11. Sınıf OYSS Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
Bir büyükşehirde yaşanan sorunlara ilişkin bilgiler:
- Son yıllarda dere yataklarının üzerine ve kenarlarına çok sayıda konut ve iş yeri yapılmıştır.
- Kısa sürede düşen yoğun yağışlarda bu alanlarda sel ve su baskınları yaşanmaktadır.
- Şehirde yeşil alanlar azalmış, yüzeyler büyük ölçüde beton ve asfaltla kaplanmıştır.
Şehirde yaşanan sel ve su baskınlarının nedenlerini insan–doğa etkileşimi açısından açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Dere yatakları, yoğun yağışlarda suyun aktığı doğal alanlardır; bu alanlara yapılan binalar suyun yolunu kapatır ve su baskınlarına yol açar. Ayrıca yüzeylerin beton ve asfaltla kaplanması yağış suyunun toprağa sızmasını engeller; yüzeysel akış artar ve kısa sürede büyük miktarda su dere yataklarına ulaşır. Yeşil alanların azalması da suyun tutulmasını zorlaştırır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir büyükşehirde yaşanan sorunlara ilişkin bilgiler:
- Son yıllarda dere yataklarının üzerine ve kenarlarına çok sayıda konut ve iş yeri yapılmıştır.
- Kısa sürede düşen yoğun yağışlarda bu alanlarda sel ve su baskınları yaşanmaktadır.
- Şehirde yeşil alanlar azalmış, yüzeyler büyük ölçüde beton ve asfaltla kaplanmıştır.
Bu sorunun çözümüne coğrafya biliminin nasıl katkı sağlayabileceğini açıklayınız. Coğrafi bilgilere dayanan iki çözüm önerisi yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Coğrafya; yer şekilleri, akarsu havzaları, yağış özellikleri ve yerleşme arasındaki ilişkileri bütüncül olarak inceler, CBS ile riskli alanları haritalayarak planlamaya yön verir. Öneriler: Dere yatakları ve taşkın alanlarının imara kapatılması, mevcut yapıların bu alanlardan taşınması; yağmur suyunun toprağa sızmasını sağlayan yeşil alanlar, geçirgen kaplamalar ve yağmur suyu toplama sistemleri oluşturulması.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Web tabanlı bir harita uygulamasında kullanıcılar şu katmanları açıp kapatabilmektedir:
- Uydu görüntüsü ve sokak haritası
- Diri fay hatları
- Okullar, hastaneler ve afet toplanma alanları
- Mahallelere göre nüfus yoğunluğu
Bu uygulamada hangi katmanları birlikte açarak “afet toplanma alanlarının fay hatlarına uzaklığını” değerlendirebilirsiniz? Katmanların üst üste getirilmesinin (çakıştırma) sağladığı faydayı açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Diri fay hatları katmanı ile okullar, hastaneler ve afet toplanma alanları katmanı birlikte açılmalıdır; konumun anlaşılması için sokak haritası da eklenebilir. Çakıştırma, farklı verilerin aynı harita üzerinde birbiriyle ilişkisinin görülmesini sağlar; böylece tek bir veride görülemeyen sonuçlara (örneğin fay hattına çok yakın toplanma alanları) ulaşılır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Web tabanlı bir harita uygulamasında kullanıcılar şu katmanları açıp kapatabilmektedir:
- Uydu görüntüsü ve sokak haritası
- Diri fay hatları
- Okullar, hastaneler ve afet toplanma alanları
- Mahallelere göre nüfus yoğunluğu
Bir belediye yeni bir afet toplanma alanı belirleyecektir. Uygulamadaki katmanları kullanarak yer seçiminde dikkate alınması gereken üç ölçütü yazınız ve her ölçütü hangi katmandan değerlendireceğinizi belirtiniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Fay hattına uzak olmalıdır: Diri fay hatları katmanı. Nüfusun yoğun olduğu mahallelere yakın ve yeterli büyüklükte olmalıdır: Mahallelere göre nüfus yoğunluğu katmanı. Hastanelere ve ana yollara kolay ulaşılabilir, çevresinde yıkılabilecek yüksek binalar bulunmayan açık bir alan olmalıdır: Okullar–hastaneler ile sokak haritası ve uydu görüntüsü katmanları.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Yeryüzündeki suyun dağılımı (yaklaşık değerler):
| Su kaynağı | Yeryüzündeki toplam suya oranı |
|---|---|
| Okyanus ve denizler (tuzlu) | % 97,5 |
| Tatlı sular | % 2,5 |
Tatlı suların yeryüzünde hangi kaynaklarda bulunduğunu yazınız. Tatlı suyun büyük bölümünün hangi kaynakta bulunduğunu ve bunun insan kullanımı açısından anlamını açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Tatlı sular buzullarda (kutup buzulları ve dağ buzulları), yeraltı sularında, göllerde, akarsularda, topraktaki nemde ve atmosferdeki su buharında bulunur. Tatlı suyun büyük bölümü (yaklaşık üçte ikisi) buzullardadır. Bu nedenle insanın kolayca kullanabileceği göl ve akarsu suyu toplam suyun çok küçük bir kısmıdır; tatlı su sınırlı ve değerli bir kaynaktır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Yeryüzündeki suyun dağılımı (yaklaşık değerler):
| Su kaynağı | Yeryüzündeki toplam suya oranı |
|---|---|
| Okyanus ve denizler (tuzlu) | % 97,5 |
| Tatlı sular | % 2,5 |
Su kaynaklarını “yüzey suları” ve “yeraltı suları” olarak sınıflandırarak her birine ikişer örnek veriniz. Yeraltı sularının oluşumunu kısaca açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Yüzey suları: Akarsular, göller, okyanus ve denizler, buzullar. Yeraltı suları: Kaynaklar (pınarlar), artezyen ve kuyu suları, taban suyu. Yeraltı suları, yağış ve eriyen kar sularının geçirimli kayaç ve topraklardan sızarak geçirimsiz bir tabaka üzerinde birikmesiyle oluşur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Türkiye’deki bazı göller ve oluşum özellikleri:
| Göl | Oluşumu |
|---|---|
| Van Gölü | Nemrut Dağı’ndan çıkan lavların bir çukurun önünü kapatmasıyla oluşmuştur; suyu sodalıdır. |
| Tuz Gölü | Yer kabuğu hareketleriyle oluşan bir çukurda yer alır; suyu çok tuzludur. |
| Tortum Gölü | Bir heyelan sonucu düşen malzemelerin akarsu vadisinin önünü kapatmasıyla oluşmuştur. |
| Atatürk Baraj Gölü | Fırat Nehri üzerine yapılan barajın arkasında oluşmuştur. |
Tablodaki gölleri oluşumlarına göre (volkanik set, tektonik, heyelan set, yapay) sınıflandırınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Van Gölü: volkanik set gölü. Tuz Gölü: tektonik göl. Tortum Gölü: heyelan set gölü. Atatürk Baraj Gölü: yapay (baraj) göl.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Türkiye’deki bazı göller ve oluşum özellikleri:
| Göl | Oluşumu |
|---|---|
| Van Gölü | Nemrut Dağı’ndan çıkan lavların bir çukurun önünü kapatmasıyla oluşmuştur; suyu sodalıdır. |
| Tuz Gölü | Yer kabuğu hareketleriyle oluşan bir çukurda yer alır; suyu çok tuzludur. |
| Tortum Gölü | Bir heyelan sonucu düşen malzemelerin akarsu vadisinin önünü kapatmasıyla oluşmuştur. |
| Atatürk Baraj Gölü | Fırat Nehri üzerine yapılan barajın arkasında oluşmuştur. |
Van Gölü ve Tuz Gölü’nün sularının tatlı olmamasının nedenini açıklayınız. Bir gölün suyunun tatlı olması için hangi koşulun gerektiğini yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Van Gölü ve Tuz Gölü’nün denize ya da başka bir akarsuya bağlanan bir çıkışı yoktur (kapalı havzada yer alırlar). Göle akarsularla gelen çözünmüş mineraller göl suyunda kalır; su yalnızca buharlaşarak kaybolduğu için mineraller zamanla birikir ve sular tuzlu ya da sodalı hâle gelir. Bir gölün suyunun tatlı olması için gölün bir gideğeninin (dışarıya akışının) olması, suyun sürekli yenilenmesi gerekir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Fırat ve Dicle nehirlerine ilişkin bilgiler:
- Fırat ve Dicle nehirleri Türkiye’den doğar; Suriye ve Irak’tan geçerek Basra Körfezi’ne dökülür.
- Türkiye, bu nehirler üzerinde Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamında barajlar ve sulama kanalları yapmıştır.
- GAP ile Harran Ovası gibi alanlar sulamaya açılmış, hidroelektrik enerji üretimi artmıştır.
GAP’ın Türkiye ekonomisine ve bölgedeki yaşama iki etkisini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Harran Ovası gibi alanların sulamaya açılmasıyla pamuk başta olmak üzere tarımsal üretim ve verim artmış, çiftçilerin geliri yükselmiştir. Barajlarla hidroelektrik enerji üretimi artmış, ülkenin enerji ihtiyacına katkı sağlanmıştır. Tarıma dayalı sanayi ve istihdam gelişmiş, bölgeden dışarıya göç azalmıştır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Fırat ve Dicle nehirlerine ilişkin bilgiler:
- Fırat ve Dicle nehirleri Türkiye’den doğar; Suriye ve Irak’tan geçerek Basra Körfezi’ne dökülür.
- Türkiye, bu nehirler üzerinde Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamında barajlar ve sulama kanalları yapmıştır.
- GAP ile Harran Ovası gibi alanlar sulamaya açılmış, hidroelektrik enerji üretimi artmıştır.
Fırat ve Dicle’nin sınır aşan sular olmasının siyasi (politik) sonuçlarını açıklayınız. Bu tür sorunların çözümü için bir öneri yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bu nehirler birden fazla ülkeden geçtiği için yukarı havzadaki ülkenin yaptığı barajlar aşağı havzadaki ülkelere ulaşan su miktarını ve zamanını etkileyebilir; bu durum ülkeler arasında su paylaşımı konusunda anlaşmazlıklara ve diplomatik görüşmelere yol açar. Öneri: Ülkeler ortak teknik komisyonlar kurarak su verilerini paylaşmalı, kurak dönemleri de dikkate alan su paylaşım ve havza yönetimi anlaşmaları yapmalıdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Konya Kapalı Havzası’na ilişkin bilgiler:
- Havzada yağış azdır; tarımda sulama büyük ölçüde yeraltı sularıyla yapılmaktadır.
- Son yıllarda açılan çok sayıda kuyu nedeniyle yeraltı suyu seviyesi hızla düşmektedir.
- Havzanın bazı kesimlerinde aniden çöken derin çukurlar (obruklar) oluşmaktadır.
- Su isteği yüksek bazı ürünler salma (vahşi) sulama yöntemiyle sulanmaktadır.
Konya Kapalı Havzası’nda yeraltı suyu seviyesinin düşmesinin nedenlerini ve sonuçlarını yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Nedenler: Yağışın az olması nedeniyle sulamanın yeraltı sularına bağlı olması, çok sayıda kuyu açılması, su isteği yüksek ürünlerin yetiştirilmesi ve salma sulama ile suyun israf edilmesi. Sonuçlar: Obrukların oluşması, kuyuların kuruması ve daha derin kuyu açma zorunluluğu, göl ve sulak alanların kuruması, tarımsal üretimin ve geçim kaynaklarının tehlikeye girmesi.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Konya Kapalı Havzası’na ilişkin bilgiler:
- Havzada yağış azdır; tarımda sulama büyük ölçüde yeraltı sularıyla yapılmaktadır.
- Son yıllarda açılan çok sayıda kuyu nedeniyle yeraltı suyu seviyesi hızla düşmektedir.
- Havzanın bazı kesimlerinde aniden çöken derin çukurlar (obruklar) oluşmaktadır.
- Su isteği yüksek bazı ürünler salma (vahşi) sulama yöntemiyle sulanmaktadır.
Konya Kapalı Havzası’ndaki su sorununu çevresel, ekonomik ve sosyokültürel açılardan değerlendiriniz. Sorunun çözümüne yönelik çiftçiler ve devlet için birer öneri yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Çevresel: Obruklar, sulak alanların kuruması ve canlı türlerinin yaşam alanlarını kaybetmesi. Ekonomik: Tarımsal üretimin azalması, kuyu açma ve enerji maliyetlerinin artması, çiftçi gelirlerinin düşmesi. Sosyokültürel: Geçimini tarımdan sağlayan ailelerin göç etmek zorunda kalması, köylerin boşalması. Çiftçiler için öneri: Damla ve yağmurlama sulamaya geçmek, az su isteyen ürünler yetiştirmek. Devlet için öneri: Kaçak kuyuları denetlemek, su tasarruflu sulamayı desteklemek, ürün desenini su potansiyeline göre planlamak.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Türkiye’deki bazı yerleşmelerin kuruluş ve gelişmesinde etkili olan faktörler:
| Yerleşme | Kuruluş ve gelişmesinde etkili faktör |
|---|---|
| İstanbul | Boğazın iki yakasında, kıtaları ve denizleri birbirine bağlayan konum |
| Zonguldak | Taş kömürü yatakları |
| Kuşadası | Deniz kıyısı ve antik kentlere yakınlık (turizm) |
| Konya | Geniş ve verimli ova (tarım) ile yolların kesişme noktası |
Tablodaki yerleşmelerin kuruluşunda etkili olan faktörleri doğal ve beşerî/ekonomik faktörler olarak değerlendiriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
İstanbul: Boğaz ve deniz kıyısı doğal; kıtalar arası ticaret ve ulaşım beşerî/ekonomik faktördür. Zonguldak: Taş kömürü yatakları doğal kaynak; madencilik ekonomik faktördür. Kuşadası: Deniz kıyısı doğal; turizm ve antik kentler beşerî/ekonomik faktördür. Konya: Verimli ova doğal; tarım ve yolların kesişmesi beşerî/ekonomik faktördür.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Türkiye’deki bazı yerleşmelerin kuruluş ve gelişmesinde etkili olan faktörler:
| Yerleşme | Kuruluş ve gelişmesinde etkili faktör |
|---|---|
| İstanbul | Boğazın iki yakasında, kıtaları ve denizleri birbirine bağlayan konum |
| Zonguldak | Taş kömürü yatakları |
| Kuşadası | Deniz kıyısı ve antik kentlere yakınlık (turizm) |
| Konya | Geniş ve verimli ova (tarım) ile yolların kesişme noktası |
Zonguldak gibi tek bir doğal kaynağa bağlı gelişen bir şehirde bu kaynak tükenirse ne gibi sorunlar ortaya çıkabilir? Böyle bir şehrin geleceği için iki öneri yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kaynak tükenirse madenler kapanır, işsizlik artar, şehir dışına göç başlar, nüfus azalır ve ticaret ile hizmetler geriler. Öneriler: Ekonomiyi çeşitlendirmek için farklı sanayi kolları ve limana dayalı ticaret geliştirmek; madencilik mirasını ve doğal güzellikleri turizme kazandırmak; üniversite ve teknoloji yatırımlarıyla yeni iş alanları oluşturmak.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir ilçede yaşayan Ayşe’nin ailesinin farklı ihtiyaçlarını karşıladığı yerler:
| İhtiyaç | Gidilen yer |
|---|---|
| Günlük alışveriş | Kendi mahallesindeki market |
| Hastane ve banka işleri | İlçe merkezi |
| Üniversite hastanesinde uzman doktor muayenesi | İl merkezi |
| Yurt dışı uçuşu | Başka bir ildeki uluslararası havalimanı |
Ayşe’nin ailesinin ihtiyaçlarına göre mahalle, ilçe merkezi, il merkezi ve büyük şehir arasında nasıl bir hiyerarşi (kademe) olduğunu açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Günlük ve sık ihtiyaçlar yakın ve küçük yerleşmelerden (mahalle) karşılanır. İhtiyaç daha özel hâle geldikçe daha büyük ve daha uzak merkezlere gidilir: Hastane ve banka için ilçe merkezine, uzman doktor için il merkezine, uluslararası uçuş için büyük şehirdeki havalimanına. Yerleşmeler sundukları hizmet çeşidine ve büyüklüklerine göre basamaklı bir düzen oluşturur; üst basamaktaki merkez, alt basamaktakilerin sunduğu hizmetleri de sunar.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir ilçede yaşayan Ayşe’nin ailesinin farklı ihtiyaçlarını karşıladığı yerler:
| İhtiyaç | Gidilen yer |
|---|---|
| Günlük alışveriş | Kendi mahallesindeki market |
| Hastane ve banka işleri | İlçe merkezi |
| Üniversite hastanesinde uzman doktor muayenesi | İl merkezi |
| Yurt dışı uçuşu | Başka bir ildeki uluslararası havalimanı |
Bir şehrin “etki alanı” ne demektir? Etki alanının büyüklüğünü belirleyen etkenleri yazınız. Ayşe’nin ilçesine bir devlet üniversitesi ve büyük bir hastane açılırsa ilçenin etki alanının nasıl değişeceğini tartışınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Etki alanı, bir şehrin sunduğu hizmetler, ticaret ve iş imkânlarıyla çevresindeki yerleşmeleri etkilediği ve insanları kendine çektiği alandır. Etki alanının büyüklüğünü nüfus, sunulan hizmetlerin çeşidi ve niteliği, ulaşım imkânları ve ekonomik faaliyetler belirler. Ayşe’nin ilçesine üniversite ve büyük hastane açılırsa çevre ilçelerden ve köylerden öğrenciler ve hastalar gelir; ilçenin etki alanı genişler. Bunun sonucunda konut, ulaşım ve ticaret talebi artar, ilçe nüfusu büyür; ancak çevre ilçelerin bazı hizmetleri ilçeye kayabilir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7