11. Sınıf OYSS Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
Kader ve kaza kavramlarına ilişkin bilgi:
Kader, Allah’ın (cc) ezelden ebede kadar olacak her şeyi, zamanını, yerini ve özelliklerini bilmesi ve belirlemesidir. Kaza ise kaderde belirlenen şeylerin zamanı gelince Allah’ın bilgisine ve takdirine uygun olarak gerçekleşmesidir. Kader planı, kaza ise bu planın uygulanması gibidir. Allah’ın bilmesi, insanı bir şeyi yapmaya zorlamaz.
Kader ve kaza kavramlarını açıklayınız. Metindeki “plan–uygulama” benzetmesini kendi örneğinizle açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kader, Allah’ın olacak her şeyi ezelden bilmesi ve belirlemesidir. Kaza, kaderde belirlenenlerin zamanı gelince gerçekleşmesidir. Örnek: Bir mimarın çizdiği proje kadere, bu projeye göre binanın inşa edilmesi kazaya benzetilebilir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Kader ve kaza kavramlarına ilişkin bilgi:
Kader, Allah’ın (cc) ezelden ebede kadar olacak her şeyi, zamanını, yerini ve özelliklerini bilmesi ve belirlemesidir. Kaza ise kaderde belirlenen şeylerin zamanı gelince Allah’ın bilgisine ve takdirine uygun olarak gerçekleşmesidir. Kader planı, kaza ise bu planın uygulanması gibidir. Allah’ın bilmesi, insanı bir şeyi yapmaya zorlamaz.
“Allah’ın bilmesi, insanı bir şeyi yapmaya zorlamaz.” cümlesini bir benzetmeyle açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Allah’ın bilgisi, olacak şeyin nedeni değildir; Allah insanın kendi iradesiyle ne seçeceğini bildiği için onu öyle takdir etmiştir. Benzetme: Bir hava durumu uzmanının yarın yağmur yağacağını önceden bilmesi, yağmurun onun bilgisi yüzünden yağdığı anlamına gelmez. Allah’ın bilgisi ise insanınkinden farklı olarak kusursuz ve kesindir, ama yine de insanın seçimini zorlamaz.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Kaderle ilgili bazı kavramlar:
| Kavram | Anlamı |
|---|---|
| Ecel | Her canlının hayatının sona ereceği, Allah tarafından bilinen vakit |
| Rızık | Allah’ın canlılara verdiği, yararlanılan her türlü nimet |
| Tevekkül | Bir iş için gereken bütün çabayı gösterdikten sonra sonucu Allah’a bırakmak |
| Hayır ve şer | İyi ve kötü olarak değerlendirilen olaylar; insan iradesiyle iyiliği ya da kötülüğü seçer |
Tablodaki kavramlardan ecel ve rızık kavramlarını, insanın bunlarla ilgili sorumluluğuyla birlikte açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Ecel, her canlının hayatının sona ereceği ve Allah tarafından bilinen vakittir; ancak insan sağlığını korumak, kendini tehlikeye atmamakla sorumludur. Rızık, Allah’ın verdiği her türlü nimettir; insan rızkını helal yoldan kazanmak için çalışmakla ve nimetleri israf etmemekle sorumludur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Kaderle ilgili bazı kavramlar:
| Kavram | Anlamı |
|---|---|
| Ecel | Her canlının hayatının sona ereceği, Allah tarafından bilinen vakit |
| Rızık | Allah’ın canlılara verdiği, yararlanılan her türlü nimet |
| Tevekkül | Bir iş için gereken bütün çabayı gösterdikten sonra sonucu Allah’a bırakmak |
| Hayır ve şer | İyi ve kötü olarak değerlendirilen olaylar; insan iradesiyle iyiliği ya da kötülüğü seçer |
Tevekkül kavramını açıklayınız. “Tevekkül etmek, hiçbir şey yapmadan beklemektir.” görüşünü değerlendirip tevekkülün doğru anlaşılmasına iki örnek veriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Tevekkül, bir iş için gereken bütün çabayı gösterdikten sonra sonucu Allah’a bırakmaktır. Görüş yanlıştır: Çaba göstermeden beklemek tevekkül değil, tembellik ve sorumluluktan kaçmaktır. Örnekler: Hasta olan kişinin doktora gidip tedavisini aksatmadan sürdürmesi ve şifayı Allah’tan dilemesi. Çiftçinin tarlasını sürüp ekmesi, sulaması, sonra hasat için Allah’a güvenmesi.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
İnsan iradesine ilişkin bilgi:
İslam inancına göre her şeyi yaratma gücü olan irade Allah’a aittir (külli irade). İnsana da bir şeyi yapma ya da yapmama yönünde tercihte bulunma gücü verilmiştir (cüz’i irade). İnsan cüz’i iradesiyle bir seçim yapar, Allah da o işi yaratır. İnsan bu nedenle kendi tercihlerinden sorumludur.
Külli irade ve cüz’i irade kavramlarını açıklayınız. Bu iki irade arasındaki ilişkiyi bir örnek üzerinden gösteriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Külli irade, Allah’ın her şeyi kuşatan ve yaratma gücüne sahip iradesidir. Cüz’i irade, insana verilen, bir şeyi yapma ya da yapmama yönünde tercih yapma gücüdür. Örnek: Bir öğrenci ihtiyacı olan bir arkadaşına yardım etmeyi seçer (cüz’i irade); Allah da bu davranışı yaratır (külli irade). Seçim insana, yaratma Allah’a aittir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
İnsan iradesine ilişkin bilgi:
İslam inancına göre her şeyi yaratma gücü olan irade Allah’a aittir (külli irade). İnsana da bir şeyi yapma ya da yapmama yönünde tercihte bulunma gücü verilmiştir (cüz’i irade). İnsan cüz’i iradesiyle bir seçim yapar, Allah da o işi yaratır. İnsan bu nedenle kendi tercihlerinden sorumludur.
İnsanın sorumlu tutulabilmesi için neden cüz’i iradeye sahip olması gerekir? Akıl, irade ve sorumluluk arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Seçme özgürlüğü olmayan bir varlığı yaptıklarından sorumlu tutmak adaletli olmaz. Akıl, insanın iyiyi ve kötüyü ayırt etmesini; irade ise ayırt ettiği seçeneklerden birini tercih etmesini sağlar. Akıl ve irade bir araya geldiğinde insan bilerek ve isteyerek seçim yapmış olur; bu da onu yaptıklarından sorumlu kılar.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
İki öğrencinin konuşması:
- Burak: “Sınav sonucum kaderimde ne yazıyorsa o olacak. Çalışsam da çalışmasam da sonuç değişmez. Bu yüzden ders çalışmıyorum.”
- Elif: “Allah her şeyi biliyor ama bu, benim seçimlerimi O’nun yaptığı anlamına gelmez. Ben elimden geleni yaparım, sonucu Allah’a bırakırım.”
Burak ve Elif’in kader anlayışlarını karşılaştırınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Burak kaderi insanın iradesini ortadan kaldıran, sonucu değiştirilemez biçimde belirleyen bir zorlama olarak görmekte ve bunu çalışmamak için bahane etmektedir. Elif ise Allah’ın her şeyi bilmesinin insanın seçimlerini ortadan kaldırmadığını, insanın sorumluluğunun çaba göstermek olduğunu düşünmekte; çalıştıktan sonra tevekkül etmektedir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
İki öğrencinin konuşması:
- Burak: “Sınav sonucum kaderimde ne yazıyorsa o olacak. Çalışsam da çalışmasam da sonuç değişmez. Bu yüzden ders çalışmıyorum.”
- Elif: “Allah her şeyi biliyor ama bu, benim seçimlerimi O’nun yaptığı anlamına gelmez. Ben elimden geleni yaparım, sonucu Allah’a bırakırım.”
Burak’ın düşüncesini İslam’ın kader ve sorumluluk anlayışı açısından eleştiriniz. Burak’a bu konuda neler söylerdiniz?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Burak’ın düşüncesi hatalıdır; kaderi kendi tembelliğinin bahanesi yapmaktadır. İslam’a göre Allah’ın bilmesi insanı zorlamaz; insan cüz’i iradesiyle seçim yapar ve seçimlerinden sorumludur. Kader, sebep–sonuç ilişkisini de kapsar: Ders çalışmak başarının sebeplerindendir. Burak’a, sonucun ne olacağını bilmediği için çalışmayı tercih etmesinin kendi sorumluluğu olduğunu, Allah’ın insanın çabasının karşılığını verdiğini ve doğru tevekkülün önce çalışıp sonra sonucu Allah’a bırakmak olduğunu söylerdim.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
İslam’da dinî sorumluluğun şartlarına ilişkin bilgi:
İslam’a göre bir kişinin dinî emir ve yasaklardan sorumlu olabilmesi için akıllı ve ergenlik çağına ulaşmış (bülûğ) olması gerekir. Akıl hastaları ve küçük çocuklar dinî açıdan sorumlu tutulmaz. Ayrıca zorlama altında ya da unutarak yapılan bazı davranışlardan kişi sorumlu tutulmaz.
Metne göre dinî sorumluluğun şartlarını yazınız. Bu şartların konulmasının adaletle ilişkisini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Şartlar: Akıllı olmak ve ergenlik çağına (bülûğ) ulaşmış olmak. Akıl, iyiyi ve kötüyü ayırt etmeyi; ergenlik ise bu ayırt etme gücünün olgunlaşmasını sağlar. Ayırt etme gücü olmayan birinin yaptıklarından sorumlu tutulması adalete aykırı olurdu; bu nedenle İslam sorumluluğu bu şartlara bağlamıştır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
İslam’da dinî sorumluluğun şartlarına ilişkin bilgi:
İslam’a göre bir kişinin dinî emir ve yasaklardan sorumlu olabilmesi için akıllı ve ergenlik çağına ulaşmış (bülûğ) olması gerekir. Akıl hastaları ve küçük çocuklar dinî açıdan sorumlu tutulmaz. Ayrıca zorlama altında ya da unutarak yapılan bazı davranışlardan kişi sorumlu tutulmaz.
Zorlama altında ya da unutarak yapılan bazı davranışlardan kişinin sorumlu tutulmamasının nedenini irade kavramıyla açıklayınız. Günlük hayattan bir örnek veriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Sorumluluk, kişinin bilerek ve isteyerek yaptığı seçimlere dayanır. Zorlama altındaki kişi özgür iradesiyle seçim yapamaz; unutan kişi ise bilinçli bir tercih yapmamıştır. Bu nedenle bu durumlarda sorumluluk kalkar ya da hafifler. Örnek: Oruçlu bir kişinin unutarak su içmesi orucunu bozmaz; hatırladığı anda içmeyi bırakır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bakara suresi 286. ayetin anlamı (ilk bölüm):
“Allah hiç kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Herkesin kazandığı iyilik kendi yararına, işlediği kötülük de kendi zararınadır. (Müminler şöyle dua eder:) Rabbimiz! Unutur veya yanılırsak bizi sorumlu tutma. Rabbimiz! Bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme…”
Ayetin ilk cümlesi Allah’ın insana sorumluluk yüklemesindeki hangi ilkeyi ifade etmektedir? Bu ilkeyi İslam’daki bir uygulamayla örneklendiriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Ayet, Allah’ın hiç kimseye gücünün yetmeyeceği bir sorumluluk yüklemediğini, sorumluluğun insanın gücüyle orantılı olduğunu ifade eder. Örnekler: Ayakta namaz kılamayan hasta oturarak ya da yatarak kılabilir. Hasta veya yolcu olan kişi Ramazan orucunu daha sonra tutabilir. Hac, yalnızca gücü yeten kişiye farzdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bakara suresi 286. ayetin anlamı (ilk bölüm):
“Allah hiç kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Herkesin kazandığı iyilik kendi yararına, işlediği kötülük de kendi zararınadır. (Müminler şöyle dua eder:) Rabbimiz! Unutur veya yanılırsak bizi sorumlu tutma. Rabbimiz! Bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme…”
“Herkesin kazandığı iyilik kendi yararına, işlediği kötülük de kendi zararınadır.” ifadesinin bireysel sorumluluk açısından mesajını açıklayınız. Ayetin mesajını daha iyi anlamak için farklı meallere neden başvurulması gerektiğini yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bu ifade sorumluluğun bireysel olduğunu, herkesin kendi yaptıklarının karşılığını göreceğini, kimsenin başkasının günahını yüklenmeyeceğini anlatır. İnsan iyiliğin de kötülüğün de sonucunu kendisi yaşayacağı için davranışlarına dikkat etmelidir. Mealler, Arapça metni Türkçeye aktaran çevirilerdir ve her çeviri bir yorum içerir. Farklı mealleri karşılaştırmak, kelimelerin farklı anlam ihtimallerini görmeyi, tek bir çeviriye bağlı kalarak eksik ya da yanlış anlamayı önlemeyi sağlar.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Din kavramına ilişkin bazı tanımlar:
- İslam âlimlerinin yaptığı bir tanım: “Din, akıl sahiplerini kendi iradeleriyle hayırlı olana yönelten ilahi bir kanundur.”
- Bir sosyoloğun yaklaşımı: Din, toplumu bir arada tutan, ortak inanç ve ritüellerle insanlar arasında bağ kuran toplumsal bir olgudur.
- Bir psikoloğun yaklaşımı: Din, bireyin kutsal olanla kurduğu ilişkide yaşadığı duygu ve tecrübelerdir.
İslam âlimlerinin yaptığı din tanımındaki “akıl sahipleri” ve “kendi iradeleriyle” ifadelerinin önemini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
“Akıl sahipleri” ifadesi, dinin muhatabının iyiyi ve kötüyü ayırt edebilen insanlar olduğunu; aklı olmayanın dinî açıdan sorumlu olmadığını gösterir. “Kendi iradeleriyle” ifadesi ise dinin zorlamaya dayanmadığını, insanın özgür iradesiyle kabul ettiğinde anlam kazandığını vurgular.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Din kavramına ilişkin bazı tanımlar:
- İslam âlimlerinin yaptığı bir tanım: “Din, akıl sahiplerini kendi iradeleriyle hayırlı olana yönelten ilahi bir kanundur.”
- Bir sosyoloğun yaklaşımı: Din, toplumu bir arada tutan, ortak inanç ve ritüellerle insanlar arasında bağ kuran toplumsal bir olgudur.
- Bir psikoloğun yaklaşımı: Din, bireyin kutsal olanla kurduğu ilişkide yaşadığı duygu ve tecrübelerdir.
Verilen üç tanımı karşılaştırınız. Her tanımın dinin hangi boyutunu öne çıkardığını belirtiniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
İslam âlimlerinin tanımı dinin kaynağını (ilahi oluşunu) ve insanı iyiye yönlendirme amacını öne çıkarır. Sosyoloğun yaklaşımı dinin toplumsal boyutunu, insanları bir araya getiren işlevini öne çıkarır. Psikoloğun yaklaşımı ise dinin bireysel ve duygusal boyutunu, kişinin iç dünyasındaki tecrübesini öne çıkarır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Farklı disiplinlerin dine yaklaşımları:
| Disiplin | Dini incelerken öncelikli olarak sorduğu soru |
|---|---|
| Din sosyolojisi | Din toplumu nasıl etkiler, toplum dini nasıl etkiler? |
| Din psikolojisi | Dinî inanç ve ibadetlerin bireyin duygu ve davranışlarına etkisi nedir? |
| Din felsefesi | Dinî inançlar akılla temellendirilebilir mi? |
| Dinler tarihi | Dinler tarih içinde nasıl ortaya çıkmış ve gelişmiştir? |
Tablodaki disiplinlerden ikisini seçerek dine yaklaşımlarını karşılaştırınız. Her biri için araştırabileceği bir konu örneği veriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Din sosyolojisi dini toplumla ilişkisi içinde inceler; örneğin bayramların aile ve komşuluk ilişkilerine etkisini araştırabilir. Din psikolojisi dinin bireyin iç dünyasına etkisini inceler; örneğin duanın kaygı düzeyi üzerindeki etkisini araştırabilir. (Din felsefesi: Allah’ın varlığına dair akli deliller; dinler tarihi: bir dinin ortaya çıkışı ve gelişimi de kabul edilir.)
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Farklı disiplinlerin dine yaklaşımları:
| Disiplin | Dini incelerken öncelikli olarak sorduğu soru |
|---|---|
| Din sosyolojisi | Din toplumu nasıl etkiler, toplum dini nasıl etkiler? |
| Din psikolojisi | Dinî inanç ve ibadetlerin bireyin duygu ve davranışlarına etkisi nedir? |
| Din felsefesi | Dinî inançlar akılla temellendirilebilir mi? |
| Dinler tarihi | Dinler tarih içinde nasıl ortaya çıkmış ve gelişmiştir? |
Dinin farklı disiplinler tarafından farklı açılardan incelenmesinin din hakkındaki anlayışımıza katkısını değerlendiriniz. Bu yaklaşımların bir sınırlılığını da belirtiniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Din, inanç, ibadet, ahlak, toplum ve bireysel tecrübe gibi pek çok boyutu olan karmaşık bir olgudur. Farklı disiplinlerin her biri dinin bir boyutuna ışık tutarak din hakkında daha zengin ve bütüncül bir anlayış oluşmasını sağlar. Sınırlılık: Her disiplin kendi yöntemiyle yalnızca belirli bir boyutu inceler; örneğin sosyoloji dinin toplumsal işlevine odaklanırken dinin inananlar açısından ilahi kaynaklı olduğu boyutunu kendi yöntemiyle değerlendiremez. Bu nedenle tek bir disiplinin bakışı dini bütünüyle açıklamaya yetmez.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7