9. Sınıf OYSS Kimya 1. Dönem 1. Yazılı Cevap Anahtarı
Her sorunun altında örnek tam puanlık cevap ve puanlama ölçütleri var. Cevabının karşıladığı ölçütleri işaretle; puanın ve hangi konuyu tekrar etmen gerektiği otomatik hesaplanır.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
‹ Sorulara dön Cevap anahtarını yazdır (PDF)
Öncülü göster
Kimyanın günlük hayata bazı katkıları:
- Amonyağın havadaki azottan sentezlenmesi (Haber-Bosch yöntemi), yapay gübre üretimini mümkün kılmıştır.
- Klorla dezenfeksiyon, içme suyuyla bulaşan hastalıkları büyük ölçüde azaltmıştır.
- Aspirin gibi ilaçlar laboratuvarda sentezlenerek seri üretilebilmektedir.
- Plastikler hafif, dayanıklı ve ucuz olduğu için pek çok alanda kullanılmaktadır.
Listeden iki örnek seçerek kimyanın insan sağlığına ve beslenmesine katkısını açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Haber-Bosch yöntemiyle üretilen yapay gübreler tarımsal verimi artırarak daha fazla insanın beslenmesini sağlamıştır. Klorla dezenfeksiyon içme suyunu mikroplardan arındırarak kolera gibi hastalıkları azaltmıştır. (İlaç sentezi de kabul edilir.)
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Kimyanın günlük hayata bazı katkıları:
- Amonyağın havadaki azottan sentezlenmesi (Haber-Bosch yöntemi), yapay gübre üretimini mümkün kılmıştır.
- Klorla dezenfeksiyon, içme suyuyla bulaşan hastalıkları büyük ölçüde azaltmıştır.
- Aspirin gibi ilaçlar laboratuvarda sentezlenerek seri üretilebilmektedir.
- Plastikler hafif, dayanıklı ve ucuz olduğu için pek çok alanda kullanılmaktadır.
Yapay gübrelerin tarıma katkısını ve aşırı kullanılmasının çevreye olası bir zararını açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Yapay gübreler topraktaki azot eksikliğini gidererek ürün miktarını artırır. Aşırı kullanıldığında yağmur sularıyla göl ve akarsulara taşınır; sudaki alg ve bitkilerin aşırı çoğalmasına, oksijenin azalmasına ve canlıların ölmesine yol açabilir (ötrofikasyon). Ayrıca yeraltı sularını kirletebilir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrenci banyoyu daha iyi temizlemek için çamaşır suyu ile tuz ruhunu aynı kovada karıştırıyor. Kısa süre sonra keskin kokulu, gözleri yakan bir gaz oluşuyor. Ürünlerin etiketlerinde aşağıdaki tehlike işaretleri bulunmaktadır:
- Aşındırıcı (korozif) madde işareti
- Tahriş edici / zararlı madde işareti
- Çevreye zararlı madde işareti
Öğrencinin yaptığı uygulamanın neden tehlikeli olduğunu açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Çamaşır suyu ile tuz ruhu karıştırıldığında zehirli klor gazı açığa çıkar. Bu gaz solunduğunda solunum yollarına, gözlere ve cilde zarar verir; kapalı ortamda zehirlenmeye yol açabilir. Temizlik maddeleri birbiriyle karıştırılmamalıdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrenci banyoyu daha iyi temizlemek için çamaşır suyu ile tuz ruhunu aynı kovada karıştırıyor. Kısa süre sonra keskin kokulu, gözleri yakan bir gaz oluşuyor. Ürünlerin etiketlerinde aşağıdaki tehlike işaretleri bulunmaktadır:
- Aşındırıcı (korozif) madde işareti
- Tahriş edici / zararlı madde işareti
- Çevreye zararlı madde işareti
Evde temizlik maddelerinin güvenli kullanımı için üç öneri yazınız. Etiketteki tehlike işaretlerinden birinin anlamını ve alınması gereken önlemi açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Öneriler: Temizlik maddeleri birbiriyle karıştırılmamalı; kullanılırken ortam havalandırılmalı; eldiven kullanılmalı ve ürünler çocukların ulaşamayacağı yerde, orijinal kabında saklanmalı. Örneğin aşındırıcı işareti, maddenin cilde ve göze temas ettiğinde yanık oluşturabileceğini gösterir; bu nedenle eldiven ve gerekirse gözlük kullanılmalıdır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Atom modellerinin bazı varsayımları:
| Bilim insanı | Modelin temel varsayımı |
|---|---|
| Dalton | Atom içi dolu, bölünemez küçük bir küredir. |
| Thomson | Atom, pozitif yüklü bir küre içine gömülmüş elektronlardan oluşur (üzümlü kek modeli). |
| Rutherford | Atomun kütlesinin neredeyse tamamı küçük, pozitif yüklü bir çekirdekte toplanmıştır; elektronlar çekirdeğin çevresindedir. |
| Bohr | Elektronlar çekirdek çevresinde belirli enerji düzeylerinde bulunur. |
Thomson’ın atom modeli, Dalton’ın modeline göre hangi yeniliği getirmiştir? Bu yenilik hangi keşfe dayanır?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Thomson modeli atomun bölünemez olmadığını, içinde negatif yüklü elektronlar bulunduğunu ortaya koymuştur. Bu yenilik elektronun keşfine (katot ışınları deneyleri) dayanır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Atom modellerinin bazı varsayımları:
| Bilim insanı | Modelin temel varsayımı |
|---|---|
| Dalton | Atom içi dolu, bölünemez küçük bir küredir. |
| Thomson | Atom, pozitif yüklü bir küre içine gömülmüş elektronlardan oluşur (üzümlü kek modeli). |
| Rutherford | Atomun kütlesinin neredeyse tamamı küçük, pozitif yüklü bir çekirdekte toplanmıştır; elektronlar çekirdeğin çevresindedir. |
| Bohr | Elektronlar çekirdek çevresinde belirli enerji düzeylerinde bulunur. |
Bohr modeli, Rutherford modelindeki hangi soruya cevap aramıştır? Bohr modelinin getirdiği yeniliği açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Rutherford modeli elektronların çekirdek çevresinde nasıl bulunduğunu açıklayamıyordu. Bohr, elektronların çekirdek çevresinde rastgele değil, belirli enerji düzeylerinde bulunduğunu ve enerji alıp verdiklerinde düzeyler arasında geçiş yaptıklarını öne sürmüştür.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Rutherford, çok ince bir altın levhaya alfa tanecikleri göndermiş ve şunları gözlemlemiştir:
- Taneciklerin çoğu levhadan sapmadan geçti.
- Çok az bir kısmı büyük açılarla saptı.
- Çok çok az bir kısmı geldiği yöne geri döndü.
Gözlemlerin her birinden atomun yapısıyla ilgili hangi sonuç çıkarılmıştır?
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Taneciklerin çoğunun sapmadan geçmesi atomun büyük kısmının boşluk olduğunu gösterir. Bir kısmının sapması, atomda pozitif yüklü bir bölge (çekirdek) bulunduğunu gösterir. Çok azının geri dönmesi, bu bölgenin çok küçük ve kütlesinin çok büyük olduğunu gösterir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Rutherford, çok ince bir altın levhaya alfa tanecikleri göndermiş ve şunları gözlemlemiştir:
- Taneciklerin çoğu levhadan sapmadan geçti.
- Çok az bir kısmı büyük açılarla saptı.
- Çok çok az bir kısmı geldiği yöne geri döndü.
Dalton’dan Bohr’a atom modellerindeki değişimden yararlanarak bilimsel bilginin özellikleri hakkında bir genelleme yapınız ve bunu bir örnekle destekleyiniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Bilimsel bilgi kesin ve değişmez değildir; yeni deney ve kanıtlar ortaya çıktıkça değişir ve gelişir. Örneğin Dalton’ın “atom bölünemez” varsayımı elektronun keşfiyle, Thomson modeli de Rutherford’un alfa saçılması deneyiyle değişmiştir. Her yeni model öncekinin açıklayamadığı gözlemleri açıklamaya çalışmıştır.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Çok elektronlu atomlarda orbitallerin bağıl enerjileri “n + ℓ” kuralıyla tahmin edilir: n + ℓ değeri küçük olan orbitalin enerjisi daha düşüktür; n + ℓ değerleri eşitse n değeri küçük olanın enerjisi daha düşüktür. (s için ℓ = 0, p için ℓ = 1, d için ℓ = 2)
| Orbital | n | ℓ |
|---|---|---|
| 3p | 3 | 1 |
| 4s | 4 | 0 |
| 3d | 3 | 2 |
| 4p | 4 | 1 |
Tablodaki orbitallerin n + ℓ değerlerini hesaplayınız ve orbitalleri enerjisi düşükten yükseğe doğru sıralayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
3p: 3 + 1 = 4; 4s: 4 + 0 = 4; 3d: 3 + 2 = 5; 4p: 4 + 1 = 5. Sıralama: 3p < 4s < 3d < 4p.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Çok elektronlu atomlarda orbitallerin bağıl enerjileri “n + ℓ” kuralıyla tahmin edilir: n + ℓ değeri küçük olan orbitalin enerjisi daha düşüktür; n + ℓ değerleri eşitse n değeri küçük olanın enerjisi daha düşüktür. (s için ℓ = 0, p için ℓ = 1, d için ℓ = 2)
| Orbital | n | ℓ |
|---|---|---|
| 3p | 3 | 1 |
| 4s | 4 | 0 |
| 3d | 3 | 2 |
| 4p | 4 | 1 |
3p ve 4s orbitallerinin n + ℓ değerleri eşittir. Hangisinin enerjisi daha düşüktür? Kurala dayanarak açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
İkisinin de n + ℓ değeri 4’tür. Değerler eşit olduğunda n değeri küçük olan orbitalin enerjisi daha düşüktür; 3p orbitalinin n değeri (3), 4s orbitalininkinden (4) küçük olduğu için 3p’nin enerjisi daha düşüktür.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrenci orbitalleri enerjilerine göre şu şekilde sıralamıştır:
1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 3d < 4s
Öğrencinin sıralamasındaki hatayı bulunuz ve doğru sıralamayı yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Hata 3d ile 4s’nin yerindedir. 4s orbitalinin n + ℓ değeri 4, 3d orbitalininki 5 olduğu için 4s’nin enerjisi daha düşüktür. Doğru sıralama: 1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bir öğrenci orbitalleri enerjilerine göre şu şekilde sıralamıştır:
1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 3d < 4s
Aynı alt kabuktaki üç 2p orbitalinin enerjilerini karşılaştırınız. Bu durumun elektronların bu orbitallere yerleşmesini nasıl etkilediğini tahmin ediniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Aynı alt kabuktaki üç 2p orbitalinin enerjileri eşittir (eş enerjili orbitaller). Bu nedenle elektronlar bu orbitallere önce birer birer ve aynı yönde yerleşir; her orbitalde bir elektron olduktan sonra eşleşme başlar (Hund kuralı).
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7
Öncülü göster
Bazı elementlerin atom numaraları:
- ₆C
- ₈O
- ₁₁Na
- ₁₇Cl
Verilen atomların elektron dizilimlerini yazınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
₆C: 1s² 2s² 2p². ₈O: 1s² 2s² 2p⁴. ₁₁Na: 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹. ₁₇Cl: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁵.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Bazı elementlerin atom numaraları:
- ₆C
- ₈O
- ₁₁Na
- ₁₇Cl
Verilen atomların son katmanlarındaki (değerlik) elektron sayılarını yazınız. ₁₇Cl atomunun 3p orbitallerindeki elektronların yerleşimini kutu (orbital) diyagramıyla gösteriniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Değerlik elektron sayıları: C 4, O 6, Na 1, Cl 7. Cl’nin 3p⁵ dizilimi: [↑↓] [↑↓] [↑ ] — üç orbitalden ikisinde eşleşmiş iki elektron, birinde tek elektron bulunur.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Aynı grupta yer alan bazı elementlerin elektron dizilimleri:
| Element | Elektron dizilimi |
|---|---|
| ₃Li | 1s² 2s¹ |
| ₁₁Na | 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹ |
| ₁₉K | 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s¹ |
Tablodaki elementlerin elektron dizilimlerinde ortak olan özellik nedir? Bu ortak özelliğin elementlerin kimyasal özelliklerine etkisini tahmin ediniz.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Üç elementin de son katmanında s orbitalinde tek elektron (ns¹) bulunur. Son katmandaki elektron sayıları aynı olduğu için kimyasal özellikleri birbirine benzer; üçü de bu tek elektronu kolayca vererek tepkimeye girer.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 6
Öncülü göster
Aynı grupta yer alan bazı elementlerin elektron dizilimleri:
| Element | Elektron dizilimi |
|---|---|
| ₃Li | 1s² 2s¹ |
| ₁₁Na | 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹ |
| ₁₉K | 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s¹ |
Tablodaki örüntüden yola çıkarak aynı gruptaki ₃₇Rb atomunun son katmanındaki elektron dizilimini tahmin ediniz. Tahmininizi nasıl yaptığınızı açıklayınız.
Senin cevabın
Bu cihazda kayıtlı cevabın yok. Soruyu çöz
Örnek cevap
Rb’nin son katmanındaki dizilim 5s¹ olur. Örüntüde bu gruptaki elementlerin son elektronu her seferinde bir üst katmanın s orbitaline yerleşir (2s¹, 3s¹, 4s¹). K’den sonraki bu gruptaki element Rb olduğu için son elektronu 5s orbitaline yerleşir.
Bu sorudan aldığın puan: 0 / 7