin parçalanmasına zemin hazırlanmıştır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Selçuklu ordusunu oluşturan bazı kuvvetler:
| Kuvvet | Özelliği |
|---|---|
| Gulâmlar (Hassa ordusu) | Küçük yaşta alınıp eğitilen, doğrudan sultana bağlı, maaşlı askerler |
| İkta askerleri | Kendilerine verilen toprakların vergi gelirleriyle geçinen ve savaşta asker yetiştiren atlı askerler |
| Türkmenler | Konar-göçer, savaşçı Türk boyları |
| Yardımcı kuvvetler | Bağlı devletlerin gönderdiği askerler |
İkta sisteminin hem orduya hem de devlet ekonomisine sağladığı katkıları açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Orduya katkısı: Devlet hazineden para harcamadan sürekli hazır, güçlü bir atlı ordu besler. Ekonomiye katkısı: İkta sahipleri toprağın işlenmesini ve vergilerin toplanmasını sağladığı için üretim sürer, hazinenin yükü azalır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Selçuklu ordusunu oluşturan bazı kuvvetler:
| Kuvvet | Özelliği |
|---|---|
| Gulâmlar (Hassa ordusu) | Küçük yaşta alınıp eğitilen, doğrudan sultana bağlı, maaşlı askerler |
| İkta askerleri | Kendilerine verilen toprakların vergi gelirleriyle geçinen ve savaşta asker yetiştiren atlı askerler |
| Türkmenler | Konar-göçer, savaşçı Türk boyları |
| Yardımcı kuvvetler | Bağlı devletlerin gönderdiği askerler |
Sultanın doğrudan kendisine bağlı bir Hassa ordusu (gulâmlar) oluşturmasının nedenini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Türkmen boyları ve ikta askerleri kendi beylerine bağlı olabiliyordu. Sultan, kendisine doğrudan bağlı, sadık ve sürekli hazır bir ordu oluşturarak merkezî otoritesini güçlendirmek ve isyanlara karşı kendini korumak istemiştir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Selçuklularda melikler küçük yaşta bir bölgenin yönetimine gönderilir, yanlarına onları yetiştirmek için deneyimli bir devlet adamı olan “atabey” verilirdi. Büyük Selçuklu Devleti’nin zayıfladığı dönemde bazı atabeyler bulundukları bölgelerde bağımsız devletler (atabeylikler) kurdu.
Atabeylik kurumunun Selçuklu devlet yönetimindeki ilk amacı nedir?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Atabeyler, küçük yaşta bir bölgenin yönetimine gönderilen melikleri eğitmek, onlara yönetim tecrübesi kazandırmak ve bölgeyi melik adına yönetmek amacıyla görevlendirilmiştir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Selçuklularda melikler küçük yaşta bir bölgenin yönetimine gönderilir, yanlarına onları yetiştirmek için deneyimli bir devlet adamı olan “atabey” verilirdi. Büyük Selçuklu Devleti’nin zayıfladığı dönemde bazı atabeyler bulundukları bölgelerde bağımsız devletler (atabeylikler) kurdu.
Atabeylik kurumunun zamanla değişen rolünü değişim ve süreklilik kavramlarıyla değerlendiriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Süreklilik: Şehzadelerin devlet yönetiminde yetiştirilmesi geleneği devam etmiştir. Değişim: Merkezî otorite zayıfladığında bazı atabeyler bulundukları bölgelerde güç kazanarak bağımsız devletler kurmuştur. Böylece yönetimi güçlendirmek için kurulan bir kurum, zamanla merkezî otoritenin zayıflamasına katkıda bulunmuştur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Türkiye Selçukluları döneminde ticaretle ilgili bazı uygulamalar:
- Ticaret yolları üzerine kervansaraylar yapıldı (ör. Aksaray’daki Sultan Hanı).
- Kervansaraylarda tüccarlar ve hayvanları belirli bir süre ücretsiz ağırlandı.
- Yolda soyulan tüccarların zararı devlet tarafından karşılandı.
- Antalya, Alanya ve Sinop limanları alındı; Akdeniz ve Karadeniz ticaretine katılındı.
Türkiye Selçuklularının ticareti geliştirmek için aldığı önlemlerden ikisini ve amaçlarını açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kervansaraylar yapılması ve tüccarların ücretsiz ağırlanması, yolların güvenli ve konforlu olmasını sağlamıştır. Tüccarın zararının devletçe karşılanması (devlet sigortası) tüccarlara güven vermiştir. Amaç, ticaret yollarını Anadolu’dan geçirerek ülkenin zenginleşmesini sağlamaktır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Türkiye Selçukluları döneminde ticaretle ilgili bazı uygulamalar:
- Ticaret yolları üzerine kervansaraylar yapıldı (ör. Aksaray’daki Sultan Hanı).
- Kervansaraylarda tüccarlar ve hayvanları belirli bir süre ücretsiz ağırlandı.
- Yolda soyulan tüccarların zararı devlet tarafından karşılandı.
- Antalya, Alanya ve Sinop limanları alındı; Akdeniz ve Karadeniz ticaretine katılındı.
Ticaret yolları üzerindeki faaliyetlerin Anadolu’da yerleşme ve şehirleşmeye etkisini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kervansarayların ve ticaret yollarının çevresinde yeni yerleşim yerleri ortaya çıkmış, var olan şehirler büyümüştür. Konya, Kayseri, Sivas gibi şehirler ticaret merkezi hâline gelmiş; liman şehirlerinin alınmasıyla Antalya, Alanya ve Sinop gelişmiştir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Türkiye Selçukluları döneminde Anadolu şehirlerinde vakıflarla pek çok yapı inşa edilmiştir. Örneğin Kayseri’deki Gevher Nesibe Darüşşifası (1206) hem hastane hem de tıp okulu olarak hizmet vermiştir. Bu dönemde konar-göçer Türkmenlerin bir kısmı da köy ve kasabalara yerleşmeye başlamıştır.
Vakıfların Türkiye Selçuklu şehirlerinin gelişmesindeki rolünü metindeki örnekle açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Vakıflar sayesinde cami, medrese, darüşşifa, kervansaray ve çeşme gibi yapılar inşa edilmiş ve bu yapıların giderleri karşılanmıştır. Örneğin Gevher Nesibe Darüşşifası hem hastaları tedavi etmiş hem de tıp eğitimi vermiştir. Böylece şehirler eğitim, sağlık ve sosyal hizmetler bakımından gelişmiştir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Türkiye Selçukluları döneminde Anadolu şehirlerinde vakıflarla pek çok yapı inşa edilmiştir. Örneğin Kayseri’deki Gevher Nesibe Darüşşifası (1206) hem hastane hem de tıp okulu olarak hizmet vermiştir. Bu dönemde konar-göçer Türkmenlerin bir kısmı da köy ve kasabalara yerleşmeye başlamıştır.
Konar-göçer Türkmenlerin yerleşik hayata geçmesi ile Anadolu’nun Türkleşmesi arasındaki ilişkiyi sorgulayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Türkmenlerin köy ve kasabalara yerleşmesi, Türk nüfusunun Anadolu’ya kalıcı olarak yerleşmesini sağlamıştır. Yerleşik hayatla tarım, zanaat ve ticaret gelişmiş; Türk dili, kültürü ve yer adları yaygınlaşmıştır. Bu süreç Anadolu’nun kalıcı bir Türk yurdu hâline gelmesinde belirleyici olmuştur. Ancak yerleşim tek başına yeterli değildir; siyasi güvenlik ve ekonomik canlılık da bu süreci desteklemiştir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7