9. Sınıf OYSS Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
Bir coğrafya öğretmeninin sınıfta tartışmaya açtığı konular:
- Türkiye’de depremlerin en sık yaşandığı alanlar
- Kırsal alanlardan büyük şehirlere yapılan göçler
- Karadeniz kıyılarında yağış miktarının fazla olmasının nedenleri
- Fındık ve çay tarımının Doğu Karadeniz’de yoğunlaşması
- Türkiye’de nüfusun kıyılarda ve büyük şehirlerde toplanması
Listedeki konuları “fiziki coğrafya” ve “beşerî ve ekonomik coğrafya” olarak sınıflandırınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Fiziki coğrafya: depremlerin sık yaşandığı alanlar, Karadeniz’de yağışın fazla olmasının nedenleri. Beşerî ve ekonomik coğrafya: göçler, fındık ve çay tarımının yoğunlaşması, nüfusun kıyılarda toplanması.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir coğrafya öğretmeninin sınıfta tartışmaya açtığı konular:
- Türkiye’de depremlerin en sık yaşandığı alanlar
- Kırsal alanlardan büyük şehirlere yapılan göçler
- Karadeniz kıyılarında yağış miktarının fazla olmasının nedenleri
- Fındık ve çay tarımının Doğu Karadeniz’de yoğunlaşması
- Türkiye’de nüfusun kıyılarda ve büyük şehirlerde toplanması
“Fındık ve çay tarımının Doğu Karadeniz’de yoğunlaşması” konusunun hem fiziki hem beşerî coğrafyayla ilişkili olduğunu açıklayınız. Buradan coğrafyanın konusu hakkında bir çıkarımda bulununuz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Konunun fiziki yönü: Bu ürünlerin yetişmesi bölgenin bol yağışlı, ılıman iklimine ve eğimli yamaçlarına bağlıdır. Beşerî yönü: Tarım insan faaliyetidir; bölge halkının geçim kaynağıdır, sanayi ve ticareti etkiler. Çıkarım: Coğrafya, insan ile doğal ortam arasındaki karşılıklı etkileşimi inceler.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir ilçe belediyesi yeni bir devlet hastanesi için yer seçecektir. Uzmanların değerlendirdiği iki alan:
| Ölçüt | A alanı | B alanı |
|---|---|---|
| İlçe merkezine uzaklık | 2 km | 9 km |
| Ana yollara bağlantı | Çevre yolunun yanında | Dar bir köy yolu |
| Zemin özelliği | Sağlam kaya zemin | Eski dere yatağı, alüvyal dolgu |
| Taşkın riski | Yok | Yüksek |
| Arsa maliyeti | Yüksek | Düşük |
Hastane için hangi alan daha uygundur? Tablodaki ölçütleri kullanarak gerekçelendiriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
A alanı daha uygundur. İlçe merkezine yakın ve çevre yolunun yanında olduğu için hastalar ve ambulanslar kolay ulaşır. Sağlam kaya zemin üzerinde olduğu için deprem açısından daha güvenlidir ve taşkın riski yoktur. B alanının arsası ucuz olsa da uzak, ulaşımı zor ve taşkın riski yüksektir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir ilçe belediyesi yeni bir devlet hastanesi için yer seçecektir. Uzmanların değerlendirdiği iki alan:
| Ölçüt | A alanı | B alanı |
|---|---|---|
| İlçe merkezine uzaklık | 2 km | 9 km |
| Ana yollara bağlantı | Çevre yolunun yanında | Dar bir köy yolu |
| Zemin özelliği | Sağlam kaya zemin | Eski dere yatağı, alüvyal dolgu |
| Taşkın riski | Yok | Yüksek |
| Arsa maliyeti | Yüksek | Düşük |
Bu örnekten yola çıkarak “mekânsal düşünme” becerisinin günlük hayattaki önemini açıklayınız. Kendi hayatınızdan mekânsal düşünmeyi kullandığınız bir örnek veriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Mekânsal düşünme; bir yerin konumunu, çevresiyle ilişkisini, uzaklık, ulaşım ve doğal koşullar gibi özelliklerini birlikte değerlendirerek karar verebilmektir. Hastane örneğinde yanlış yer seçimi can ve mal kaybına yol açabilir; bu beceri doğru kararlar alınmasını sağlar. Kendi hayatımdan örnek: Okula gitmek için trafiği, mesafeyi ve durakların yerini düşünerek en kısa ve güvenli yolu seçmek; ev taşınırken okula ve hastaneye yakınlığı değerlendirmek.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Coğrafya biliminin gelişimine katkı sağlayan bazı bilim insanları:
| Bilim insanı | Çalışması |
|---|---|
| Eratosthenes (MÖ 3. yy.) | Gölge boylarını ölçerek Dünya’nın çevresini hesapladı. |
| Piri Reis (16. yy.) | 1513’te dünya haritasını çizdi; “Kitab-ı Bahriye” adlı denizcilik eserini yazdı. |
| Kâtip Çelebi (17. yy.) | “Cihannüma” adlı coğrafya eserini yazdı. |
| Evliya Çelebi (17. yy.) | “Seyahatname” adlı eserinde gezdiği yerlerin özelliklerini anlattı. |
| Humboldt ve Ritter (19. yy.) | Gözlem ve karşılaştırmaya dayanan modern coğrafyanın temellerini attılar. |
Tablodaki Türk-İslam dünyasından bilim insanlarının coğrafyaya katkılarını açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Piri Reis, 1513’te çizdiği dünya haritasıyla döneminin en ayrıntılı haritalarından birini hazırlamış; Kitab-ı Bahriye ile Akdeniz’in kıyı ve limanlarını tanıtarak denizcilik coğrafyasına katkı sağlamıştır. Kâtip Çelebi, Cihannüma ile dünya coğrafyasını derleyen kapsamlı bir eser yazmıştır. Evliya Çelebi, Seyahatname’de gezdiği şehirlerin yerleşme, ekonomi ve kültür özelliklerini anlatarak beşerî coğrafyaya kaynak oluşturmuştur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Coğrafya biliminin gelişimine katkı sağlayan bazı bilim insanları:
| Bilim insanı | Çalışması |
|---|---|
| Eratosthenes (MÖ 3. yy.) | Gölge boylarını ölçerek Dünya’nın çevresini hesapladı. |
| Piri Reis (16. yy.) | 1513’te dünya haritasını çizdi; “Kitab-ı Bahriye” adlı denizcilik eserini yazdı. |
| Kâtip Çelebi (17. yy.) | “Cihannüma” adlı coğrafya eserini yazdı. |
| Evliya Çelebi (17. yy.) | “Seyahatname” adlı eserinde gezdiği yerlerin özelliklerini anlattı. |
| Humboldt ve Ritter (19. yy.) | Gözlem ve karşılaştırmaya dayanan modern coğrafyanın temellerini attılar. |
Tablodaki bilgilerden yola çıkarak coğrafya biliminin zaman içinde nasıl geliştiğini açıklayınız. Günümüzde coğrafi bilgi toplamada hangi yöntem ve araçlar kullanılmaktadır?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Coğrafya İlk Çağ’da ölçüm ve gözlemle (Eratosthenes) başlamış, keşifler ve deniz seferleriyle haritacılık ve yer tasvirleri gelişmiş (Piri Reis, Kâtip Çelebi, Evliya Çelebi), 19. yüzyılda gözlem ve karşılaştırmaya dayanan bilimsel bir disiplin hâline gelmiştir (Humboldt, Ritter). Günümüzde uydu görüntüleri, uzaktan algılama, GPS (küresel konum belirleme), Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), insansız hava araçları ve meteoroloji istasyonları kullanılmaktadır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
1 : 500 000 ölçekli bir haritada K ve L şehirleri arasındaki kuş uçuşu uzaklık 6 cm olarak ölçülmüştür.
K ve L şehirleri arasındaki gerçek uzaklığı kilometre olarak bulunuz. İşlemlerinizi gösteriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Gerçek uzaklık = harita uzaklığı · ölçek paydası = 6 · 500 000 = 3 000 000 cm. 3 000 000 cm = 30 000 m = 30 km.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
1 : 500 000 ölçekli bir haritada K ve L şehirleri arasındaki kuş uçuşu uzaklık 6 cm olarak ölçülmüştür.
Aynı iki şehir 1 : 1 000 000 ölçekli bir haritada kaç cm uzaklıkta gösterilir? İki haritadan hangisinin büyük ölçekli olduğunu ve hangisinde daha fazla ayrıntı gösterilebileceğini açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Harita uzaklığı = 3 000 000 cm ÷ 1 000 000 = 3 cm. 1 : 500 000 ölçekli harita, paydası daha küçük olduğu için büyük ölçeklidir. Büyük ölçekli haritalarda küçültme oranı az olduğundan daha fazla ayrıntı (yollar, küçük yerleşmeler, akarsular) gösterilebilir; 1 : 1 000 000 ölçekli haritada ise daha geniş bir alan daha az ayrıntıyla gösterilir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Eş yükselti eğrileriyle (izohipslerle) çizilmiş bir tepe haritasına ilişkin bilgiler:
- Eğriler arasındaki yükselti farkı (eküidistans) 100 m’dir.
- En dıştaki eğri 100 m, en içteki kapalı eğri 800 m yükseltiyi göstermektedir.
- Tepenin doğu yamacında eğriler birbirine çok yakın, batı yamacında ise birbirinden uzaktır.
- A noktası 500 m’lik eğri üzerinde, B noktası ise 300 m’lik eğri üzerindedir.
A ve B noktaları arasındaki yükselti farkını bulunuz. Tepenin zirvesinin yükseltisi hakkında ne söylenebilir?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
A noktası 500 m, B noktası 300 m yükseltidedir; yükselti farkı 200 m’dir. En içteki kapalı eğri 800 m olduğu ve eküidistans 100 m olduğu için zirvenin yükseltisi 800 m’den fazla, 900 m’den azdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Eş yükselti eğrileriyle (izohipslerle) çizilmiş bir tepe haritasına ilişkin bilgiler:
- Eğriler arasındaki yükselti farkı (eküidistans) 100 m’dir.
- En dıştaki eğri 100 m, en içteki kapalı eğri 800 m yükseltiyi göstermektedir.
- Tepenin doğu yamacında eğriler birbirine çok yakın, batı yamacında ise birbirinden uzaktır.
- A noktası 500 m’lik eğri üzerinde, B noktası ise 300 m’lik eğri üzerindedir.
Tepenin hangi yamacının eğimi daha fazladır? Gerekçesini yazınız. Bir dağcı zirveye daha kolay tırmanmak isterse hangi yamacı tercih etmelidir?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Doğu yamacının eğimi daha fazladır; eş yükselti eğrilerinin birbirine yaklaştığı yerlerde kısa yatay mesafede yükselti hızla artar, bu da eğimin fazla olduğunu gösterir. Dağcı, eğrilerin seyrek olduğu, eğimin az olduğu batı yamacını tercih etmelidir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Türkiye’nin matematik konumu: 36°–42° kuzey enlemleri ile 26°–45° doğu boylamları arası. Türkiye’de ülke genelinde tek bir ortak saat uygulaması kullanılmaktadır.
Türkiye’nin en doğusu ile en batısı arasındaki yerel saat farkını hesaplayınız. Güneş’in Türkiye’nin hangi ucunda daha önce doğduğunu açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Boylam farkı 45° − 26° = 19°’dir. Her boylam arasında 4 dakika yerel saat farkı olduğundan 19 · 4 = 76 dakika (1 saat 16 dakika) fark vardır. Dünya batıdan doğuya döndüğü için Güneş doğu uçta (Iğdır çevresi) batı uçtan (Gökçeada çevresi) 76 dakika önce doğar.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Türkiye’nin matematik konumu: 36°–42° kuzey enlemleri ile 26°–45° doğu boylamları arası. Türkiye’de ülke genelinde tek bir ortak saat uygulaması kullanılmaktadır.
Türkiye’nin bulunduğu enlemlerin ülkenin iklimine iki etkisini açıklayınız. Ülkede tek bir ortak saat kullanılmasının nedenini ve günlük hayata bir etkisini yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Türkiye orta kuşakta yer aldığı için dört mevsim belirgin olarak yaşanır. Güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla gelmez ve güneyden kuzeye gidildikçe geliş açısı küçüldüğü için sıcaklık genel olarak azalır. Türkiye’de farklı yerel saatlerin kullanılması ulaşım, iletişim ve resmî işlerde karışıklığa yol açacağı için tek bir ortak saat kullanılır. Bu nedenle sabah aynı saatte işe ve okula başlanmasına rağmen doğudaki illerde Güneş daha erken doğar ve daha erken batar.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Meteoroloji tarafından yarın için yapılan hava durumu uyarısı:
- Hava sıcaklığında 6–8 °C düşüş bekleniyor.
- Öğleden sonra kuvvetli sağanak yağış ve yer yer dolu bekleniyor.
- Kuzey yönlerden saatte 60–80 km hıza ulaşan fırtına bekleniyor.
- Yüksek kesimlerde yağışın kar şeklinde olması bekleniyor.
Bu hava durumu uyarısı yarın insanların günlük hayatını nasıl etkileyebilir? Üç etki yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Fırtına nedeniyle deniz ulaşımı ve uçuşlar aksayabilir, ağaçlar ve çatılar zarar görebilir. Sağanak ve dolu nedeniyle sel, su baskını ve tarım ürünlerinde zarar oluşabilir. Yüksek kesimlerdeki kar nedeniyle kara yolları kapanabilir. Sıcaklık düşüşü nedeniyle insanların daha kalın giyinmesi ve ısınma ihtiyacının artması gerekir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Meteoroloji tarafından yarın için yapılan hava durumu uyarısı:
- Hava sıcaklığında 6–8 °C düşüş bekleniyor.
- Öğleden sonra kuvvetli sağanak yağış ve yer yer dolu bekleniyor.
- Kuzey yönlerden saatte 60–80 km hıza ulaşan fırtına bekleniyor.
- Yüksek kesimlerde yağışın kar şeklinde olması bekleniyor.
Bu uyarıyı duyan bir çiftçi, bir sürücü ve bir okul yöneticisi hangi önlemleri almalıdır? Her biri için birer önlem yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Çiftçi: Seralarının örtülerini sağlamlaştırmalı, hasadı yapılmış ürünleri kapalı alana almalı, hayvanlarını ahıra kapatmalıdır. Sürücü: Yolculuğunu erteleyebilir ya da kış lastiği ve zincir bulundurmalı, hızını azaltmalıdır. Okul yöneticisi: Öğrencilerin bahçede ağaç altında durmamasını sağlamalı, gerekirse servis saatlerini düzenlemeli, velileri bilgilendirmelidir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir belediye, taşkın riski olan alanları belirlemek için bir Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) çalışması yapmaktadır:
- Akarsu yatakları, eğim, yağış ve toprak verileri farklı kurumlardan toplanmıştır.
- Veriler bilgisayarlarda, harita çizimi ve analiz yapabilen bir programla işlenmiştir.
- Haritacılar ve coğrafyacılardan oluşan bir ekip verileri yorumlamıştır.
- Eğimi az ve akarsuya yakın alanlar belirlenerek yüksek riskli bölgeler haritalanmıştır.
Bir CBS’yi oluşturan bileşenler nelerdir? Belediyenin çalışmasında her bileşene karşılık gelen bilgiyi eşleştiriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Veri: Akarsu yatakları, eğim, yağış ve toprak verileri. Donanım: Verilerin işlendiği bilgisayarlar. Yazılım: Harita çizimi ve analiz yapabilen program. İnsan: Haritacılar ve coğrafyacılardan oluşan ekip. Yöntem: Eğimi az ve akarsuya yakın alanları belirleyerek risk haritası oluşturma.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir belediye, taşkın riski olan alanları belirlemek için bir Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) çalışması yapmaktadır:
- Akarsu yatakları, eğim, yağış ve toprak verileri farklı kurumlardan toplanmıştır.
- Veriler bilgisayarlarda, harita çizimi ve analiz yapabilen bir programla işlenmiştir.
- Haritacılar ve coğrafyacılardan oluşan bir ekip verileri yorumlamıştır.
- Eğimi az ve akarsuya yakın alanlar belirlenerek yüksek riskli bölgeler haritalanmıştır.
Belediyenin çalışmasında “insan” bileşeni olmasaydı ne gibi sorunlar ortaya çıkabilirdi? CBS’nin taşkın dışında belediyelere sağlayabileceği iki kullanım alanı yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
İnsan bileşeni olmasaydı veriler doğru seçilemez, hatalı veriler ayıklanamaz, analiz sonuçları yorumlanamaz ve alınacak önlemlere karar verilemezdi; en gelişmiş donanım ve yazılım bile tek başına anlamlı sonuç üretemez. Diğer kullanım alanları: imar planlaması ve yeni yerleşim alanlarının belirlenmesi, toplu taşıma güzergâhlarının planlanması, çöp toplama rotalarının belirlenmesi, deprem toplanma alanlarının belirlenmesi.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7