9. Sınıf OYSS Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları
Sorular OYSS biçiminde: her öncülün (metin, tablo ya da liste) altında iki açık uçlu soru var. Cevaplarını kutulara yaz; bu cihazda otomatik kaydedilir. Bitirince cevap anahtarı sayfasında kendini puanla.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
Bir coğrafya öğretmeninin sınıfta tartışmaya açtığı konular:
- Türkiye’de depremlerin en sık yaşandığı alanlar
- Kırsal alanlardan büyük şehirlere yapılan göçler
- Karadeniz kıyılarında yağış miktarının fazla olmasının nedenleri
- Fındık ve çay tarımının Doğu Karadeniz’de yoğunlaşması
- Türkiye’de nüfusun kıyılarda ve büyük şehirlerde toplanması
Listedeki konuları “fiziki coğrafya” ve “beşerî ve ekonomik coğrafya” olarak sınıflandırınız.
Bir coğrafya öğretmeninin sınıfta tartışmaya açtığı konular:
- Türkiye’de depremlerin en sık yaşandığı alanlar
- Kırsal alanlardan büyük şehirlere yapılan göçler
- Karadeniz kıyılarında yağış miktarının fazla olmasının nedenleri
- Fındık ve çay tarımının Doğu Karadeniz’de yoğunlaşması
- Türkiye’de nüfusun kıyılarda ve büyük şehirlerde toplanması
“Fındık ve çay tarımının Doğu Karadeniz’de yoğunlaşması” konusunun hem fiziki hem beşerî coğrafyayla ilişkili olduğunu açıklayınız. Buradan coğrafyanın konusu hakkında bir çıkarımda bulununuz.
Bir ilçe belediyesi yeni bir devlet hastanesi için yer seçecektir. Uzmanların değerlendirdiği iki alan:
| Ölçüt | A alanı | B alanı |
|---|---|---|
| İlçe merkezine uzaklık | 2 km | 9 km |
| Ana yollara bağlantı | Çevre yolunun yanında | Dar bir köy yolu |
| Zemin özelliği | Sağlam kaya zemin | Eski dere yatağı, alüvyal dolgu |
| Taşkın riski | Yok | Yüksek |
| Arsa maliyeti | Yüksek | Düşük |
Hastane için hangi alan daha uygundur? Tablodaki ölçütleri kullanarak gerekçelendiriniz.
Bir ilçe belediyesi yeni bir devlet hastanesi için yer seçecektir. Uzmanların değerlendirdiği iki alan:
| Ölçüt | A alanı | B alanı |
|---|---|---|
| İlçe merkezine uzaklık | 2 km | 9 km |
| Ana yollara bağlantı | Çevre yolunun yanında | Dar bir köy yolu |
| Zemin özelliği | Sağlam kaya zemin | Eski dere yatağı, alüvyal dolgu |
| Taşkın riski | Yok | Yüksek |
| Arsa maliyeti | Yüksek | Düşük |
Bu örnekten yola çıkarak “mekânsal düşünme” becerisinin günlük hayattaki önemini açıklayınız. Kendi hayatınızdan mekânsal düşünmeyi kullandığınız bir örnek veriniz.
Coğrafya biliminin gelişimine katkı sağlayan bazı bilim insanları:
| Bilim insanı | Çalışması |
|---|---|
| Eratosthenes (MÖ 3. yy.) | Gölge boylarını ölçerek Dünya’nın çevresini hesapladı. |
| Piri Reis (16. yy.) | 1513’te dünya haritasını çizdi; “Kitab-ı Bahriye” adlı denizcilik eserini yazdı. |
| Kâtip Çelebi (17. yy.) | “Cihannüma” adlı coğrafya eserini yazdı. |
| Evliya Çelebi (17. yy.) | “Seyahatname” adlı eserinde gezdiği yerlerin özelliklerini anlattı. |
| Humboldt ve Ritter (19. yy.) | Gözlem ve karşılaştırmaya dayanan modern coğrafyanın temellerini attılar. |
Tablodaki Türk-İslam dünyasından bilim insanlarının coğrafyaya katkılarını açıklayınız.
Coğrafya biliminin gelişimine katkı sağlayan bazı bilim insanları:
| Bilim insanı | Çalışması |
|---|---|
| Eratosthenes (MÖ 3. yy.) | Gölge boylarını ölçerek Dünya’nın çevresini hesapladı. |
| Piri Reis (16. yy.) | 1513’te dünya haritasını çizdi; “Kitab-ı Bahriye” adlı denizcilik eserini yazdı. |
| Kâtip Çelebi (17. yy.) | “Cihannüma” adlı coğrafya eserini yazdı. |
| Evliya Çelebi (17. yy.) | “Seyahatname” adlı eserinde gezdiği yerlerin özelliklerini anlattı. |
| Humboldt ve Ritter (19. yy.) | Gözlem ve karşılaştırmaya dayanan modern coğrafyanın temellerini attılar. |
Tablodaki bilgilerden yola çıkarak coğrafya biliminin zaman içinde nasıl geliştiğini açıklayınız. Günümüzde coğrafi bilgi toplamada hangi yöntem ve araçlar kullanılmaktadır?
1 : 500 000 ölçekli bir haritada K ve L şehirleri arasındaki kuş uçuşu uzaklık 6 cm olarak ölçülmüştür.
K ve L şehirleri arasındaki gerçek uzaklığı kilometre olarak bulunuz. İşlemlerinizi gösteriniz.
1 : 500 000 ölçekli bir haritada K ve L şehirleri arasındaki kuş uçuşu uzaklık 6 cm olarak ölçülmüştür.
Aynı iki şehir 1 : 1 000 000 ölçekli bir haritada kaç cm uzaklıkta gösterilir? İki haritadan hangisinin büyük ölçekli olduğunu ve hangisinde daha fazla ayrıntı gösterilebileceğini açıklayınız.
İpucu
Ölçeğin paydası büyüdükçe harita küçülür.
Eş yükselti eğrileriyle (izohipslerle) çizilmiş bir tepe haritasına ilişkin bilgiler:
- Eğriler arasındaki yükselti farkı (eküidistans) 100 m’dir.
- En dıştaki eğri 100 m, en içteki kapalı eğri 800 m yükseltiyi göstermektedir.
- Tepenin doğu yamacında eğriler birbirine çok yakın, batı yamacında ise birbirinden uzaktır.
- A noktası 500 m’lik eğri üzerinde, B noktası ise 300 m’lik eğri üzerindedir.
A ve B noktaları arasındaki yükselti farkını bulunuz. Tepenin zirvesinin yükseltisi hakkında ne söylenebilir?
Eş yükselti eğrileriyle (izohipslerle) çizilmiş bir tepe haritasına ilişkin bilgiler:
- Eğriler arasındaki yükselti farkı (eküidistans) 100 m’dir.
- En dıştaki eğri 100 m, en içteki kapalı eğri 800 m yükseltiyi göstermektedir.
- Tepenin doğu yamacında eğriler birbirine çok yakın, batı yamacında ise birbirinden uzaktır.
- A noktası 500 m’lik eğri üzerinde, B noktası ise 300 m’lik eğri üzerindedir.
Tepenin hangi yamacının eğimi daha fazladır? Gerekçesini yazınız. Bir dağcı zirveye daha kolay tırmanmak isterse hangi yamacı tercih etmelidir?
Türkiye’nin matematik konumu: 36°–42° kuzey enlemleri ile 26°–45° doğu boylamları arası. Türkiye’de ülke genelinde tek bir ortak saat uygulaması kullanılmaktadır.
Türkiye’nin en doğusu ile en batısı arasındaki yerel saat farkını hesaplayınız. Güneş’in Türkiye’nin hangi ucunda daha önce doğduğunu açıklayınız.
Türkiye’nin matematik konumu: 36°–42° kuzey enlemleri ile 26°–45° doğu boylamları arası. Türkiye’de ülke genelinde tek bir ortak saat uygulaması kullanılmaktadır.
Türkiye’nin bulunduğu enlemlerin ülkenin iklimine iki etkisini açıklayınız. Ülkede tek bir ortak saat kullanılmasının nedenini ve günlük hayata bir etkisini yazınız.
Meteoroloji tarafından yarın için yapılan hava durumu uyarısı:
- Hava sıcaklığında 6–8 °C düşüş bekleniyor.
- Öğleden sonra kuvvetli sağanak yağış ve yer yer dolu bekleniyor.
- Kuzey yönlerden saatte 60–80 km hıza ulaşan fırtına bekleniyor.
- Yüksek kesimlerde yağışın kar şeklinde olması bekleniyor.
Bu hava durumu uyarısı yarın insanların günlük hayatını nasıl etkileyebilir? Üç etki yazınız.
Meteoroloji tarafından yarın için yapılan hava durumu uyarısı:
- Hava sıcaklığında 6–8 °C düşüş bekleniyor.
- Öğleden sonra kuvvetli sağanak yağış ve yer yer dolu bekleniyor.
- Kuzey yönlerden saatte 60–80 km hıza ulaşan fırtına bekleniyor.
- Yüksek kesimlerde yağışın kar şeklinde olması bekleniyor.
Bu uyarıyı duyan bir çiftçi, bir sürücü ve bir okul yöneticisi hangi önlemleri almalıdır? Her biri için birer önlem yazınız.
Bir belediye, taşkın riski olan alanları belirlemek için bir Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) çalışması yapmaktadır:
- Akarsu yatakları, eğim, yağış ve toprak verileri farklı kurumlardan toplanmıştır.
- Veriler bilgisayarlarda, harita çizimi ve analiz yapabilen bir programla işlenmiştir.
- Haritacılar ve coğrafyacılardan oluşan bir ekip verileri yorumlamıştır.
- Eğimi az ve akarsuya yakın alanlar belirlenerek yüksek riskli bölgeler haritalanmıştır.
Bir CBS’yi oluşturan bileşenler nelerdir? Belediyenin çalışmasında her bileşene karşılık gelen bilgiyi eşleştiriniz.
Bir belediye, taşkın riski olan alanları belirlemek için bir Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) çalışması yapmaktadır:
- Akarsu yatakları, eğim, yağış ve toprak verileri farklı kurumlardan toplanmıştır.
- Veriler bilgisayarlarda, harita çizimi ve analiz yapabilen bir programla işlenmiştir.
- Haritacılar ve coğrafyacılardan oluşan bir ekip verileri yorumlamıştır.
- Eğimi az ve akarsuya yakın alanlar belirlenerek yüksek riskli bölgeler haritalanmıştır.
Belediyenin çalışmasında “insan” bileşeni olmasaydı ne gibi sorunlar ortaya çıkabilirdi? CBS’nin taşkın dışında belediyelere sağlayabileceği iki kullanım alanı yazınız.
Sınavı bitirdin mi?
Cevap anahtarı ayrı sayfada. Orada kendi cevabınla örnek cevabı yan yana görür, ölçütleri işaretleyerek puanını hesaplarsın.
9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı senaryoları
Okulundaki zümre bu senaryolardan birini seçer ve sınavdan önce duyurur. Senaryonu öğrenince hangi konudan kaç soru geleceğini aşağıdaki tablodan görebilirsin.
| Öğrenme çıktısı | S1 | S2 | S3 | S4 | S5 | S6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| COĞ.9.1.1 Coğrafya biliminin konusu ve bölümlerini çözümleyebilme | 1 | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 |
| COĞ.9.1.2 Örnek olay, olgu veya konu üzerinden mekânsal düşünme ile coğrafya öğrenmenin önemini çözümleyebilme | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| COĞ.9.1.3 Coğrafya biliminin gelişimi hakkında bilgi toplayabilme | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| COĞ.9.2.1 Harita uygulamaları yapabilme | 1 | 2 | 2 | 1 | 1 | 2 |
| COĞ.9.2.2 Türkiye’nin konum özelliklerini algılayabilme | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| COĞ.9.2.3 Mekânsal bilgi teknolojilerini oluşturan bileşenleri çözümleyebilme | 1 | – | 1 | 1 | 1 | – |
| COĞ.9.3.1 Hava olaylarının günlük hayata etkisini gözleme dayalı tahmin edebilme | 1 | – | – | – | 1 | – |
| Toplam soru | 7 | 7 | 8 | 6 | 8 | 6 |
S1, S2… senaryoları gösterir; hücredeki sayı o senaryoda o çıktıdan kaç soru geleceğidir. Kaynak: MEB ÖDSGM 2026-2027 1. Dönem Konu-Soru Dağılım Tabloları. İliniz farklı bir tablo belirlemiş olabilir; okulunuzun duyurusunu esas alın.
Bu deneme sınavındaki öğrenme çıktıları
Deneme sınavındaki soruların hangi öğrenme çıktılarına ait olduğunu ve kaç puan değerinde olduğunu gösterir.
| Kod | Öğrenme çıktısı | Sorular | Puan |
|---|---|---|---|
| COĞ.9.1.1 | Coğrafya biliminin konusu ve bölümlerini çözümleyebilme | 1, 2 | 12 |
| COĞ.9.1.2 | Örnek olay, olgu veya konu üzerinden mekânsal düşünme ile coğrafya öğrenmenin önemini çözümleyebilme | 3, 4 | 13 |
| COĞ.9.1.3 | Coğrafya biliminin gelişimi hakkında bilgi toplayabilme | 5, 6 | 12 |
| COĞ.9.2.1 | Harita uygulamaları yapabilme | 7, 8, 9, 10 | 25 |
| COĞ.9.2.2 | Türkiye’nin konum özelliklerini algılayabilme | 11, 12 | 13 |
| COĞ.9.2.3 | Mekânsal bilgi teknolojilerini oluşturan bileşenleri çözümleyebilme | 15, 16 | 13 |
| COĞ.9.3.1 | Hava olaylarının günlük hayata etkisini gözleme dayalı tahmin edebilme | 13, 14 | 12 |
9. Sınıf 1. Dönem 1. Yazılı: diğer dersler
Sınava hazırlık rehberleri
- OYSS Nedir? Ortak Yazılı Sınav Sistemi Rehberi · OYSS’nin tanımı, amacı, kapsamı, soru hazırlama süreci ve puanlama.
- OYSS Sınav Takvimi 2026-2027 · 1. dönem 1. yazılıların ders ders tarihleri ve mazeret sınavları.
- OYSS Senaryoları ve Konu-Soru Dağılım Tablosu · Senaryonun ne olduğu, kimin seçtiği ve sınava nasıl hazırlanılacağı.
- Açık Uçlu Soru Nasıl Cevaplanır? · Puanlama anahtarına göre tam puanlık cevap yazmanın 5 adımı.
- Veliler İçin OYSS Rehberi · Velilerin bilmesi gerekenler, karnenin okunması ve evde destek önerileri.