9. Sınıf OYSS Fizik 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
Bir öğrencinin bir hafta boyunca not ettiği gözlemler:
- Ağaçtan kopan elma her zaman yere doğru düştü.
- Yağmurdan sonra güneş çıkınca gökkuşağı oluştu.
- Mıknatıs, masadaki ataşları kendine çekti.
- Dondurucudan çıkarılan buz, oda sıcaklığında eridi.
- Gitarın teli titreşince ses duyuldu.
Öğrencinin gözlemlerinin ortak özelliği nedir? Bu gözlemlerden yola çıkarak fizik biliminin neyi incelediğine dair bir tanım yapınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Gözlemlerin hepsi doğada kendiliğinden gerçekleşen ve madde ile enerjinin etkileşimini gösteren olaylardır (hareket, ışık, manyetizma, ısı, ses). Tanım: Fizik, madde ve enerji arasındaki etkileşimi ve doğa olaylarını inceleyen, bu olayları gözlem, deney ve matematiksel modellerle açıklamaya çalışan bilim dalıdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrencinin bir hafta boyunca not ettiği gözlemler:
- Ağaçtan kopan elma her zaman yere doğru düştü.
- Yağmurdan sonra güneş çıkınca gökkuşağı oluştu.
- Mıknatıs, masadaki ataşları kendine çekti.
- Dondurucudan çıkarılan buz, oda sıcaklığında eridi.
- Gitarın teli titreşince ses duyuldu.
Öğrenci, “Elma her seferinde yere düştü; o hâlde bırakılan bütün cisimler yere düşer.” sonucuna varmıştır. Bu akıl yürütmenin türünü belirtiniz. Bu tür akıl yürütmenin bilimsel bilgi üretmedeki önemini ve sınırlılığını açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bu bir tümevarımsal akıl yürütmedir; tek tek gözlemlerden genel bir sonuca ulaşılmıştır. Bilim insanları tekrarlanan gözlemlerden genellemeler ve yasalar çıkarır. Ancak gözlem sayısı ne kadar çok olursa olsun, genellemeyle çelişen yeni bir gözlem (örneğin helyumlu balonun yükselmesi) sonucun gözden geçirilmesini gerektirebilir; bu nedenle tümevarımla elde edilen bilgi kesin değildir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Günümüzde kullanılan bazı teknolojiler:
- MR (manyetik rezonans) cihazı
- Gözlük ve fotoğraf makinesi mercekleri
- Güneş panelleri
- Nükleer santral
- Binalarda ısı yalıtımı
Listedeki teknolojileri en çok ilişkili oldukları fizik alt dallarıyla eşleştiriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
MR cihazı: Elektromanyetizma (ve atom fiziği). Mercekler: Optik. Güneş panelleri: Katıhal fiziği / elektromanyetizma. Nükleer santral: Nükleer fizik. Isı yalıtımı: Termodinamik.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Günümüzde kullanılan bazı teknolojiler:
- MR (manyetik rezonans) cihazı
- Gözlük ve fotoğraf makinesi mercekleri
- Güneş panelleri
- Nükleer santral
- Binalarda ısı yalıtımı
MR cihazının çalışmasında hem güçlü mıknatısların oluşturduğu manyetik alan hem de vücuttaki atom çekirdeklerinin davranışı rol oynar. Bu örnekten yola çıkarak fiziğin alt dalları arasındaki ilişki hakkında bir çıkarım yapınız. Bir başka teknolojiden örnek vererek çıkarımınızı destekleyiniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
MR cihazı elektromanyetizma ile atom/nükleer fiziğin birlikte kullanılmasıyla çalışır. Buna göre fiziğin alt dalları birbirinden kesin sınırlarla ayrılmaz; teknolojik ürünler çoğunlukla birden fazla alt dalın bilgisini birlikte kullanır. Örneğin bir akıllı telefonun kamerası optik, pili ve devreleri elektromanyetizma ve katıhal fiziği, ısınmayı önleyen tasarımı termodinamik bilgisine dayanır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
İki bilim insanının çalışmalarına ilişkin bilgiler:
- İbn-i Heysem (965–1040): Görmenin, cisimlerden yansıyan ışığın göze ulaşmasıyla gerçekleştiğini savundu. Karanlık bir odanın duvarındaki küçük bir delikten giren ışığın karşı duvarda ters görüntü oluşturduğunu deneylerle gösterdi. Görüşlerini gözlem ve deneye dayandırdı.
- Marie Curie (1867–1934): Kadınların üniversiteye kabul edilmediği bir dönemde eğitimini sürdürmek için ülkesinden ayrıldı. Yıllarca zor koşullarda tonlarca maden filizini işleyerek radyum ve polonyum elementlerini keşfetti. Biri fizik, biri kimya olmak üzere iki Nobel ödülü aldı.
İbn-i Heysem’in çalışma yöntemi, bilimsel yöntemin hangi özelliklerini yansıtmaktadır? Onun karanlık oda deneyinin günümüzde hangi teknolojinin temelini oluşturduğunu yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
İbn-i Heysem görüşlerini yalnızca düşünceye değil gözlem ve deneye dayandırmış, deneylerini tekrarlanabilir biçimde yapmıştır; bu, bilimsel yöntemin deney ve kanıta dayanma özelliğini yansıtır. Karanlık oda (camera obscura) deneyi fotoğraf makinesinin ve kameranın çalışma ilkesinin temelini oluşturur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
İki bilim insanının çalışmalarına ilişkin bilgiler:
- İbn-i Heysem (965–1040): Görmenin, cisimlerden yansıyan ışığın göze ulaşmasıyla gerçekleştiğini savundu. Karanlık bir odanın duvarındaki küçük bir delikten giren ışığın karşı duvarda ters görüntü oluşturduğunu deneylerle gösterdi. Görüşlerini gözlem ve deneye dayandırdı.
- Marie Curie (1867–1934): Kadınların üniversiteye kabul edilmediği bir dönemde eğitimini sürdürmek için ülkesinden ayrıldı. Yıllarca zor koşullarda tonlarca maden filizini işleyerek radyum ve polonyum elementlerini keşfetti. Biri fizik, biri kimya olmak üzere iki Nobel ödülü aldı.
Marie Curie’nin yaşamından bir bilim insanında bulunması gereken iki özelliği çıkarınız. Bu özelliklerin onun başarısına nasıl katkı sağladığını açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Kararlılık ve sabır: Yıllarca zor koşullarda tonlarca maden filizini işlemesi, sonuca ulaşmak için vazgeçmeden çalıştığını gösterir; bu sayede yeni elementleri keşfetmiştir. Engellere rağmen öğrenme isteği: Kadınların eğitimine izin verilmeyen bir ortamda başka bir ülkeye giderek eğitimini sürdürmüş, bilime katkı yapabileceği bir ortam bulmuştur. (Merak, çalışkanlık gibi özellikler de kabul edilir.)
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Fizikle ilgili çalışmalar yürüten bazı kurum ve kuruluşlar:
- TÜBİTAK UZAY: Uydu ve uzay teknolojileri geliştirir.
- ASELSAN: Elektronik, haberleşme ve radar sistemleri üretir.
- TENMAK (Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu): Nükleer enerji ve radyasyon güvenliği üzerine çalışır.
- CERN (Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi): Parçacık fiziği alanında araştırma yapar; Türkiye bu kuruluşun ortak üyesidir.
- Hastanelerin radyoloji ve radyoterapi bölümleri
Listedeki kuruluşlardan ikisini seçiniz. Bu kuruluşlarda fizik bilgisiyle çalışabilecek birer meslek ve bu meslekte yapılan işi yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
TÜBİTAK UZAY: Uzay mühendisi / fizikçi; uyduların yörüngesini hesaplar, uydu sistemlerini tasarlar. Hastanelerin radyoterapi bölümü: Medikal fizik uzmanı; kanser tedavisinde kullanılan radyasyon dozunu hesaplar ve cihazların güvenli çalışmasını sağlar. (ASELSAN’da elektronik mühendisi, TENMAK’ta nükleer mühendis, CERN’de parçacık fizikçisi de kabul edilir.)
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Fizikle ilgili çalışmalar yürüten bazı kurum ve kuruluşlar:
- TÜBİTAK UZAY: Uydu ve uzay teknolojileri geliştirir.
- ASELSAN: Elektronik, haberleşme ve radar sistemleri üretir.
- TENMAK (Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu): Nükleer enerji ve radyasyon güvenliği üzerine çalışır.
- CERN (Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi): Parçacık fiziği alanında araştırma yapar; Türkiye bu kuruluşun ortak üyesidir.
- Hastanelerin radyoloji ve radyoterapi bölümleri
Bir öğrenci, “Fizik okuyan biri ancak öğretmen olabilir.” diyor. Bu görüşü listedeki kuruluşlardan örnekler vererek değerlendiriniz. Fizikle ilgili bir kariyer için lise yıllarında neler yapılabileceğine dair iki öneri yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Görüş doğru değildir. Fizik eğitimi alanlar öğretmenliğin yanında TÜBİTAK UZAY’da uydu geliştirme, ASELSAN’da radar ve haberleşme sistemleri, TENMAK’ta nükleer güvenlik, hastanelerde medikal fizik ve CERN gibi uluslararası merkezlerde araştırma alanlarında çalışabilir. Öneriler: TÜBİTAK bilim olimpiyatlarına ve proje yarışmalarına katılmak; bilim merkezlerini ve üniversitelerin açık günlerini ziyaret etmek; matematik ve fizik derslerine özen göstermek; bu alanlarda çalışan kişilerle görüşmek.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Bazı fiziksel nicelikler ve SI birimleri:
| Nicelik | SI birimi |
|---|---|
| Kütle | kg |
| Uzunluk | m |
| Zaman | s |
| Sıcaklık | K (kelvin) |
| Hız | m/s |
| Kuvvet | N (newton) |
| Hacim | m³ |
| Elektrik akımı | A (amper) |
Tablodaki nicelikleri temel ve türetilmiş nicelikler olarak sınıflandırınız. Temel nicelik ile türetilmiş nicelik arasındaki farkı açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Temel nicelikler: kütle, uzunluk, zaman, sıcaklık, elektrik akımı. Türetilmiş nicelikler: hız, kuvvet, hacim. Temel nicelikler başka niceliklere bağlı olmadan tek başına tanımlanır; türetilmiş nicelikler ise temel niceliklerin çarpımı ya da bölümüyle elde edilir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bazı fiziksel nicelikler ve SI birimleri:
| Nicelik | SI birimi |
|---|---|
| Kütle | kg |
| Uzunluk | m |
| Zaman | s |
| Sıcaklık | K (kelvin) |
| Hız | m/s |
| Kuvvet | N (newton) |
| Hacim | m³ |
| Elektrik akımı | A (amper) |
Hız ve hacim niceliklerinin birimlerinin hangi temel birimlerden türetildiğini açıklayınız. Kuvvetin birimi olan newtonun (N) temel birimler cinsinden karşılığının kg · m/s² olduğunu, kuvvet = kütle · ivme bağıntısından yararlanarak gösteriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Hız = yer değiştirme / zaman olduğundan birimi m/s’dir (uzunluk ve zamandan türetilir). Hacim = uzunluk · uzunluk · uzunluk olduğundan birimi m³’tür. İvmenin birimi (m/s) / s = m/s²’dir. Kuvvet = kütle · ivme olduğundan 1 N = 1 kg · 1 m/s² = 1 kg · m/s²’dir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrencinin bir gezi sırasında not ettiği ölçümler:
- Hava sıcaklığı: 25 °C
- Çantasının kütlesi: 3 kg
- Rüzgâr: kuzeye doğru 36 km/h
- Mola süresi: 2 dakika
- Kamptan göle olan yer değiştirmesi: doğuya doğru 500 m
Öğrencinin ölçümlerinden sıcaklığı, rüzgâr hızını ve mola süresini SI birimlerine dönüştürünüz. (T(K) = t(°C) + 273 alınız.)
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Sıcaklık: 25 + 273 = 298 K. Rüzgâr hızı: 36 km/h = 36 000 m / 3 600 s = 10 m/s. Mola süresi: 2 · 60 = 120 s.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrencinin bir gezi sırasında not ettiği ölçümler:
- Hava sıcaklığı: 25 °C
- Çantasının kütlesi: 3 kg
- Rüzgâr: kuzeye doğru 36 km/h
- Mola süresi: 2 dakika
- Kamptan göle olan yer değiştirmesi: doğuya doğru 500 m
Öğrencinin ölçtüğü nicelikleri skaler ve vektörel olarak sınıflandırınız. Vektörel niceliklerin tam olarak ifade edilebilmesi için hangi bilgilerin gerektiğini, “kamptan göle olan yer değiştirme” üzerinden açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Skaler: sıcaklık, kütle, süre. Vektörel: rüzgâr hızı (kuzeye doğru), yer değiştirme (doğuya doğru). Vektörel bir nicelik büyüklüğü, birimi, doğrultusu ve yönüyle ifade edilir. Yalnızca “500 m” denirse gölün kamptan hangi tarafta olduğu bilinemez; “doğuya doğru 500 m” denildiğinde gölün konumu tam olarak belirlenir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Ali, doğrusal bir yol üzerinde önce doğuya doğru 30 m yürümüş, ardından aynı yol üzerinde batıya doğru 50 m yürüyerek durmuştur.
Ali’nin aldığı toplam yolu ve yer değiştirmesini bulunuz. Bu iki nicelikten hangisinin skaler, hangisinin vektörel olduğunu açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Alınan yol = 30 + 50 = 80 m’dir; yalnızca büyüklüğü vardır, skalerdir. Yer değiştirme = başlangıç noktasından bitiş noktasına olan uzaklık ve yöndür: 50 − 30 = 20 m batıya doğru; büyüklüğü ve yönü olduğundan vektöreldir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Ali, doğrusal bir yol üzerinde önce doğuya doğru 30 m yürümüş, ardından aynı yol üzerinde batıya doğru 50 m yürüyerek durmuştur.
Doğu yönünü pozitif (+) kabul ederek Ali’nin iki hareketini vektör olarak yazınız ve vektörleri toplayınız. Ali’nin başladığı noktaya geri dönebilmesi için hangi yönde ne kadar yürümesi gerektiğini bulunuz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Birinci hareket +30 m, ikinci hareket −50 m’dir. Toplam: (+30) + (−50) = −20 m, yani 20 m batıya. Başlangıç noktasına dönmek için toplam yer değiştirmenin sıfır olması gerekir: doğuya doğru 20 m (+20 m) yürümelidir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Halat çekme yarışında iki takımdaki oyuncuların halata uyguladığı kuvvetler aynı doğrultudadır:
| Takım | Oyuncuların uyguladığı kuvvetler | Yön |
|---|---|---|
| A takımı | 300 N ve 250 N | Doğu |
| B takımı | 200 N ve 280 N | Batı |
Halata etki eden bileşke kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü bulunuz. Halatın hangi yöne hareket etmesi beklenir?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
A takımı: 300 + 250 = 550 N doğuya. B takımı: 200 + 280 = 480 N batıya. Zıt yönlü vektörler çıkarılır: 550 − 480 = 70 N, büyük olan kuvvetin yönünde, yani doğuya. Halatın doğuya, A takımı tarafına hareket etmesi beklenir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Halat çekme yarışında iki takımdaki oyuncuların halata uyguladığı kuvvetler aynı doğrultudadır:
| Takım | Oyuncuların uyguladığı kuvvetler | Yön |
|---|---|---|
| A takımı | 300 N ve 250 N | Doğu |
| B takımı | 200 N ve 280 N | Batı |
B takımına batıya doğru 90 N kuvvet uygulayan bir oyuncu katılırsa bileşke kuvvet ne olur? Bu oyuncu yerine kaç newtonluk kuvvet uygulayan bir oyuncu katılırsa halat hareketsiz kalır? Aynı doğrultudaki vektörlerin toplanmasıyla ilgili bir genelleme yapınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
B takımı: 480 + 90 = 570 N batıya. Bileşke: 570 − 550 = 20 N batıya. Halatın hareketsiz kalması için bileşke sıfır olmalıdır: B’nin toplamı 550 N olmalı, yani 550 − 480 = 70 N kuvvet uygulayan bir oyuncu katılmalıdır. Genelleme: Aynı doğrultuda aynı yönlü vektörler toplanır; zıt yönlü vektörlerin büyüklükleri çıkarılır ve bileşke büyük olanın yönündedir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7