9. Sınıf OYSS Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
Bir Küf Mantarının Hikâyesi
1928 yılında bakterilerle çalışan Alexander Fleming, tatilden döndüğünde bazı besi ortamlarının küf mantarıyla kirlendiğini gördü. Küfün çevresinde bakterilerin üremediği temiz bir halka dikkatini çekti. Fleming, küfün bakterileri öldüren bir madde salgıladığını düşündü ve bu maddeye penisilin adını verdi.
Penisilin ilaç olarak ancak 1940’larda yaygın biçimde üretilebildi ve milyonlarca insanın enfeksiyonlardan kurtulmasını sağladı.
Fleming’in penisilini keşfetmesini sağlayan gözlem nedir? Bu keşfin insan hayatına katkısını açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Fleming, küf mantarının çevresinde bakterilerin üremediğini gözlemlemiştir. Penisilin ilk antibiyotiklerdendir; bakterilerin neden olduğu enfeksiyonların tedavi edilmesini sağlayarak milyonlarca insanın hayatını kurtarmış ve ortalama yaşam süresinin uzamasına katkıda bulunmuştur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir Küf Mantarının Hikâyesi
1928 yılında bakterilerle çalışan Alexander Fleming, tatilden döndüğünde bazı besi ortamlarının küf mantarıyla kirlendiğini gördü. Küfün çevresinde bakterilerin üremediği temiz bir halka dikkatini çekti. Fleming, küfün bakterileri öldüren bir madde salgıladığını düşündü ve bu maddeye penisilin adını verdi.
Penisilin ilaç olarak ancak 1940’larda yaygın biçimde üretilebildi ve milyonlarca insanın enfeksiyonlardan kurtulmasını sağladı.
Günümüzde antibiyotiklerin gereksiz ve bilinçsiz kullanımı bir sorun hâline gelmiştir. Bu durumun yol açtığı sorunu açıklayınız ve bilinçli antibiyotik kullanımı için bir öneride bulununuz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Antibiyotiklerin bilinçsiz kullanımı, bakterilerin antibiyotiklere karşı direnç kazanmasına yol açar. Dirençli bakterilerin neden olduğu hastalıklar zor tedavi edilir. Antibiyotikler yalnızca hekim önerisiyle, önerilen doz ve sürede kullanılmalı; viral hastalıklarda (örneğin soğuk algınlığı) kullanılmamalıdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Mikroskobun gelişimiyle ilgili bazı bilgiler:
- 1665: Robert Hooke, kendi yaptığı mikroskopla mantar dokusunda küçük odacıklar gördü ve bunlara “hücre” adını verdi.
- 1670’ler: Antonie van Leeuwenhoek, geliştirdiği mercekle bir damla suda hareket eden küçük canlıları ilk kez gözlemledi.
- 1930’lar: Elektron mikroskobu geliştirildi ve virüsler gibi çok küçük yapılar görülebildi.
Mikroskobun gelişimi biyolojide hangi yeni bilgilere ulaşılmasını sağlamıştır? Metinden iki örnek veriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Mikroskop sayesinde hücreler keşfedilmiş (Hooke) ve gözle görülemeyen mikroorganizmalar ilk kez gözlemlenmiştir (Leeuwenhoek). Elektron mikroskobuyla virüsler gibi çok küçük yapılar görülebilmiştir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Mikroskobun gelişimiyle ilgili bazı bilgiler:
- 1665: Robert Hooke, kendi yaptığı mikroskopla mantar dokusunda küçük odacıklar gördü ve bunlara “hücre” adını verdi.
- 1670’ler: Antonie van Leeuwenhoek, geliştirdiği mercekle bir damla suda hareket eden küçük canlıları ilk kez gözlemledi.
- 1930’lar: Elektron mikroskobu geliştirildi ve virüsler gibi çok küçük yapılar görülebildi.
Mikroskobun gelişiminden yola çıkarak teknolojideki gelişmelerin bilimsel bilgiyi nasıl etkilediğini değerlendiriniz. Mikroskobun günümüzde sağlık alanındaki bir kullanımına örnek veriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Teknoloji geliştikçe daha önce gözlemlenemeyen yapılar incelenebilmiş, bu da yeni bilgilerin ortaya çıkmasını ve eski bilgilerin değişmesini sağlamıştır. Örneğin daha güçlü mikroskoplarla önce hücre, sonra mikroorganizmalar, daha sonra virüsler görülmüştür. Günümüzde mikroskop kan tahlillerinde, hastalık etkenlerinin (bakteri, parazit) teşhisinde ve doku incelemelerinde kullanılır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Eskiden canlıların cansız maddelerden kendiliğinden oluştuğuna inanılıyordu. Louis Pasteur bu görüşü test etmek için bir deney yaptı:
- Et suyunu iki şişeye koydu ve iki şişeyi de kaynatarak içindeki mikroorganizmaları öldürdü.
- Birinci şişenin boynunu kuğu boynu şeklinde kıvırdı; hava girebiliyor ama tozlar ve mikroorganizmalar boyundaki kıvrımda takılıyordu.
- İkinci şişenin kıvrık boynunu kırdı.
- Günler sonra kuğu boyunlu şişedeki et suyu bozulmadı, boynu kırılan şişedeki et suyu ise bozuldu.
Pasteur’ün test ettiği hipotez nedir? Deneyin sonucu bu hipotezi destekler mi? Açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Test edilen görüş, canlıların (mikroorganizmaların) cansız maddeden kendiliğinden oluştuğudur. Sonuç bu görüşü desteklemez; kuğu boyunlu şişede hava olduğu hâlde et suyu bozulmamıştır. Mikroorganizmalar et suyunda kendiliğinden oluşmamış, ancak dışarıdan geldiklerinde et suyu bozulmuştur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Eskiden canlıların cansız maddelerden kendiliğinden oluştuğuna inanılıyordu. Louis Pasteur bu görüşü test etmek için bir deney yaptı:
- Et suyunu iki şişeye koydu ve iki şişeyi de kaynatarak içindeki mikroorganizmaları öldürdü.
- Birinci şişenin boynunu kuğu boynu şeklinde kıvırdı; hava girebiliyor ama tozlar ve mikroorganizmalar boyundaki kıvrımda takılıyordu.
- İkinci şişenin kıvrık boynunu kırdı.
- Günler sonra kuğu boyunlu şişedeki et suyu bozulmadı, boynu kırılan şişedeki et suyu ise bozuldu.
Pasteur neden şişelerden birinin boynunu kapatmak yerine kuğu boynu şeklinde kıvırmıştır? Bu tercih deneyin güvenilirliğini nasıl artırmıştır?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kendiliğinden oluşumu savunanlar canlı oluşumu için havanın gerekli olduğunu öne sürüyordu. Kuğu boynu, havanın şişeye girmesine izin verirken mikroorganizmaların girmesini engellemiştir. Böylece iki şişe arasındaki tek fark mikroorganizmaların girip girememesi olmuş, “hava girmediği için canlı oluşmadı” itirazının önüne geçilmiştir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrenci “Bitkiler ışık aldıkça daha hızlı büyür.” düşüncesini test etmek için bir deney tasarlamıştır.
| Saksı | Günlük ışık süresi | Su | Toprak | 3 hafta sonra boy |
|---|---|---|---|---|
| A | 4 saat | 50 mL | Aynı tür | 6 cm |
| B | 8 saat | 50 mL | Aynı tür | 10 cm |
| C | 12 saat | 50 mL | Aynı tür | 14 cm |
Deneydeki bağımsız değişkeni, bağımlı değişkeni ve iki kontrollü (sabit) değişkeni yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bağımsız değişken: günlük ışık süresi. Bağımlı değişken: bitkinin boyu (büyüme miktarı). Kontrollü değişkenler: su miktarı, toprak türü (ayrıca bitki türü, sıcaklık).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrenci “Bitkiler ışık aldıkça daha hızlı büyür.” düşüncesini test etmek için bir deney tasarlamıştır.
| Saksı | Günlük ışık süresi | Su | Toprak | 3 hafta sonra boy |
|---|---|---|---|---|
| A | 4 saat | 50 mL | Aynı tür | 6 cm |
| B | 8 saat | 50 mL | Aynı tür | 10 cm |
| C | 12 saat | 50 mL | Aynı tür | 14 cm |
Deneyin sonucunu yorumlayınız. Öğrencinin deneyin güvenilirliğini artırmak için ne yapması gerektiğini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Işık süresi arttıkça bitkilerin boyu artmıştır; sonuç hipotezi destekler. Ancak her ışık süresi için yalnızca bir saksı kullanılmıştır. Güvenilirliği artırmak için her grupta birden fazla saksı kullanılmalı (tekrar), deney tekrarlanmalı ve sonuçların ortalaması alınmalıdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
1668’de Francesco Redi, et kurtlarının etten kendiliğinden oluştuğu görüşünü test etmek için şu deneyi yaptı:
- Üç kavanoza et parçaları koydu.
- Birinci kavanozun ağzını açık bıraktı, ikincisinin ağzını tülbentle örttü, üçüncüsünü sıkıca kapattı.
- Sinekler yalnızca açık kavanozdaki ete konabildi ve kurtçuklar yalnızca bu kavanozdaki ette görüldü.
Redi deneyinin sonucunu yazınız. Tülbentle örtülen kavanozun deneye katkısını açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Sonuç: Et kurtları etten kendiliğinden oluşmaz; sineklerin ete bıraktığı yumurtalardan gelişir. Tülbentle örtülen kavanoza hava girebildiği hâlde sinekler ete konamamış ve kurtçuk oluşmamıştır. Bu kavanoz, “hava olmadığı için kurtçuk oluşmadı” itirazını ortadan kaldırmıştır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
1668’de Francesco Redi, et kurtlarının etten kendiliğinden oluştuğu görüşünü test etmek için şu deneyi yaptı:
- Üç kavanoza et parçaları koydu.
- Birinci kavanozun ağzını açık bıraktı, ikincisinin ağzını tülbentle örttü, üçüncüsünü sıkıca kapattı.
- Sinekler yalnızca açık kavanozdaki ete konabildi ve kurtçuklar yalnızca bu kavanozdaki ette görüldü.
Redi ve Pasteur deneylerinden yola çıkarak bilimsel bilginin özelliklerinden birini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bilimsel bilgi değişebilir. Yüzyıllarca kabul edilen kendiliğinden oluşum görüşü, yeni deneyler ve kanıtlarla değişmiştir. Bilimsel bilgi kanıta dayanır ve yeni kanıtlar ortaya çıktığında yenilenebilir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bilimsel bilgi türleriyle ilgili bir öğrencinin defterinde şu ifadeler yazılıdır:
- I. Bir problemin olası çözümüne dair test edilebilir önerme
- II. Pek çok deney ve gözlemle desteklenmiş, olayların nedenini açıklayan kapsamlı bilgi
- III. Doğada sürekli tekrarlanan olayları tanımlayan, çoğunlukla matematiksel ifade edilen genelleme
- Öğrencinin notu: “Bir teori yeterince kanıtlanınca kanun olur.”
I, II ve III numaralı ifadelerin hangi bilimsel bilgi türünü tanımladığını yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
I – Hipotez, II – Teori (kuram), III – Kanun (yasa).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bilimsel bilgi türleriyle ilgili bir öğrencinin defterinde şu ifadeler yazılıdır:
- I. Bir problemin olası çözümüne dair test edilebilir önerme
- II. Pek çok deney ve gözlemle desteklenmiş, olayların nedenini açıklayan kapsamlı bilgi
- III. Doğada sürekli tekrarlanan olayları tanımlayan, çoğunlukla matematiksel ifade edilen genelleme
- Öğrencinin notu: “Bir teori yeterince kanıtlanınca kanun olur.”
Öğrencinin “Bir teori yeterince kanıtlanınca kanun olur.” notunu değerlendiriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bu not yanlıştır. Teori ve kanun farklı bilgi türleridir; biri diğerine dönüşmez. Kanun, doğadaki olayların “nasıl” gerçekleştiğini tanımlar; teori ise olayların “neden” gerçekleştiğini açıklar. Teoriler ne kadar kanıtlanırsa kanıtlansın teori olarak kalır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Bir öğrenci okul bahçesinde ve laboratuvarda yaptığı gözlemleri not etmiştir.
| Gözlenen | Not |
|---|---|
| Maya hücreleri | Şekerli suda çoğalıyor, ortamda gaz kabarcıkları oluşuyor. |
| Küstüm otu | Dokununca yapraklarını kapatıyor. |
| Tuz kristali | Doymuş tuzlu suda günler içinde büyüyor. |
| Karınca | Şeker parçasına doğru yürüyor, onu yuvaya taşıyor. |
Tablodaki canlıların gözlemlerinden yararlanarak canlıların ortak özelliklerinden üçünü yazınız. Her özellik için tablodan bir örnek gösteriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Çoğalma: maya hücrelerinin çoğalması. Uyarılara tepki: küstüm otunun dokununca yapraklarını kapatması. Beslenme ve hareket: karıncanın şekere yönelip onu taşıması. (Solunum/enerji üretimi: mayanın gaz kabarcığı oluşturması da kabul edilir.)
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrenci okul bahçesinde ve laboratuvarda yaptığı gözlemleri not etmiştir.
| Gözlenen | Not |
|---|---|
| Maya hücreleri | Şekerli suda çoğalıyor, ortamda gaz kabarcıkları oluşuyor. |
| Küstüm otu | Dokununca yapraklarını kapatıyor. |
| Tuz kristali | Doymuş tuzlu suda günler içinde büyüyor. |
| Karınca | Şeker parçasına doğru yürüyor, onu yuvaya taşıyor. |
Tuz kristali de büyüdüğü hâlde neden canlı sayılmaz? Açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Tuz kristali hücreden oluşmaz, beslenmez, solunum yapmaz, üremez ve uyarılara tepki vermez. Büyümesi, sudaki tuz taneciklerinin dışarıdan yüzeyine eklenmesiyle olur; canlılardaki gibi hücre bölünmesi ve madde-enerji dönüşümüyle (metabolizma) gerçekleşmez.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Ayşe bir göletin kenarında yaptığı gözlemleri şöyle yazmıştır:
- “Gölette 7 kurbağa saydım.”
- “Su yeşil renkte ve suyun yüzeyinde küçük bitkiler var.”
- “Kurbağalar böcek avlıyor; bence gölette çok böcek olduğu için kurbağalar burada yaşıyor.”
Ayşe’nin notlarındaki ifadeleri nicel gözlem, nitel gözlem ve çıkarım olarak sınıflandırınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
“Gölette 7 kurbağa saydım.” – nicel gözlem. “Su yeşil renkte ve yüzeyde küçük bitkiler var.” – nitel gözlem. “Gölette çok böcek olduğu için kurbağalar burada yaşıyor.” – çıkarım.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Ayşe bir göletin kenarında yaptığı gözlemleri şöyle yazmıştır:
- “Gölette 7 kurbağa saydım.”
- “Su yeşil renkte ve suyun yüzeyinde küçük bitkiler var.”
- “Kurbağalar böcek avlıyor; bence gölette çok böcek olduğu için kurbağalar burada yaşıyor.”
Ayşe’nin çıkarımını test etmek için gölette nasıl bir gözlem planı yapılabilir? Planınızda neyi, nasıl ve ne zaman gözlemleyeceğinizi belirtiniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Örnek: Gölette ve böcek sayısı az olan başka bir gölette, belirli alanlardaki böcek ve kurbağa sayıları birkaç hafta boyunca, aynı saatlerde sayılır ve tabloya kaydedilir. Böcek sayısı fazla olan yerlerde kurbağa sayısının da fazla olup olmadığı karşılaştırılır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7