10. Sınıf OYSS Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları
Sorular OYSS biçiminde: her öncülün (metin, tablo ya da liste) altında iki açık uçlu soru var. Cevaplarını kutulara yaz; bu cihazda otomatik kaydedilir. Bitirince cevap anahtarı sayfasında kendini puanla.
Okuljet’teki sorular, cevaplar ve puanlama ölçütleri öğretmenler ya da alan uzmanları tarafından hazırlanmamıştır; MEB’in resmî soruları veya soru havuzuyla ilgisi yoktur. OYSS’nin soru biçimini tanımanız ve pratik yapmanız için hazırlanmıştır. Hata içerebilir; asıl kaynak olarak ders kitabınızı ve öğretmeninizin yönlendirmelerini esas alın.
Kapadokya’ya ilişkin bilgiler:
Kapadokya, Nevşehir, Kayseri, Aksaray ve Niğde illerini kapsayan bir bölgedir. Milyonlarca yıl önce Erciyes, Hasan ve Göllüdağ volkanlarından çıkan küller bölgeyi kalın bir tüf tabakasıyla örtmüştür. Yağmur suları, akarsular ve rüzgâr bu yumuşak tabakayı aşındırarak peri bacalarını oluşturmuştur. İnsanlar yüzyıllar boyunca kolay oyulan bu kayalara evler, kiliseler ve yeraltı şehirleri yapmıştır. Günümüzde bölge, sıcak hava balonlarıyla dünyanın her yerinden turist çekmektedir.
Metindeki bilgileri coğrafyanın temel kavramlarıyla (konum, mekân, doğal ortam, insan–çevre etkileşimi) ilişkilendiriniz. Her kavram için metinden bir örnek yazınız.
Kapadokya’ya ilişkin bilgiler:
Kapadokya, Nevşehir, Kayseri, Aksaray ve Niğde illerini kapsayan bir bölgedir. Milyonlarca yıl önce Erciyes, Hasan ve Göllüdağ volkanlarından çıkan küller bölgeyi kalın bir tüf tabakasıyla örtmüştür. Yağmur suları, akarsular ve rüzgâr bu yumuşak tabakayı aşındırarak peri bacalarını oluşturmuştur. İnsanlar yüzyıllar boyunca kolay oyulan bu kayalara evler, kiliseler ve yeraltı şehirleri yapmıştır. Günümüzde bölge, sıcak hava balonlarıyla dünyanın her yerinden turist çekmektedir.
Kapadokya’da doğal ortamın insan faaliyetlerini nasıl yönlendirdiğini ve insanın doğal ortamı nasıl değiştirdiğini birer örnekle açıklayınız.
Uzaktan algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile yapılan bazı çalışmalar:
- Uydu görüntüleri karşılaştırılarak bir orman yangınında yanan alanın büyüklüğü hesaplanmıştır.
- Tarım alanlarının uydu görüntüleriyle bitki örtüsünün sağlığı izlenmiş, kuraklıktan etkilenen alanlar belirlenmiştir.
- Bir depremden sonra çekilen hava fotoğraflarıyla yıkılan binalar tespit edilmiştir.
- Bir şehirde nüfus, okul ve sağlık kuruluşu verileri bir araya getirilerek yeni okul yapılacak mahalleler belirlenmiştir.
Listedeki çalışmalardan hangileri uzaktan algılama, hangisi CBS analizi örneğidir? Uzaktan algılama ile CBS arasındaki farkı açıklayınız.
Uzaktan algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile yapılan bazı çalışmalar:
- Uydu görüntüleri karşılaştırılarak bir orman yangınında yanan alanın büyüklüğü hesaplanmıştır.
- Tarım alanlarının uydu görüntüleriyle bitki örtüsünün sağlığı izlenmiş, kuraklıktan etkilenen alanlar belirlenmiştir.
- Bir depremden sonra çekilen hava fotoğraflarıyla yıkılan binalar tespit edilmiştir.
- Bir şehirde nüfus, okul ve sağlık kuruluşu verileri bir araya getirilerek yeni okul yapılacak mahalleler belirlenmiştir.
Bir ilde kuraklık riskine karşı önlem alınmak isteniyor. Uzaktan algılama ve CBS’nin birlikte nasıl kullanılabileceğini adım adım açıklayınız.
Bir öğrenci, okulunun çevresindeki hizmetleri haritalamak için akıllı telefonunun konum özelliğini kullanarak şu verileri toplamıştır:
- Eczanelerin, otobüs duraklarının ve bankamatiklerin konumları
- Okuldan duraklara giden kaldırımların güzergâhları
- Parkların ve spor alanlarının sınırları
Öğrencinin topladığı verileri nokta, çizgi ve alan (poligon) veri türlerine göre sınıflandırınız.
Bir öğrenci, okulunun çevresindeki hizmetleri haritalamak için akıllı telefonunun konum özelliğini kullanarak şu verileri toplamıştır:
- Eczanelerin, otobüs duraklarının ve bankamatiklerin konumları
- Okuldan duraklara giden kaldırımların güzergâhları
- Parkların ve spor alanlarının sınırları
Öğrenci topladığı verileri bir altlık harita üzerine işleyecektir. Haritanın okunabilir olması için hangi harita elemanlarını eklemelidir? Bu harita okulun öğrencilerine nasıl yarar sağlayabilir?
Türkiye ve çevresindeki levhalara ilişkin bilgiler:
- Türkiye’nin büyük bölümü Anadolu levhası üzerindedir.
- Güneydeki Arap levhası kuzeye doğru hareket ederek Anadolu levhasını sıkıştırmaktadır.
- Anadolu levhası, kuzeyindeki Avrasya levhası ile Kuzey Anadolu Fay Hattı boyunca, doğusunda Doğu Anadolu Fay Hattı boyunca sınır oluşturur ve batıya doğru hareket eder.
- Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay hatları üzerinde geçmişte büyük depremler yaşanmıştır.
Anadolu levhasının hareketine yol açan etkenleri açıklayınız. Türkiye’de depremlerin sık yaşanmasının nedenini yazınız.
Türkiye ve çevresindeki levhalara ilişkin bilgiler:
- Türkiye’nin büyük bölümü Anadolu levhası üzerindedir.
- Güneydeki Arap levhası kuzeye doğru hareket ederek Anadolu levhasını sıkıştırmaktadır.
- Anadolu levhası, kuzeyindeki Avrasya levhası ile Kuzey Anadolu Fay Hattı boyunca, doğusunda Doğu Anadolu Fay Hattı boyunca sınır oluşturur ve batıya doğru hareket eder.
- Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay hatları üzerinde geçmişte büyük depremler yaşanmıştır.
Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerindeki bir şehirde depremlerin zararını azaltmak için alınması gereken önlemleri “bireysel” ve “yerel yönetim” düzeyinde ikişer madde olarak yazınız. Bu önlemlerin levha hareketleri bilgisiyle ilişkisini açıklayınız.
Yerkürenin iç yapısına ilişkin bilgiler:
| Katman | Özellik |
|---|---|
| Yer kabuğu | Kıtalarda ortalama 30–40 km, okyanus tabanlarında 5–10 km kalınlıkta, katı |
| Manto | Yaklaşık 2 900 km derinliğe kadar uzanır; üst kısmı akışkan özellik gösterir (magma) |
| Dış çekirdek | Sıvı; ağırlıklı olarak demir ve nikel |
| İç çekirdek | Çok yüksek basınç nedeniyle katı; ağırlıklı olarak demir ve nikel |
Tabloya göre yerkürenin katmanlarını yüzeyden merkeze doğru sıralayınız. Dış çekirdeğin sıvı, iç çekirdeğin katı olmasının nedenini açıklayınız.
Yerkürenin iç yapısına ilişkin bilgiler:
| Katman | Özellik |
|---|---|
| Yer kabuğu | Kıtalarda ortalama 30–40 km, okyanus tabanlarında 5–10 km kalınlıkta, katı |
| Manto | Yaklaşık 2 900 km derinliğe kadar uzanır; üst kısmı akışkan özellik gösterir (magma) |
| Dış çekirdek | Sıvı; ağırlıklı olarak demir ve nikel |
| İç çekirdek | Çok yüksek basınç nedeniyle katı; ağırlıklı olarak demir ve nikel |
Mantonun üst kısmındaki akışkan yapının levha hareketleriyle ilişkisini açıklayınız. Okyanus ve kıta kabuğu arasındaki kalınlık farkını tablodan yararlanarak yazınız.
Türkiye’de iç kuvvetlerin oluşturduğu bazı yer şekilleri:
- Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar, kıvrılma (orojenez) sonucu oluşmuştur.
- Ağrı, Erciyes, Nemrut ve Hasan dağları volkanik dağlardır.
- Ege Bölgesi’nde dağlar ve ovalar (Gediz, Büyük Menderes grabenleri) kıyıya dik uzanır; bu yapı kırılmalarla oluşmuştur.
Listedeki yer şekillerini oluşturan iç kuvvetleri (kıvrılma, kırılma, volkanizma) belirleyiniz. Kıvrılma ile kırılma arasındaki farkı açıklayınız.
Türkiye’de iç kuvvetlerin oluşturduğu bazı yer şekilleri:
- Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar, kıvrılma (orojenez) sonucu oluşmuştur.
- Ağrı, Erciyes, Nemrut ve Hasan dağları volkanik dağlardır.
- Ege Bölgesi’nde dağlar ve ovalar (Gediz, Büyük Menderes grabenleri) kıyıya dik uzanır; bu yapı kırılmalarla oluşmuştur.
Ege Bölgesi’nde dağların kıyıya dik uzanmasının bölgenin iklimine ve insan faaliyetlerine iki etkisini açıklayınız.
İpucu
Kıyıya dik uzanan dağlar arasındaki ovalar deniz etkisini nereye kadar taşır?
Çözünme ve çözülme ile oluşan bazı yer şekilleri ve oluştukları ortamlar:
| Yer şekli / olay | Oluştuğu ortam |
|---|---|
| Pamukkale travertenleri | Kalsiyum karbonatlı sıcak su kaynaklarının çökelttiği kalker birikintileri (Denizli) |
| Mağaralar ve obruklar | Kalker gibi suda kolay çözünen kayaçların bulunduğu alanlar (Toroslar, Konya) |
| Kayaların sıcaklık farkıyla parçalanması | Gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkının fazla olduğu çöller ve karasal alanlar |
| Kayaların kimyasal olarak ayrışması | Sıcak ve nemli ekvatoral alanlar |
Pamukkale travertenleri ile mağaraların oluşumunu karşılaştırınız. Bu iki oluşumda kayacın özelliğinin ve suyun rolünü açıklayınız.
Çözünme ve çözülme ile oluşan bazı yer şekilleri ve oluştukları ortamlar:
| Yer şekli / olay | Oluştuğu ortam |
|---|---|
| Pamukkale travertenleri | Kalsiyum karbonatlı sıcak su kaynaklarının çökelttiği kalker birikintileri (Denizli) |
| Mağaralar ve obruklar | Kalker gibi suda kolay çözünen kayaçların bulunduğu alanlar (Toroslar, Konya) |
| Kayaların sıcaklık farkıyla parçalanması | Gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkının fazla olduğu çöller ve karasal alanlar |
| Kayaların kimyasal olarak ayrışması | Sıcak ve nemli ekvatoral alanlar |
Tablodaki son iki satırdan yola çıkarak iklim ile çözülme türü arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Türkiye’de mekanik çözülmenin daha etkili olduğu bir bölge örneği veriniz.
Dış kuvvetlerin oluşturduğu bazı yer şekilleri:
- Çukurova, Seyhan ve Ceyhan akarsularının; Bafra Ovası Kızılırmak’ın; Çarşamba Ovası Yeşilırmak’ın taşıdığı malzemelerle oluşmuş delta ovalarıdır.
- Büyük Menderes Nehri, eğimin azaldığı aşağı çığırında kıvrımlar (menderesler) çizerek akar.
- Çöllerde rüzgârın taşıdığı kum tanelerinin kayaların alt kısımlarını aşındırmasıyla mantar kayalar oluşur.
- Yüksek dağlarda buzulların aşındırmasıyla sirk adı verilen çanak biçimli çukurlar oluşur.
Listedeki yer şekillerini aşındırma ve biriktirme şekilleri olarak sınıflandırınız ve her birini oluşturan dış kuvveti yazınız.
Dış kuvvetlerin oluşturduğu bazı yer şekilleri:
- Çukurova, Seyhan ve Ceyhan akarsularının; Bafra Ovası Kızılırmak’ın; Çarşamba Ovası Yeşilırmak’ın taşıdığı malzemelerle oluşmuş delta ovalarıdır.
- Büyük Menderes Nehri, eğimin azaldığı aşağı çığırında kıvrımlar (menderesler) çizerek akar.
- Çöllerde rüzgârın taşıdığı kum tanelerinin kayaların alt kısımlarını aşındırmasıyla mantar kayalar oluşur.
- Yüksek dağlarda buzulların aşındırmasıyla sirk adı verilen çanak biçimli çukurlar oluşur.
Delta ovalarının oluşabilmesi için gereken koşulları yazınız. Türkiye’deki delta ovalarının bu koşulları neden sağladığını ve bu ovaların ekonomik önemini açıklayınız.
İpucu
Akarsuyun taşıdığı malzemenin denizde dağılmadan birikmesi için deniz nasıl olmalıdır?
Sınavı bitirdin mi?
Cevap anahtarı ayrı sayfada. Orada kendi cevabınla örnek cevabı yan yana görür, ölçütleri işaretleyerek puanını hesaplarsın.
10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı senaryoları
Okulundaki zümre bu senaryolardan birini seçer ve sınavdan önce duyurur. Senaryonu öğrenince hangi konudan kaç soru geleceğini aşağıdaki tablodan görebilirsin.
| Öğrenme çıktısı | S1 | S2 | S3 | S4 | S5 | S6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| COĞ.10.1.1 Örnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilme | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| COĞ.10.2.1 Örnek uygulamalar üzerinden CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını özetleyebilme | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| COĞ.10.2.2 Mekânsal bilgi teknolojilerini kullanarak altlık haritalar üzerinde mekânsal veriler oluşturabilme | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| COĞ.10.3.1 Yerkürenin tektonik yapısını çözümleyebilme | 1 | 1 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| COĞ.10.3.2 Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme | 1 | 1 | 1 | 1 | 2 | 2 |
| COĞ.10.3.3 Yeryüzü şekillerinin oluşumunu aşınım ve birikim süreçleri açısından çözümleyebilme | 1 | – | 1 | – | – | 1 |
| Toplam soru | 6 | 5 | 7 | 6 | 7 | 8 |
S1, S2… senaryoları gösterir; hücredeki sayı o senaryoda o çıktıdan kaç soru geleceğidir. Kaynak: MEB ÖDSGM 2026-2027 1. Dönem Konu-Soru Dağılım Tabloları. İliniz farklı bir tablo belirlemiş olabilir; okulunuzun duyurusunu esas alın.
Bu deneme sınavındaki öğrenme çıktıları
Deneme sınavındaki soruların hangi öğrenme çıktılarına ait olduğunu ve kaç puan değerinde olduğunu gösterir.
| Kod | Öğrenme çıktısı | Sorular | Puan |
|---|---|---|---|
| COĞ.10.1.1 | Örnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilme | 1, 2 | 12 |
| COĞ.10.2.1 | Örnek uygulamalar üzerinden CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını özetleyebilme | 3, 4 | 13 |
| COĞ.10.2.2 | Mekânsal bilgi teknolojilerini kullanarak altlık haritalar üzerinde mekânsal veriler oluşturabilme | 5, 6 | 12 |
| COĞ.10.3.1 | Yerkürenin tektonik yapısını çözümleyebilme | 7, 8, 9, 10, 11, 12 | 38 |
| COĞ.10.3.2 | Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme | 13, 14 | 12 |
| COĞ.10.3.3 | Yeryüzü şekillerinin oluşumunu aşınım ve birikim süreçleri açısından çözümleyebilme | 15, 16 | 13 |
10. Sınıf 1. Dönem 1. Yazılı: diğer dersler
Sınava hazırlık rehberleri
- OYSS Nedir? Ortak Yazılı Sınav Sistemi Rehberi · OYSS’nin tanımı, amacı, kapsamı, soru hazırlama süreci ve puanlama.
- OYSS Sınav Takvimi 2026-2027 · 1. dönem 1. yazılıların ders ders tarihleri ve mazeret sınavları.
- OYSS Senaryoları ve Konu-Soru Dağılım Tablosu · Senaryonun ne olduğu, kimin seçtiği ve sınava nasıl hazırlanılacağı.
- Açık Uçlu Soru Nasıl Cevaplanır? · Puanlama anahtarına göre tam puanlık cevap yazmanın 5 adımı.
- Veliler İçin OYSS Rehberi · Velilerin bilmesi gerekenler, karnenin okunması ve evde destek önerileri.