11. Sınıf OYSS Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
Farklı canlıların uyaranlara verdiği bazı tepkiler:
- Bir bakteri, ortamdaki besin maddesinin yoğun olduğu bölgeye doğru hareket eder.
- Venüs sinekkapan bitkisinin yaprağındaki duyarlı tüylere bir böcek iki kez dokununca yaprak hızla kapanır.
- Bir kedi, arkasından gelen ani bir sesle sıçrayıp kaçar.
Verilen üç tepkiyi uyaranın türü ve tepkinin hızı bakımından karşılaştırınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bakteride uyaran kimyasaldır (besin maddesi) ve tepki görece yavaştır. Venüs sinekkapanda uyaran dokunmadır ve bitkiler için oldukça hızlı bir tepkidir. Kedide uyaran sestir; sinir sistemi sayesinde tepki çok hızlıdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Farklı canlıların uyaranlara verdiği bazı tepkiler:
- Bir bakteri, ortamdaki besin maddesinin yoğun olduğu bölgeye doğru hareket eder.
- Venüs sinekkapan bitkisinin yaprağındaki duyarlı tüylere bir böcek iki kez dokununca yaprak hızla kapanır.
- Bir kedi, arkasından gelen ani bir sesle sıçrayıp kaçar.
Verilen örneklerden yola çıkarak canlıların uyaranlara tepki vermesinin yaşamlarını sürdürmelerine katkısını bir genelleme ile açıklayınız. Bitkiler ile hayvanların tepki mekanizmaları arasındaki temel farkı belirtiniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Tüm canlılar çevredeki değişiklikleri algılayıp tepki verir; bu sayede besin bulur, tehlikeden korunur ve yaşamını sürdürür. Hayvanlar tepkilerini sinir ve endokrin sistem aracılığıyla genellikle hızlı ve hareketle verir. Bitkilerde sinir sistemi yoktur; tepkiler çoğunlukla hormonlar ve hücrelerdeki su (turgor) değişimleriyle, genellikle daha yavaş gerçekleşir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Bitkisel hormonlar ve bazı etkileri:
| Hormon | Bazı etkileri |
|---|---|
| Oksin | Gövdede hücre uzamasını sağlar; ışık almayan tarafta daha çok birikir; uç tomurcuğun yan dalları baskılamasına (tepe baskınlığı) neden olur. |
| Giberellin | Gövde uzamasını ve tohum çimlenmesini uyarır. |
| Sitokinin | Hücre bölünmesini uyarır; yaprakların yaşlanmasını geciktirir. |
| Etilen | Meyvelerin olgunlaşmasını hızlandırır. |
| Absisik asit | Kuraklıkta stomaların kapanmasını sağlar; tohumların uyku hâlini sürdürür. |
Bir bitkinin tohumu kuraklık nedeniyle uygun koşullar oluşana kadar çimlenmiyor. Daha sonra yağmurla birlikte tohum çimleniyor. Bu süreçte etkili olan iki hormonu ve görevlerini tablodan yararlanarak yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kuraklık döneminde absisik asit tohumun uyku hâlini sürdürerek çimlenmeyi engeller. Uygun koşullar oluşunca giberellin tohumun çimlenmesini uyarır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bitkisel hormonlar ve bazı etkileri:
| Hormon | Bazı etkileri |
|---|---|
| Oksin | Gövdede hücre uzamasını sağlar; ışık almayan tarafta daha çok birikir; uç tomurcuğun yan dalları baskılamasına (tepe baskınlığı) neden olur. |
| Giberellin | Gövde uzamasını ve tohum çimlenmesini uyarır. |
| Sitokinin | Hücre bölünmesini uyarır; yaprakların yaşlanmasını geciktirir. |
| Etilen | Meyvelerin olgunlaşmasını hızlandırır. |
| Absisik asit | Kuraklıkta stomaların kapanmasını sağlar; tohumların uyku hâlini sürdürür. |
Kuraklık stresi yaşayan bir bitkide absisik asit miktarının artmasının bitkiye nasıl yarar sağladığını açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Absisik asit stomaların kapanmasını sağlar. Stomalar kapanınca terleme yoluyla su kaybı azalır ve bitki kuraklık döneminde suyunu korur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir manav ve bir bahçıvanın uygulamaları:
- Manav, ham muzları olgun elmalarla birlikte kapalı bir kutuda bekletiyor.
- Bahçıvan, sık ve gür bir çit elde etmek için bitkilerin uç kısımlarını düzenli olarak budayor.
Manavın uygulamasının amacını ve bu uygulamada etkili olan hormonu açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Olgun elmalar etilen gazı salgılar. Kapalı kutuda biriken etilen ham muzların daha hızlı olgunlaşmasını sağlar.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir manav ve bir bahçıvanın uygulamaları:
- Manav, ham muzları olgun elmalarla birlikte kapalı bir kutuda bekletiyor.
- Bahçıvan, sık ve gür bir çit elde etmek için bitkilerin uç kısımlarını düzenli olarak budayor.
Bahçıvan uç kısımları budayınca çitin neden daha gür ve sık hâle geldiğini oksin hormonuyla ilişkilendirerek açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Uç tomurcuk oksin üretir ve bu hormon yan tomurcukların gelişmesini baskılar (tepe baskınlığı). Uç kısım budanınca oksin kaynağı ortadan kalkar, yan tomurcuklar üzerindeki baskı kalkar ve yan dallar gelişir. Böylece bitki daha gür ve sık olur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bitkilerde gözlenen bazı hareketler:
- I. Sarmaşığın gövdesi, değdiği bir direğin etrafına sarılır.
- II. Küstüm otunun yaprakları dokunulunca kapanır.
- III. Bir tohumdan çıkan kök, tohum hangi konumda olursa olsun aşağıya doğru büyür.
- IV. Lale çiçekleri sıcak ortamda açılır, soğukta kapanır.
- V. Polen tüpü, yumurtalıktan salgılanan kimyasal maddelere doğru uzar.
I–V numaralı hareketlerin her birini yönelme (tropizma) ya da irkilme (nasti) olarak sınıflandırınız ve uyaranını yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
I – yönelme, uyaran: dokunma (tigmotropizma). II – irkilme, uyaran: dokunma (tigmonasti/sismonasti). III – yönelme, uyaran: yer çekimi (gravitropizma). IV – irkilme, uyaran: sıcaklık (termonasti). V – yönelme, uyaran: kimyasal madde (kemotropizma).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Bitkilerde gözlenen bazı hareketler:
- I. Sarmaşığın gövdesi, değdiği bir direğin etrafına sarılır.
- II. Küstüm otunun yaprakları dokunulunca kapanır.
- III. Bir tohumdan çıkan kök, tohum hangi konumda olursa olsun aşağıya doğru büyür.
- IV. Lale çiçekleri sıcak ortamda açılır, soğukta kapanır.
- V. Polen tüpü, yumurtalıktan salgılanan kimyasal maddelere doğru uzar.
Yönelme ile irkilme hareketlerini uyaranın yönüne bağlılık ve kalıcılık bakımından karşılaştırınız. I ve II numaralı hareketleri bu farkı göstermek için kullanınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Yönelmede hareketin yönü uyaranın geldiği yöne bağlıdır ve büyümeyle gerçekleştiği için kalıcıdır; sarmaşık dokunduğu direğe doğru büyüyerek sarılır. İrkilmede hareketin yönü uyaranın yönüne bağlı değildir ve hücrelerdeki su (turgor) değişimiyle gerçekleştiği için geçicidir; küstüm otunun yaprakları nereden dokunulursa dokunulsun kapanır ve bir süre sonra yeniden açılır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bitki hareketleri yönelme (tropizma), irkilme (nasti) ve göçüm (taksi) olarak sınıflandırılır. Tek hücreli bir alg olan öglena, ışığın geldiği yöne doğru yüzer.
Öglenanın hareketi hangi gruba girer? Bu hareketi bitkilerdeki yönelme hareketinden ayıran özelliği yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Öglenanın hareketi göçüm (taksi) hareketidir; ışığa doğru olduğu için fototaksidir. Taksi hareketinde canlının tamamı yer değiştirir. Yönelmede ise bitki yer değiştirmez, yalnızca organı (gövde, kök) uyarana doğru büyüyerek yön değiştirir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bitki hareketleri yönelme (tropizma), irkilme (nasti) ve göçüm (taksi) olarak sınıflandırılır. Tek hücreli bir alg olan öglena, ışığın geldiği yöne doğru yüzer.
Bir bitkinin gövdesi ışığa doğru, kökü ise ışıktan uzağa ve aşağıya doğru büyür. Bu durumu olumlu (pozitif) ve olumsuz (negatif) yönelme kavramlarıyla açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Gövdenin ışığa doğru büyümesi pozitif fototropizmadır. Kökün ışıktan uzağa büyümesi negatif fototropizma, yer çekimi yönünde aşağı büyümesi pozitif gravitropizmadır. Gövde ise yer çekimine ters yönde büyüdüğü için negatif gravitropizma gösterir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrenci fasulye fideleriyle şu deneyi yapmıştır:
- A grubu fideler, yalnızca sol taraftan ışık alan bir kutuya konmuştur.
- B grubu fideler, her yönden eşit ışık alan bir ortama konmuştur.
- Diğer tüm koşullar iki grupta aynıdır.
- Bir hafta sonra A grubundaki fidelerin gövdeleri sola doğru eğilmiş, B grubundakiler dik büyümüştür.
Deneyin bağımsız değişkenini ve kontrol grubunu belirtiniz. A grubundaki fidelerin gövdelerinin sola eğilmesi hangi yönelme hareketidir?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bağımsız değişken ışığın geliş yönüdür. Kontrol grubu her yönden eşit ışık alan B grubudur. A grubundaki hareket pozitif fototropizmadır (ışığa yönelme).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrenci fasulye fideleriyle şu deneyi yapmıştır:
- A grubu fideler, yalnızca sol taraftan ışık alan bir kutuya konmuştur.
- B grubu fideler, her yönden eşit ışık alan bir ortama konmuştur.
- Diğer tüm koşullar iki grupta aynıdır.
- Bir hafta sonra A grubundaki fidelerin gövdeleri sola doğru eğilmiş, B grubundakiler dik büyümüştür.
A grubundaki fidelerin ışığa doğru eğilmesinin nedenini oksin hormonuyla açıklayınız. Oksinin etkili olduğunu göstermek için deneye eklenebilecek bir grup öneriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Işık tek yönden geldiğinde oksin gövdenin gölgede kalan (sağ) tarafında birikir. Bu taraftaki hücreler daha fazla uzar ve gövde ışığın geldiği sola doğru eğilir. Oksinin etkisini göstermek için fidelerin oksin üreten uç kısımları kesilerek yine tek yönden ışık verilen bir grup eklenebilir; bu fidelerin ışığa yönelmemesi beklenir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Duyu reseptörleri uyaran türüne göre sınıflandırılır:
| Reseptör türü | Algıladığı uyaran |
|---|---|
| Fotoreseptör | Işık |
| Mekanoreseptör | Dokunma, basınç, ses titreşimi, denge |
| Kemoreseptör | Kimyasal maddeler |
| Termoreseptör | Sıcaklık değişimi |
| Ağrı reseptörü | Doku hasarı |
Göz, kulak, burun, dil ve deride bulunan başlıca reseptör türlerini tablodan yararlanarak yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Göz: fotoreseptör. Kulak: mekanoreseptör (işitme ve denge). Burun: kemoreseptör. Dil: kemoreseptör. Deri: mekanoreseptör, termoreseptör ve ağrı reseptörü.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Duyu reseptörleri uyaran türüne göre sınıflandırılır:
| Reseptör türü | Algıladığı uyaran |
|---|---|
| Fotoreseptör | Işık |
| Mekanoreseptör | Dokunma, basınç, ses titreşimi, denge |
| Kemoreseptör | Kimyasal maddeler |
| Termoreseptör | Sıcaklık değişimi |
| Ağrı reseptörü | Doku hasarı |
Ağrı reseptörlerinin çok az uyum gösterdiği (uyarana alışmadığı) bilinmektedir. Bu özelliğin vücut için önemini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Ağrı, vücutta bir doku hasarı ya da tehlike olduğunu gösteren uyarı sinyalidir. Ağrı reseptörleri uyarana alışsaydı hasar sürerken ağrı hissedilmez ve kişi önlem almazdı. Uyum göstermemeleri sayesinde kişi tehlike sürdükçe uyarılır ve kendini korumak için harekete geçer.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Aşağıdaki durumlar verilmiştir:
- I. Mutfaktan gelen yemek kokusunu almak
- II. Elini sıcak bir bardağa değdirince sıcaklığı hissetmek
- III. Karanlık bir odada ışık yanınca göz bebeklerinin küçülmesi
- IV. Dönme dolaptan inince bir süre başının dönmesi
I–IV numaralı durumlarda uyaranları algılayan reseptör türlerini ve duyu organlarını yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
I – kemoreseptör, burun. II – termoreseptör, deri. III – fotoreseptör, göz. IV – mekanoreseptör, iç kulak (denge).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Aşağıdaki durumlar verilmiştir:
- I. Mutfaktan gelen yemek kokusunu almak
- II. Elini sıcak bir bardağa değdirince sıcaklığı hissetmek
- III. Karanlık bir odada ışık yanınca göz bebeklerinin küçülmesi
- IV. Dönme dolaptan inince bir süre başının dönmesi
Dönme dolaptan inen kişinin bir süre başının dönmesinin nedenini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Denge, iç kulaktaki yarım daire kanallarında bulunan sıvı ve mekanoreseptörlerle algılanır. Dönme durduğunda kanallardaki sıvı eylemsizlik nedeniyle bir süre daha hareket etmeye devam eder. Reseptörler dönme sürüyormuş gibi uyarılır ve kişi başının döndüğünü hisseder.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7